Jan Gossaert

Jan Gossaert
Ilustracja
Autoportret (1515-20)
Imię i nazwisko

Jan Gossaert, zw. Mabuse

Data i miejsce urodzenia

ok. 1478
Maubeuge

Data i miejsce śmierci

1532
Breda

Dziedzina sztuki

Malarstwo, rysunek, grafika

Epoka

Renesans, manieryzm, italianizm

Multimedia w Wikimedia Commons
Święta rodzina (1507–1508), J. Paul Getty Museum, Los Angeles
Pokłon Trzech Króli (1510-1515), National Gallery, Londyn
Peleus i Tetyda z młodym Achillesem (1510-1515), Zamek Królewski na Wawelu, Kraków
Madonna z Dzieciątkiem (ok. 1520), Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Święty Łukasz malujący Madonnę (ok. 1520), Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
Chrystus Boleściwy (1527),Muzeum Narodowego w Krakowie

Jan Gossaert, zw. Mabuse (ur. ok. 1478 w Maubeuge, zm. w 1532 w Bredzie) – niderlandzki malarz, rysownik i rytownik okresu renesansu, główny reprezentant italianizmu w malarstwie niderlandzkim XVI w.

Życiorys

Uczył się zapewne w Bredzie lub Brukseli, być może w warsztacie Gerarda Davida. W 1503 został mistrzem w gildii św. Łukasza w Antwerpii pod nazwiskiem Jennyn de Hainaut. W 1508 został nadwornym malarzem książąt Burgundii. Na przełomie 1508/1509 towarzyszył Filipowi Burgundzkiemu w podróży do Włoch. Odwiedził Florencję, Rzym, Weronę i Wenecję. Tam zapoznał się z dziełami Andrei Mantegni, rzeźbą florencką oraz sztuką starożytnego Rzymu. Po powrocie do Niderlandów działał m.in. w Brukseli, Mechelen na dworze Małgorzaty Austriackiej oraz w Utrechcie. Ok. 1524 przeszedł na służbę Adolfa Burgundzkiego, markiza Veere i osiadł w Middelburgu.

Twórczość

Malował obrazy religijne i mitologiczne oraz portrety. Swoje prace sygnował „Jennin Gossart” lub „Joannes Malbodius”. Zachowało się ok. 80 jego obrazów oraz liczne rysunki (studia anatomiczne, akty, widoki klasycznej architektury). Zajmował się również grafiką.

Szczególnie upodobał sobie tematykę religijną. Malował niewielkich rozmiarów gotycyzujące tryptyki i dyptyki ołtarzowe oraz bardzo liczne i urozmaicone przedstawienia Madonny z Dzieciątkiem, często na tle italianizującej architektury. W pierwszym okresie twórczości (1509-13) pozostawał pod wpływem manieryzmu antwerpskiego (Ołtarz Świętej Rodziny, Tryptyk Malvagna) oraz tradycji malarstwa wczesnoniderlandzkiego Gerarda Davida, Hugona van der Goesa, a przede wszystkim Jana van Eycka (Chrystus z Marią i św. Janem, Św. Donacjan, Dyptyk Antonia Siciliano). Przełomem okazał się obraz Św. Łukasz malujący Madonnę (1515), łączący osiągnięcia sztuki włoskiej (sceneria klasycznej architektury, perspektywa geometryczna, mistrzowski światłocień) z elementami sztuki gotyckiej i północnoeuropejskiej (drobiazgowość, nadmiar elementów dekoracyjnych, bogactwo zdobień).

Miarę swego talentu przejawił w kompozycjach mitologicznych. Na zlecenie księcia Filipa Burgundzkiego wykonał w l. 1515-20 dekoracje do jego pałacu w Souburgu k. Middelburga. Stworzył serię naturalnej wielkości postaci mitologicznych, która nie przetrwała do naszych czasów. Zachowało się jedynie kilka mniejszych rysunków i grafik przedstawiających wersje dekoracji (Mars i Wenus, Herkules i Anteusz, Hermafoodyta i Salmacis) oraz jedyny wielkoformatowy obraz Neptun i Amfitryta (1516). Widać w nich wpływ rzeźby greckiej i rzymskiej oraz podpatrzoną u Mantegni umiejętność wiązania wielkich nieruchomych postaci z występującą w tle architekturą świątynną. Były to pierwsze akty świeckie w sztuce niderlandzkiej. Do tematyki mitologicznej powrócił w latach 20. XVI w. w niewielkich kompozycjach Wenus i Amor, Herkules i Dejanira, Wenus, Danae. Korzystając z miedziorytów Albrechta Dürera wykonał też liczne przedstawienia Adama i Ewy.

Był też wybitnym portrecistą. Jego portrety (Szlachcic, Kupiec, Dziewczynka), tworzone w duch północnego realizmu, odznaczają się wnikliwą charakterystyką psychologiczną, prostotą kompozycji i doskonałością w odtwarzaniu różnych faktur: ciała, włosów, papieru, tkanin i klejnotów.

Wywarł duży wpływ na romanistów niderlandzkich pierwszej połowy XVI w. m.in. Jna van Scorela, który krótko był jego uczniem, Lucasa van Leydena oraz Maartena van Heemskercka.

Biograf Karel van Mander nazywał go: „jednym z pierwszych, którzy przynieśli z Italii do Flandrii właściwy sposób komponowania i malowania scen ukazujących nagie postacie i inne tematy poetyckie, jakich wcześniej nie malowano w naszym kraju” (1604). Surowiej oceniał go Dürer: „Lepszy w wykonaniu niż w pomyśle”.

Dzieła

Przypisy

  1. ↑ Wym. Chosart.
  2. ↑ Przydomek wywodzi się od dawnej wersji nazwy miasta urodzenia malarza.
  3. ↑ Muzeum Prado. Arcydzieła malarstwa, Warszawa 2011, s. 367-8.
  4. ↑ Sztuka. Ilustrowany przewodnik, red. A. Graham-Dixon, Warszawa 2010, s. 154.
  5. ↑ Własność Muzeum Sztuki w Łodzi.

Bibliografia

Linki zewnętrzne