 Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, Braniewo 1892, strona tytułowa czasopisma wydawanego przez Josepha Bendera w ramach działalności Warmińskiego Towarzystwa Historycznego | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Zawód, zajęcie |
historyk, wykładowca |
Joseph Bender (ur. 31 lipca 1815 w Meschede w Westfalii, zm. 8 grudnia 1893 w Braniewie w Prusach Wschodnich) – historyk Warmii, wieloletni wykładowca w gimnazjum i Liceum Hosianum w Braniewie.
Jego ojciec, również Joseph Bender (1778–1831), był urzędnikiem (inspektorem) sądowym w Meschede. Gdy ojciec przedwcześnie zmarł, Joseph był wychowywany przez matkę Elisabeth Seiffenschmidt (1783–1859). Joseph Bender uczęszczał najpierw do szkoły w rodzinnym mieście, a następnie od 1829 do Gymnasium Petrinum Brilon. W latach 1832–1836 uczył się w gimnazjum w Arnsbergu. Po zdanej maturze w 1836 od 30 października tegoż roku przez cztery lata studiował na Uniwersytecie w Bonn historię i filologię. Wysoko sobie cenił we wspomnieniach z tego okresu wykłady Augusta Schlegla. W 1840 roku obronił doktorat na podstawie rozprawy filologiczno-filozoficznej oraz zdał egzamin nauczycielski (Oberlehrerprüfung). Najpierw przez krótki okres pracował jako nauczyciel w gimnazjum Laurentianum w Arnsbergu i Paderborn, od 1843 w gimnazjum w Chojnicach w Prusach Zachodnich, a od 28 października 1846 w gimnazjum w Braniewie w Prusach Wschodnich. W 1851 otrzymał stanowisko Oberlehrera. W 1848 w czasie Wiosny Ludów stał na czele straży obywatelskiej w mieście (Bürgerwehr) złożonej z uczniów dwóch najstarszych klas gimnazjum. Po siedemnastu latach pracy przeszedł od 1 października 1863 do Liceum Hosianum również w Braniewie. Tam jako następca Johanna Wattericha (1826–1904) został mianowany profesorem zwyczajnym historii. 23 stycznia 1865 uzyskał habilitację na podstawie rozprawy De Veterum Prutenorum Diis: Dissertatio Historica Critica. W okresie od 1 października 1862 do 15 października 1865 sprawował urząd rektora liceum, na drugą 3-letnią kadencję został wybrany w latach 1878–1881. W pierwszy dzień Bożego Narodzenia 1881 spłonął dom, w którym mieszkała rodzina Benderów. W pożarze zostało bezpowrotnie utraconych wiele książek, materiałów, manuskryptów oraz zbiór antyków Bendera. Nie przeszkodziło mu to jednak nadal publikować prac na temat historii Prus, w szczególności historii Warmii.
W 1856 wraz z braniewskimi uczonymi i przedstawicielami duchowieństwa – Antonem Eichhornem, Antonem Pohlmannem, Carlem Peterem Woelkym, Andreasem Thielem, Franzem Beckmannem i Johannem Saage – był jednym z członków założycieli Warmińskiego Towarzystwa Historycznego (Historischer Verein für Ermland). Po mianowaniu księdza Thiela biskupem warmińskim w 1886 roku został prezesem stowarzyszenia. W 1890 roku obchodził jubileusz 50-lecia uzyskania stopnia doktora. Uniwersytet w Bonn przysłał mu dyplom odnowienia tytułu doktora. Wówczas też otrzymał nadawaną przez króla Prus godność tajnego radcy (geheimer Regierungsrat).
Był żonaty z Faustiną von Żelewską, miał czworo dzieci (trzech synów i jedną córkę).
