Jean Paul

Jean Paul

Imię i nazwisko	Johann Paul Friedrich Richter
Data i miejsce urodzenia	21 marca 1763 Wunsiedel
Data i miejsce śmierci	14 listopada 1825 Bayreuth
Narodowość	niemiecka
Język	niemiecki
Dziedzina sztuki	literatura
Epoka	romantyzm
Muzeum artysty	Jean-Paul-Museum w Bayreuth
Ważne dzieła
Hesperus 1795, pol. 1880
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Jean Paul, właśc. Johann Paul Friedrich Richter (ur. 21 marca 1763 w Wunsiedel, zm. 14 listopada 1825 w Bayreuth) – niemiecki pisarz, jeden z głównych prekursorów romantyzmu w literaturze niemieckiej XVIII wieku. Zmiana jego nazwiska jest ukłonem w kierunku Jean-Jacques’a Rousseau, uważanego wówczas za mentora sentymentalizmu oraz "burzy i naporu" (Sturm und Drang).

Życiorys

Urodził się w Wunsiedel (Bawaria) 21 marca 1763. W roku 1764 rodzina przeprowadziła się do Joditz, gdzie ojciec objął stanowisko pastora, w 1776 zamieszkali w Schwarzenbach. W 1779 rozpoczął naukę w gimnazjum w Hof, mieszkając u swoich dziadków. W latach 1781–1784 studiował filozofię i teologię w Lipsku, jednak studia musiał przerwać z powodów finansowych. Zajął się pisarstwem. W latach 1798–1800 przebywał w Weimarze, gdzie poznał Goethego i Schillera, jednak ci z lekceważeniem odnosili się do jego twórczości.

W okresie 1790–1794 pracował jako nauczyciel w założonej przez siebie szkole elementarnej w Schwarzenbach. W 1803 został mianowany radcą legacyjnym w Meiningen. W 1800–1801 przeprowadził się do Berlina, w 1801 ożenił się z Karoline Mayer. W roku 1804 z żoną i dwojgiem dzieci przeniósł się na stałe do Bayreuth. W tym okresie angażował się politycznie, m.in. publikując artykuły w „Morgenblatt”. Z powodu zaćmy stracił w 1824 wzrok. Zmarł w 1825 w Bayreuth, tam został też pochowany.

Twórczość

Twórczość Jeana Paula plasuje się pomiędzy klasyką a romantyzmem. Był autorem powieści, opowiadań, wierszy satyryczno-ironicznych. Jego powieści nawiązują do angielskiej powieści humorystycznej, m.in. do Swifta. Utwory cechuje bogaty styl: liczne metafory, ironia, satyra. Bohaterami utworów są często postaci kobiece, stąd jego utwory cieszyły się wielką popularnością wśród kobiet.

Jean Paul był – w odróżnieniu od większości niemieckich pisarzy – wrogiem wyrazów obcych. Przypisuje mu się takie zniemczenia (zastąpienie wyrazów obcych przez rodzime) jak: Doppelgänger (Double), Nachtseite (Okkultismus), Mannweib (Amazone), Morgenkleid (Matinee). Przyczynił się w istotny sposób do rozpowszechnienia w języku niemieckim wyrazu Fremdwort (wyraz obcy). Przyjmuje się też, że Jean Paul utworzył słowo Weltschmerz („ból istnienia”, „ból świata”) (w miejsce: Melancholie).

Większość jego spuścizny literackiej nie została przetłumaczona na język polski, oprócz krótkich fragmentów i części pierwszej (z trzech) powieści Hesperus (tłum. Teodor Jeske-Choiński pod pseudonimem M. Bogdanowicz, 1880). Zasłynął jako autor często cytowanych (m.in. w IV części Dziadów Adama Mickiewicza) opowieści niesamowitych o rzekomo autentycznych poszukiwaniach duchów i zjawisk paranormalnych oraz uroczystych i żałobnych fraz.

Dzieła

• Grönländische Prozesse, 1783 f. – pod pseudonimem J.P.F. Hasus
• Auswahl aus des Teufels Papieren, 1789 – pod pseudonimem J.P.F. Hasus
• Die unsichtbare Loge. Eine Biographie, 1793
• Leben des vergnügten Schulmeisterlein Maria Wuz in Auenthal. Eine Art Idylle, 1973
• Hesperus oder 45 Hundposttage. Eine Biographie, 1795
• Leben des Quintus Fixlein, aus funfzehn Zettelkästen gezogen; nebst einem Mustheil und einigen Jus de tablette, 1796
• Blumen-, Frucht- und Dornenstücke oder Ehestand, Tod und Hochzeit des Armenadvokaten F. St. Siebenkäs im Reichsmarktflecken Kuhschnappel, 1796–97
• Konjekturalbiographie, 1798
• Titan, 1800–03
• Vorschule der Ästhetik, nebst einigen Vorlesungen in Leipzig über die Parteien der Zeit, 1804
• Flegeljahre. Eine Biographie, 1804–05
• Levana oder Erziehlehre, 1807
• Des Feldpredigers Schmelzle Reise nach Flätz mit fortgehenden Noten; nebst der Beichte des Teufels bey einem Staatsmanne, 1809
• Dr. Katzenbergers Badereise, nebst einer Auswahl verbesserter Werkchen, 1809
• Leben Fibels, des Verfassers der Bienrodischen Fibel, 1812
• Der Komet, oder Nikolaus Marggraf. Eine komische Geschichte, 1820–22

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Towarzystwo im. Jean Paula
• Jean-Paul-Online. jean-paul-richter.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-09-26)]. (Spuścizna Jean Paula)
• Komentowany zbiór linków. ub.fu-berlin.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-04-13)]. (FU Berlin)
• http://www.jean-paul.de
• Eseje na temat Jean Paula
• Jean Paul – publikacje w bibliotece Polona