 | |
| Kraj działania | |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
10 czerwca 1903 |
| Data i miejsce śmierci |
11 sierpnia 1944 |
| Wyznanie | |
| Kościół | |
| Inkardynacja | |
| Prezbiterat |
1925 |
| Odznaczenia | |
 | |
Jan Salamucha (ur. 10 czerwca 1903 w Warszawie, zm. 11 sierpnia 1944 tamże) – filozof chrześcijański związany z tzw. kołem krakowskim, logik, ksiądz katolicki, członek ONR. Znana jest jego analiza i próba formalizacji dowodu „z ruchu” na istnienie Boga, podanego przez Tomasza z Akwinu.
W 1920 roku ukończył gimnazjum w Warszawie, jako sanitariusz brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Wstąpił do seminarium duchownego i w 1925 roku otrzymał święcenia kapłańskie. Kontynuował naukę na wydziale teologicznym Uniwersytetu Warszawskiego, studiował również logikę matematyczną (zwaną wówczas logistyką) u Łukasiewicza i Leśniewskiego. Doktorat na podstawie pracy Zdania modalne u Arystotelesa uzyskał w roku 1927, po czym wyjechał do Rzymu kontynuować studia. 17 listopada 1937 roku otrzymał habilitację na Uniwersytecie Jagiellońskim. 6 grudnia 1938 został profesorem nadzwyczajnym teologii chrześcijańskiej na Wydziale Teologicznym UJ, obejmując tam katedrę filozofii chrześcijańskiej. Razem z Józefem Marią Bocheńskim i Janem Drewnowskim współtworzył koło krakowskie zajmujące się logiką matematyczną.
Przed wyborami do Rady Miasta Krakowa z 1938 został członkiem komitetu Polskiego Bloku Katolickiego.
6 listopada 1939 został wraz z innymi profesorami Uniwersytetu aresztowany w ramach Sonderaktion Krakau i wywieziony do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, a stamtąd w grudniu 1940 do Dachau. Wyszedł na wolność 4 stycznia 1941 i przedostał się do Warszawy. Działał w konspiracji pełniąc obowiązki kapelana NSZ i starając się doprowadzić do porozumienia między NSZ a Armią Krajową.
W czasie powstania warszawskiego oficjalnie pełnił funkcję kapelana oddziałów obwodu IV „Ochota” Armii Krajowej. Wieczorem 1 sierpnia 1944 roku przybył do Reduty Wawelskiej, przyprowadzając ze sobą przypadkowo napotkaną grupę żołnierzy z pułku AK „Baszta”. Wszedł w skład nieformalnej rady wojennej, która kierowała obroną tego ośrodka oporu. 11 sierpnia, po ewakuacji obrońców kanałami, pozostał wraz z mieszkańcami i rannymi. Mimo namów odmówił ściągnięcia sutanny. Tego wieczora, starając się osłonić ludność, został zamordowany przez wkraczających na teren reduty rosyjskich kolaborantów z Brygady Szturmowej SS RONA.
Odznaczony Krzyżem Walecznych.
Został pochowany w mogile zbiorowej księży emerytów Warszawskiej Kapituły Metropolitalnej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 107–VI–23/30).
Badania Salamuchy dotyczyły przede wszystkim możliwości wykorzystania logiki matematycznej do formalizacji rozumowań w filozofii średniowiecznej i nowożytnej. Pomagała mu w tym znajomość paleografii, wykorzystywanej do odczytywania dawnych tekstów. Pod wpływem Łukasiewicza, który dokonał współczesnej interpretacji pism logicznych Arystotelesa i zrekonstruował logikę stoików, Salamucha starał się wykorzystać metody logiczne w metafizyce.
Bożena Czarnecka-Rej, Salamucha Jan, Powszechna Encyklopedia Filozofii, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, ptta.pl [dostęp 2024-05-16].