Janosch (2002) | |
| Data i miejsce urodzenia |
11 marca 1931 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
3 listopada 2026 |
| Zawód, zajęcie | |
| Odznaczenia | |
Janosch, właśc. Horst Eckert (ur. 11 marca 1931 w Hindenburgu, zm. 3 listopada 2026 na Teneryfie) – niemiecki pisarz, autor literatury dziecięcej.
Autor ponad 300 książek dla dzieci. Książką, która dała początek całemu cyklowi pozycji dla dzieci, była Ach, jak cudowna jest Panama (niem. Oh, wie schön ist Panama). Bohaterami cyklu są Miś i Tygrysek. Cykl obejmuje ponad 120 pozycji (według innych źródeł 160), które przetłumaczono na ponad 30 języków, a szereg z nich wydano też w języku polskim. Był uzdolnionym grafikiem, sam ilustrował swoje opowiadania, a stworzone przez niego wizerunki wykorzystano przy tworzeniu filmów animowanych oraz ozdabianiu ubrań dla dzieci.

Urodził się na Porembie (obecnie dzielnica Zabrza) na Górnym Śląsku. Jego ojciec Johann był kupcem tekstylnym. Matka Hildegarde, z domu Głodny (właściwie: Godny), była osobą bardzo religijną. Ze względu na alkoholowe skłonności ojca duży udział w jego wychowaniu mieli dziadkowie. W 1944 roku w wieku 13 lat Janosch zaczął pracę w fabryce jako ślusarz. 1 czerwca 1946 roku razem z rodzicami i czteroletnim bratem Christianem został wysiedlony do brytyjskiej strefy okupacyjnej i zamieszkał w Bad Zwischenahn koło Oldenburga, gdzie podjął pracę w fabryce tekstylnej oraz naukę w szkole zakładowej. W tym samym 1946 roku tzw. „komisja weryfikacyjna” przyznała rodzinie Eckertów obywatelstwo polskie. Od 1953 roku mieszkał w Monachium. Tam podjął naukę malarstwa, którą po paru semestrach przerwał.
Jak mówi anegdota, jego pseudonim literacki powstał, gdy skierował do druku swoje pierwsze opowiadanie pt. Historia konia Wałka (1960) i podpisał je „Janusz”, co niemiecki zecer „poprawił” na Janosch. Piszący w języku niemieckim autor mówił o sobie: „Czuję się Ślązakiem, to moja narodowość, to moja religia”. W wywiadzie dla katowickiej redakcji „Gazety Wyborczej” stwierdził ponadto:
Sam po trochu czuję się Polakiem. W mojej rodzinie tylko nazwisko Eckert jest niemieckie. Pozostali moi dziadkowie nazywali się Piecha, Morawiec, Głodny.
W 1970 roku wydano jego książkę pt. Cholonek, czyli dobry Pan Bóg z gliny (niem. Cholonek oder Der liebe Gott aus Leh, polskie tłumaczenie z przedmową Wilhelma Szewczyka 1975) – przejmującą plebejską historię o losach mieszkańców Górnego Śląska od lat 30. do 50. XX wieku. Powieść w 2004 roku została przeniesiona na deski sceniczne przez Teatr Korez z Katowic.
Od 1980 roku mieszkał w San Miguel de Abona na Teneryfie.
Za swoją twórczość wielokrotnie nagradzany, w tym Krzyżem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec oraz Nagrodą Górnośląską, przyznawaną przez śląskie ziomkostwo.
Od 2005 roku katowicka redakcja „Gazety Wyborczej” przyznaje nagrodę Cegły Janoscha Ślązakom, którzy rozsławiają region. Wyróżnieni w nagrodę otrzymują prawdziwe cegły wykute ze ścian familoka w Zabrzu, w którym Janosch przyszedł na świat. Cegły wydobył jeden z dziennikarzy „Gazety Wyborczej”, tuż przed rozbiórką budynku.
W 2015 roku ukazała się książka autorstwa Angeli Bajorek pt. Heretyk z familoka. Biografia Janoscha, opisująca życie pisarza.
W 2024 roku Janosch, jako autor ważnej dla Górnego Śląska powieści Cholonek czyli dobry Pan Bóg z gliny, został laureatem „Tabulki”, czyli honorowego wyróżnienia biblioteki w Rudzie Śląskiej.
Premier Bawarii Edmund Stoiber nazwał Janoscha fałszywym prorokiem po tym, jak „Der Spiegel” opublikował rysunek pisarza, przedstawiający księdza, który podczas chrztu wbijał dziecku krzyżyk młotkiem.
Podczas pobytu w Zabrzu na początku lat 90. XX wieku Janosch podarował miejskiemu teatrowi swoją sztukę pt: „Powrót do Uskow” – o wydźwięku antyklerykalnym i atakującą papieża Jana Pawła II. Jeden z prezydentów miasta Zabrze, nieświadomy treści, przekazał ją do tłumaczenia jednemu z miejskich proboszczów. Wybuchł skandal, a sztuki nie wystawiono.