Janusz Chmielewski

Janusz Chmielewski
Państwo działania

 Polska

Data i miejsce urodzenia

4 kwietnia 1916
Radom

Data i miejsce śmierci

2 stycznia 1998
Warszawa

profesor
Specjalność: sinologia
Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Profesura

1968

Uczelnia

Uniwersytet Warszawski

Odznaczenia
Odznaka Nagrody Państwowej

Janusz Chmielewski (ur. 4 kwietnia 1916 w Radomiu, zm. 2 stycznia 1998 w Warszawie) – polski językoznawca, sinolog i tłumacz.

Życiorys

Urodził się w rodzinie Feliksa, urzędnika kolejowego, i Anieli ze Strzemiecznych. Ukończył radomskie gimnazjum o profilu matematyczno-przyrodniczym. W 1934 r. rozpoczął studia w Instytucie Orientalistycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Studiował sinologię u prof. Jana Jaworskiego i dr. Witolda Jabłońskiego, sanskryt i buddologię u prof. Stanisława Schayera, egiptologię u prof. Antoniego Śmieszka oraz filozofię u prof. Tadeusza Kotarbińskiego. Studia ukończył w 1939 r., lecz jego tytuł magistra otrzymał formalnie dopiero po wojnie.

Podczas okupacji niemieckiej przebywał w Radomiu, uczestniczył w tajnym nauczaniu oraz pomagał Kotarbińskiemu w organizowaniu kursów filozoficznych.

Po wojnie, od lipca 1945 r., wykładał językoznawstwo na Uniwersytecie Łódzkim. W 1946 r. ożenił się. W latach 1947–1948 wyjechał na rok jako attaché de recherches do CNRS w Paryżu. W 1950 r. uzyskał stopień doktora sinologii na podstawie rozprawy pt. The Typological Evolution of the Chinese Language, która ukazała się rok wcześniej w Roczniku Orientalistycznym. W 1952 r., kontynuując pracę na UŁ, jednocześnie zaczął wykładać język i literaturę chińską na Uniwersytecie Warszawskim, obejmując tam następnie stanowiska profesora nadzwyczajnego (1955) i zwyczajnego (1968). W latach 1957–1959 kierował Pracownią Słownika Chińsko-Polskiego w Zakładzie Orientalistyki PAN, był członkiem Komitetu Nauk Orientalistycznych PAN. Był uznanym na świecie ekspertem od klasycznej logiki chińskiej i o napisanie rozdziału na jej temat do monumentalnego dzieła Science and Civilisation in China poprosił go Joseph Needham. Chmielewski zaczął pracę, ale z powodów nacisków politycznych nie mógł jej dokończyć i do dalszej pracy zarekomendował Christopha Harbsmeiera(inne języki), który poszerzył pracę na tyle, że ukazała się nie jako nie rozdział, ale jako osobny tom 7 tego wydawnictwa. Chmielewski był także współautorem tłumaczeń na polski dzieł chińskiej klasyki, jak m.in. Prawdziwa księga południowego kwiatu (1953) i Antologia literatury chińskiej (1956).

W 1955 r. wspólnie z Witoldem Jabłońskim i Olgierdem Wojtasiewiczem otrzymał zespołową Nagrodą Państwową III stopnia za opracowanie i przekład dzieła Czuang-tsy. W 1967 r. otrzymał nagrodę indywidualną II stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za szczególne osiągnięcia w dziedzinie badań naukowych.

Publikacje (wybór)

Opracowania

Uwagi

  1. 1 2 W osobistej relacji przekazał Markowi Mejorowi, że urodził się w Moskwie, jednak we wszystkich dokumentach jako miejsce urodzenia podany jest Radom.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Marek Mejor, Janusz Chmielewski (1916–1998), „Monumenta Serica”, 47, 1999, s. 501–503, ISSN 0254-9948, JSTOR: 40727223 (ang.).
  2. 1 2 Chmielewski Janusz, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-05-28].
  3. ↑ Janusz Chmielewski, The Typological Evolution of the Chinese Language, „Rocznik Orientalistyczny”, 15, 1949, s. 371–429 [dostęp 2025-10-28] (ang.).
  4. ↑ Kenneth Robinson, Volume editor’s preface, [w:] Kenneth Girdwood Robinson, Joseph Needham (red.), Science and Civilisation in China, t. 7. The Social Background, Cambridge: Cambridge University Press, wrzesień 2004 (2. General Conclusions and Reflections), s. xvii–xxiii, ISBN 978-0-521-08732-2 [dostęp 2025-10-28] (ang.).
  5. 1 2 Chmielewski, Janusz (1916-1998) [online], Katalog Biblioteki Narodowej [dostęp 2025-10-28].
  6. ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki, „Życie Warszawy”, 12 (173), 22 lipca 1955, s. 5 [dostęp 2025-10-28].
  7. ↑ KOMUNIKAT o nagrodach Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego przyznanych w 1967 r. pracownikom naukowo-dydaktycznym szkół wyższych za szczególne osiągnięcia Dz. Urz. Min. Oświaty i Szkolnictwa Wyższego z 30 grudnia 1967 r. Nr A-13, poz. 88 [dostęp 2026-01-12].

Linki zewnętrzne