Jojo
Jojo (inaczej zwane kołem Maxwella) – rodzaj zabawki w postaci ciężarka-szpulki zawieszonego na sznurku. Ciężarek, opuszczony na sznurku trzymanym za nieumocowany koniec, rozwija go wpadając w ruch obrotowy. Po pełnym rozwinięciu sznurka ciężarek zachowuje moment pędu ruchu obrotowego i nawijając sznurek wędruje w górę. Istnieje wiele teorii o pochodzeniu jojo, lecz prawdopodobnie wywodzi się ono z Chin.
Historia
Jojo w Europie znane było już w starożytności, w Grecji przetrwały urny z ok. 500 roku p.n.e. z rysunkami jojo oraz opisami sztuczek (tak zwanych "trików").
Na ścianach budowli Majów odnaleziono freski z ok. VII wieku n.e. przedstawiające dzieci bawiące się jojo.
W Europie jojo ponownie stało się znane na przełomie XVIII i XIX wieku we Francji. Ludwik XVII został uwieczniony na obrazie trzymając sznurek z jojo w ręce (obraz można zobaczyć w muzeum Luwr w Paryżu). Z zabawki korzystał również Napoleon.
Na Filipiny jojo dotarło pod koniec XIX wieku. Pedro Flores, emigrant z Filipin, po przybyciu do San Francisco postanowił rozpocząć produkcję zabawki. Jego przedsiębiorstwo zostało w 1929 roku wykupione przez Donalda F. Duncana, który założył "Genuine Duncan YoYo Company" i zapoczątkował masową produkcję. W Wielkiej Brytanii podobne przedsięwzięcie pod marką LUMAR podjął znany producent zabawek Louis Marx.
W 1974 roku niewielka amerykańska firma opracowała, opatentowała i rozpoczęła sprzedaż ProYO, nowego modelu jojo, którego konstrukcja była z tworzywa sztucznego (wcześniejsze jojo były drewniane lub metalowe), co pozwoliło podnieść jakość i obniżyć cenę zabawki. Produkcję kontynuowano do 1996 roku, gdy wyprodukowano nowy, ulepszony model ProYO II.
Działanie
Żeby efektywnie i efektownie bawić się jojo, trzeba przełożyć część sznurka przez pętlę na jego końcu tworząc inną pętlę, której wielkość można dostosować do wielkości palca. Następnie włożyć palec w pętelkę ze sznurka i dokładnie zawinąć sznurek na osi, po czym opuścić jojo i w odpowiednim momencie szarpnąć delikatnie do góry.
Obecnie zabawka zmieniła formę. Posiada kulkowe łożysko, które powoduje, iż po opuszczeniu jojo na koniec sznurka, zaczyna się ono kręcić w miejscu. To umożliwia wykonywanie różnego rodzaju sztuczek (tricków).
Wyróżnia się pięć podstawowych stylów jojowania, różnią się one sposobem mocowania jojo do sznurka i palca, co w zależności od stylu zmienia możliwości wykonywania tricków. Style te to:
- 1A – klasyczne, nieresponsywne (należy wykonać tzw. Bind, czyli trik przywracający je do ręki) jojo przyczepione do sznurka i palca. W tym stylu są wykonywane tricki typu: rock the baby, brain twister, walk the dog, itp.
- 2A – dwa responsywne (wracają za pociągnięciem palca) jojo, każde obsługiwane przez oddzielną rękę, wykonywane tricki to tzw. loopy (tricki zapętlające się)
- 3A – tak jak 2A, z różnicą tricków, które zaczerpnięte są ze stylu 1A i tym, że jojo są nieresponsywne
- 4A – jojo nie jest przyczepione do sznurka, bawiący się wyrzuca je w powietrze, nadając mu tym samym ruch wirowy
- 5A – jojo nie jest przyczepione do palca, zaś na końcu sznurka, umieszczona jest przeciwwaga (np. w formie kostki)
Polish YoYo Nationals
Corocznie odbywają się polskie mistrzostwa jojo, zawody dzielą się na 6 kategorii: Freestyle, Junior Freestyle (do 18 roku życia), X-Division (w której mogą zaprezentować się zawodnicy w innych stylach niż 1A), Ladder (wykonywanie określonych tricków w jak najszybszym czasie), Buddha Sleeper Contest (jak najdłuższy wyrzut yoya) oraz Yoyo Battle (pokazy umiejętności w 3 osobowych zespołach). Kategorią z której wyłaniany jest mistrz polski jojo jest freestyle. Freestyle oraz Junior Freestyle polega na trzyminutowym (lub dwuminutowym w wypadku Junior Freestyle) pokazie umiejętności zawodnika; tutaj tricki najczęściej wymyślone są już przez samego zawodnika. Pokazy oceniają sędziowie za pomocą tzw. klikerów.
Winter Freestyle Competition
Co roku odbywają się także Zimowe Mistrzostwa Polski organizowane na przełomie grudnia i stycznia. Impreza zawiera wszelkie elementy profesjonalnych zawodów w yoyoingu, a główna kategoria 1A Freestyle wyłania Mistrza Zimy. Zawody są organizowane przez team Backspin. Są to jedyne zawody yoyo jakie są organizowane w zimie. Same zawody są odwiedzane przez całą elitę zawodników z Polski i nie tylko.
Double or Nothing
Double or Nothing jest inicjatywą zapoczątkowaną w Rabce-Zdroju przez grono okolicznych zawodników i pracującą nad promocją yoyoingu w Polsce, oraz promocją polskich zawodników na świecie. Na oficjalnej stronie projektu można znaleźć masę ciekawostek, poradników dla początkujących oraz aktualizowany codziennie blog z przetłumaczonymi newsami z całego świata yoyoingu. Ponadto cała drużyna 2or0 bierze czynny udział w organizacji eventów związanych z yoyoingiem. Szczególnym sukcesem była pierwsza edycja WFC – Winter Freestyle Competition, w całości zorganizowana poprzez Double or Nothing, i która okazała się niemałym sukcesem, zarówno dla doświadczonych zawodników a także dla nowych osób które poprzez zawody zainteresowały się yoyoingiem.
W kulturze popularnej
- Trick Yo-Yo jest jedną z broni w grze EarthBound.
Przypisy
- ↑ Definition of YO-YO [online], www.merriam-webster.com [dostęp 2022-02-03] (ang.).
- 1 2 3 4 5 Yo!Yo!. „Reset”. 2/99 (22), s. 108-109, luty 1999.
- ↑ Reinventing the Yo-Yo [online], Science News, 13 kwietnia 2004 [dostęp 2022-02-03] (ang.).
- ↑ Stephen D. Brown, Yo-yo and method for using a yo-yo, patent US 6371824B1, 16 kwietnia 2002 [dostęp 2022-02-03].
- ↑ Trick yo-yo. earthbound.fandom.com. [dostęp 2026-10-24]. (ang.).