| Pochodzenie | |
|---|---|
| Czas i miejsce powstania |
Lata 90. XX wieku, Belgia |
| Instrumenty | |
| Największa popularność |
Druga połowa pierwszej dekady XXI wieku w Europie |
| Gatunki pokrewne |
Jumpstyle (również jump lub jumpen) – gatunek elektronicznej muzyki tanecznej oraz związany z nim styl tańca, należące do kultury hard dance. Muzyka wykształciła się w Belgii w latach 90. XX wieku pod wpływem hardcore techno, gabberu, trance i innych odmian muzyki klubowej. W połowie pierwszej dekady XXI wieku jumpstyle zdobył szczególną popularność w Holandii, a następnie w innych krajach Europy.
Taniec polega na wykonywaniu rytmicznych podskoków, wykopów, obrotów i kombinacji ruchów nóg. Może być wykonywany indywidualnie, w parach lub zespołowo. Rozwój internetowych serwisów wideo, zwłaszcza YouTube'a, ułatwił rozpowszechnienie nagrań instruktażowych, organizowanie spotkań oraz powstawanie międzynarodowych lig tanecznych.
Nazwa jumpstyle wywodzi się od angielskich słów jump („skok”) i style („styl”). W krajach niderlandzkojęzycznych stosowane są również określenia jump dla muzyki i jumpen dla tańca. Nazewnictwo muzyczne i taneczne nie jest całkowicie tożsame: termin hardjump bywa używany zarówno do określania brzmienia, jak i techniki tańca.
Jumpstyle powstawał w Belgii w latach 90. w otoczeniu muzyki klubowej, na pograniczu niderlandzkiego hardcore'u i melodyjnych odmian belgijskiego techno oraz trance'u. W badaniach Nadii Van Campenhout z 2008 roku opisano wkład producentów Da Ricka i Da Boy Tommy'ego w kształtowanie charakterystycznego brzmienia: silnego rytmu perkusyjnego o niższym tempie niż w części nagrań gabberowych, połączonego z przystępniejszą melodią.
W 1997 roku powstała belgijska wytwórnia Jumper Records, związana z wczesnym rozwojem tego gatunku. Wśród jego rozpoznawalnych wykonawców znaleźli się Da Boy Tommy, Da Rick, Coone, DJ Ruthless i Dark-E. Belgijskie media określały zmarłego w 2013 roku Da Boy Tommy'ego mianem jednego z pionierów jumpstyle'u.
W latach 2006–2008 jumpstyle stał się popularny wśród młodzieży holenderskiej. Reportaż programu EenVandaag z marca 2007 roku odnotował rosnącą popularność tańca i jego rozpowszechnianie się pomiędzy miastami za pośrednictwem nagrań.
W tym okresie duży rozgłos zyskały filmy instruktażowe i występy Patricka Jumpena. Projekt Jeckyll & Hyde, tworzony przez Maartena Vorwerka i DJ-a Ruthlessa, odniósł sukces na holenderskich listach przebojów: singel Freefall osiągnął pierwsze miejsce zestawienia Dutch Top 40, a Frozen Flame również pojawił się w notowaniach. Popularnością cieszył się także singel Holiday Patricka Jumpena.
Niemiecka grupa Scooter wykorzystała muzykę i choreografię kojarzoną z jumpstyle'em m.in. w utworach The Question Is What Is the Question? oraz Jumping All Over the World. Album Jumping All Over the World dotarł w maju 2008 roku na pierwsze miejsce brytyjskiej listy albumów.
Od połowy pierwszej dekady XXI wieku serwisy wideo i fora internetowe umożliwiały tancerzom naukę kroków, wymianę własnych kombinacji i publikowanie nagrań. W materiale XLR8R z 2008 roku wskazano, że filmy umieszczane na YouTubie sprzyjały rozpowszechnianiu się jumpstyle'u poza Belgią i Holandią.
Rozwijała się kultura meetingów, czyli spotkań tancerzy organizowanych w przestrzeni publicznej. W Niemczech TAF Germany dokumentuje rozgrywanie mistrzostw jumpstyle'u co najmniej od 2008 roku. W marcu 2009 roku niemiecki dziennik Die Tageszeitung informował o spotkaniu około 200 tancerzy w Berlinie. 13 września 2009 roku w Bielefeld 1067 uczestników tańczyło przez 13 minut, ustanawiając rekord Guinnessa w kategorii największego wspólnego tańca jumpstyle.
Fora w Polsce i Rosji stały się ośrodkami rozwoju konkurencji internetowych. Archiwum serwisu JumpstylePolska.pl obejmuje już w 2008 roku kilka edycji ligi, natomiast JumpStylers.ru dokumentuje rosyjskie ligi i podziały na kategorie taneczne.
Francuski kolektyw artystyczny (La)Horde wykorzystał jumpstyle w spektaklach i projektach filmowych, w tym w To Da Bone, łącząc praktyki taneczne rozwijane w internecie z teatrem tańca współczesnego. Przedstawienie z udziałem wykonawców z różnych krajów europejskich było opisywane przez Institut français.
W latach 20. XXI wieku elementy muzyki i estetyki jumpstyle'u ponownie pojawiły się w obiegu internetowym. Litewski muzyk Yabujin, publikujący także jako DJ GYROTTA ZAO, łączył brzmienia związane z jumpstyle'em z kulturą internetową i estetyką określaną jako Yabujincore. Jego znaczenie dla muzyki undergroundowej opisał w lutym 2025 roku magazyn Pitchfork.
Z muzyką nawiązującą do jumpstyle'u wiązana jest też twórczość producenta RomancePlanet. W 2024 roku ukazał się jego singel JUMPSTYLE PARTY, a w 2026 roku współpracował z Natte Visstick przy nagraniu ENERGY, wydanym na minialbumie JUMPSTYLE REVOLUTION.
Jumpstyle zalicza się do hard dance i jest powiązany muzycznie m.in. z gabberem, hard trance'em oraz hardstyle'em. Typowe nagrania opierają się na regularnym rytmie 4/4, mocno zaakcentowanym bębnie basowym, liniach syntezatorów i elektronicznych efektach dźwiękowych. Tempo często wynosi około 140–150 uderzeń na minutę (BPM), choć w utworach pokrewnych może wykraczać poza ten zakres.
W badaniu Van Campenhout wyróżniono m.in. belgijski jump oraz francuski tek, wiązany z bardziej technicznym, mniej melodyjnym brzmieniem. Określenia dotyczące muzyki nie zawsze odpowiadają nazwom odmian tańca: np. tekstyle może oznaczać zarówno rodzaj brzmienia, jak i tradycję ruchową.
Do wykonawców i projektów związanych z rozwojem bądź popularyzacją jumpstyle'u należeli m.in. Da Rick, Da Boy Tommy, Jeckyll & Hyde, Patrick Jumpen, Coone, DJ Ruthless, Dark-E i Scooter.
Podstawową cechą jumpstyle'u jest wykonywanie podskoków i naprzemiennych wykopów w rytmie muzyki. W zależności od odmiany ruchy te łączone są z obrotami, zmianami kierunku, pracą nóg i elementami improwizacji. Tancerze korzystają zarówno z ustalonych sekwencji, jak i własnych kombinacji.
W różnych krajach wykształciły się odmienne sposoby wykonania i nazewnictwo. Poniższe nazwy są obecne w źródłach historycznych, regulaminach konkursowych albo materiałach społeczności tanecznych; nie stanowią jednolitego międzynarodowego systemu klasyfikacji.
Jumpstyle może przyjmować formę solo, duo, trio albo występu grupowego (group, w części środowisk również multi). W występach zbiorowych istotną rolę może odgrywać synchronizacja choreografii. Regulaminy TAF Germany wymieniają m.in. kategorie solowe, duetów, grup i formacji.
Wśród praktyków używa się słów takich jak jumper (tancerz), meeting lub zlot (spotkanie), battle (pojedynek taneczny), trick (pojedynczy ruch), combo (kombinacja ruchów), on-beat (zgodność ruchów z rytmem) oraz power (siła wykonania). Znaczenia i popularność poszczególnych określeń zależą od społeczności.
Zawody jumpstyle'u odbywają się zarówno na scenie lub w przestrzeni publicznej, jak i zdalnie. W ligach internetowych uczestnicy przesyłają nagrania, które następnie są oceniane według regulaminu danego turnieju. Rozwój takich rozgrywek udokumentowano w archiwach JumpstylePolska.pl i JumpStylers.ru od 2008–2009 roku.
Kryteria oceny nie są jednakowe dla wszystkich organizatorów. Przepisy TAF Germany uwzględniają technikę, kompozycję i choreografię oraz prezentację; w konkurencjach zespołowych znaczenie ma również synchronizacja wykonania. Internetowe ligi mogą natomiast uwzględniać dodatkowo różnorodność ruchów, rytmikę, trudność lub sposób przygotowania nagrania.
Jumpstyle rozwijał się dzięki filmom instruktażowym, nagraniom indywidualnych występów, spotkaniom miejskim i współpracy zespołów. Internet pomagał w wymianie technik między krajami, a jednocześnie umożliwiał powstawanie odmian regionalnych i międzynarodowych turniejów.
Materiały historyczne są dziś rozproszone między forami, archiwami stron, nagraniami, dokumentacją imprez i wspomnieniami uczestników. Powstała w 2024 roku społecznościowa inicjatywa Jumpstyle United Nations (JUN) gromadzi takie źródła w formie chronologii, katalogu zawodów i indeksu tancerzy. Zawarte w niej interpretacje rozwoju poszczególnych technik należy odróżniać od ustaleń pochodzących z niezależnych publikacji.
Jumpstyle dotarł do polskich odbiorców w połowie pierwszej dekady XXI wieku za pośrednictwem muzyki klubowej i filmów internetowych. W artykule o historii polskiej sceny opublikowanym przez HardTripy w 2019 roku okres największej popularności umiejscowiono między 2007 a 2013 rokiem; za jeden z ważnych impulsów uznano teledysk Freefall holenderskiego projektu Jeckyll & Hyde.
Młodzież wymieniała się nagraniami, opracowywała kombinacje taneczne i zakładała lokalne grupy. Wspólne występy na placach i w innych przestrzeniach publicznych, określane jako zloty, umożliwiały spotkanie osób znających się wcześniej jedynie z internetu.
Zachowane nagrania z 2008 roku dokumentują spotkania w Krakowie i Poznaniu, w tym film opisany przez autorów jako pierwszy oficjalny ogólnopolski zlot w Poznaniu. Archiwum JUN gromadzi również relacje z większego spotkania krakowskiego i wskazuje na rolę środowisk lokalnych w rozwoju polskiej sceny. Dokładna chronologia pierwszych spotkań jest rekonstruowana głównie z amatorskich archiwów wideo i relacji uczestników.
Polscy tancerze odegrali istotną rolę w rozwoju odmiany określanej jako ownstyle. W odróżnieniu od tradycyjnych sekwencji oldschool i hardjump akcentowano w niej indywidualny dobór ruchów, liczne obroty (spins), przejścia oraz rozbudowane kombinacje. Był to proces stopniowej ewolucji techniki, a nie pojedyncze wydarzenie o bezspornie ustalonej dacie.
W tekście opublikowanym w październiku 2009 roku przez polski blog JumpstylE! jako osoby związane z początkiem ownstyle'u wymieniono tancerzy używających pseudonimów Noiz, Mroziu, Rumun i Fantom. W pozostałych zapisach społecznościowych pojawiają się także m.in. Harni, DannieL, Oeil, Cebul i Iceman. Są to jednak przekazy historyczne uczestników sceny, dlatego nie należy przypisywać stworzenia stylu jednej osobie na podstawie tych materiałów.
Archiwum JUN dokumentuje nagrania polskich tancerzy rozwijających intensywne sekwencje obrotów, a następnie przenikanie się technik pomiędzy Polską i innymi krajami. Wskazuje m.in. na występy DannieLa, Mrozia, Xardasa, Effecta, DudQ i Groszka jako przykłady kolejnych etapów rozwoju technicznego.
Istotnym ośrodkiem organizacji polskiej społeczności był serwis JumpstylePolska.pl. Zachowana w Wayback Machine kopia forum z 16 kwietnia 2009 roku zawiera oddzielne działy dotyczące filmów, muzyki, nauki tańca, spotkań (Zloty), drużyn (Teamy) i lig. Na stronie znajdowały się także sekcje dla użytkowników zagranicznych, walk i wyzwań tanecznych.
W chwili archiwizacji forum wykazywało 2921 zarejestrowanych użytkowników, 4550 tematów oraz 88 173 wiadomości. Zachowano odrębne archiwa pierwszych czterech edycji Ligi Jumpstyle Polska, z wpisami sięgającymi 2008 roku. Czwarta edycja była oznaczona jako rywalizacja duetów (Duo). Liczby te przedstawiają stan forum w dniu wykonania kopii, a nie całkowitą liczbę osób tańczących jumpstyle w Polsce.
Regulaminy, zgłoszenia oraz filmy przesyłane na potrzeby pojedynków publikowano w odpowiednich działach. W zapisie z 2009 roku użytkownik Gigi widnieje jako autor wpisów dotyczących zasad ligowych i pojedynków, a Rime i Metios jako moderatorzy wielu części forum. Nazwa HyperX pojawia się również w stopce strony jako współautor zmodyfikowanego wyglądu forum razem z Rime.
Zestawienie wyników opublikowane w październiku 2009 roku na blogu JumpstylE! podaje następujących zwycięzców pierwszych edycji Ligi JumpPolska: Cebul (I edycja), Oeil (II edycja) oraz Rumun (III edycja). W IV edycji, rozgrywanej w duetach, pierwsze miejsce zajęli HyperX i Browar, drugie Cebul i dRac, a trzecie Bimber i Groszek. Zachowany film podsumowujący IV edycję podaje ponadto Gigiego i Badzia jako organizatorów rozgrywek.
W tym samym okresie odbywały się również ligi organizowane przez inne społeczności, m.in. JumpBoo, co potwierdzają zachowane zestawienia. Źródła dotyczące ich wyników są przede wszystkim materiałami uczestników i należy je odróżniać od niezależnych relacji prasowych.
W początkowej fazie polskiej sceny rozpoznawalność zdobywali zawodnicy występujący pod pseudonimami Cebul, Rumun (znany również jako producent muzyczny Freakaz), Queyd, Gigi, HyperX, DannieL, Iceman, Oeil i Chruściel. Ich działalność odnotowują dawne zestawienia ligowe oraz opracowania archiwalne JUN.
Gigi jest udokumentowany jako jeden z organizatorów czwartej edycji ligi duetów, a jego konto pojawia się także przy publikacji zasad rozgrywek na forum. Cebul wygrał pierwszą edycję ligi i występował w późniejszych rywalizacjach. HyperX został odnotowany jako zwycięzca ligi duetów wraz z Browarem, a także jako osoba współtworząca techniczne opracowanie wyglądu forum. Wzmianki te dotyczą konkretnych udokumentowanych działań i nie przesądzają o pełnym zakresie ich funkcji organizacyjnych.
Do kolejnego pokolenia technicznego, wymienianego w archiwum JUN, należą m.in. Xardas, Effect, DudQ, Groszek, Sosho, Phantom oraz Lukier. Część tych osób pojawiła się później w publikacjach instytucji kultury i mediów regionalnych, co umożliwia niezależne potwierdzenie ich działalności.
W nagraniach udostępnianych po zawodach World Harddance Championship 2019 w Polsce wymieniany jest także Vichur, wśród autorów lub uczestników publikujących materiały filmowe. Dostępne źródła potwierdzają jego obecność w internetowej dokumentacji wydarzenia, lecz nie pozwalają jednoznacznie ustalić roli organizacyjnej.
Jednym z zespołów polskiej sceny została Atomic Destination Team (ADT), aktywna od 2009 roku. W 2019 roku portal HardTripy opisywał jej udział w programie Mam talent! i rolę w popularyzacji tańca. Później grupa występowała i rywalizowała również w zawodach międzynarodowych.
Spotkania tancerzy odbywały się w różnych polskich miastach, w tym w Krakowie, Poznaniu, Gliwicach i Kędzierzynie-Koźlu. Współtworzyły one środowisko, w którym prezentowano nowe techniki, nagrywano filmy, organizowano warsztaty i zawody. Relacja HardTripy z 2019 roku opisywała duży ogólnopolski zlot w Krakowie jako jedno z istotnych wydarzeń dla krajowej społeczności.
27 sierpnia 2016 roku na placu Krakowskim w Gliwicach zaplanowano ogólnopolski zlot organizowany przez ekipę JumpIsLife. Według oficjalnej zapowiedzi miasta program obejmował warsztaty, pokazy i turniej, a udział miały wziąć grupy m.in. z Łodzi, Pabianic, Poznania, Krakowa i Olsztyna. Jako organizator wydarzenia wymieniony został Michał Bury.
13 kwietnia 2019 roku Miejski Ośrodek Kultury w Wojkowicach zorganizował ogólnopolski turniej jumpstyle'u. Według relacji instytucji wystartowało 26 osób z różnych regionów Polski, a zawody podzielono na kategorie juniorów i seniorów. W jury zasiadali Łukasz „Xardas” Janowski, Kamil „Kadze” Kowalski, Mateusz „Sosho” Socha i Andrii „Shkap” Shkapoid. Zwycięzcą kategorii juniorów został Adam „Ejbii” Bubiński, a seniorów Dawid „Phantom” Kędziora, przed Filipem „Philipem” Cybulskim.
W grudniu 2020 roku portal EPAinfo opisał udział Patryka Brożyńskiego, występującego jako Lukier, w finale internetowej ligi World Jumpstyle League. W marcu 2021 roku program Dzień Dobry TVN poinformował, że Brożyński zwyciężył w edycji World Jumpstyle League 2020. Tancerz opisywał przygotowywanie osobnych nagrań konkursowych i zamieszczanie ich na YouTubie w kolejnych etapach rywalizacji.
W sierpniu 2023 roku portal Piekary.info opisał zwycięstwo Atomic Destination Team w finale World Jumpstyle Cup – Nations, w którym reprezentacja Polski pokonała drużynę francuską. Rywalizacja odbywała się zdalnie przez około siedem miesięcy, a zespoły przygotowywały choreografie na potrzeby kolejnych etapów. W artykule podano, że był to drugi kolejny tytuł zespołu w tej imprezie. Według tej samej relacji w zespole uczestniczyli tancerze z różnych polskich miast, co wymagało koordynacji przygotowań na odległość.
Członkowie ADT angażowali się także w nauczanie. W listopadzie 2024 roku Radio Piekary informowało o zajęciach jumpstyle'u prowadzonych w Piekarach Śląskich we współpracy z lokalnym domem kultury.
Rozwój jumpstyle'u w Brazylii wiązał się z internetową wymianą filmów oraz kontaktami między społecznościami tańca elektronicznego. Według archiwum Jumpstyle United Nations (JUN) pod koniec pierwszej dekady XXI wieku brazylijscy uczestnicy korzystali z serwisu Orkut do udostępniania nagrań i organizowania spotkań.
W 2008 roku brazylijska marka obuwia sportowego Olympikus wykorzystała jumpstyle w kampanii promującej technologię amortyzacji Tube. Zastosowanie tego tańca w reklamie zostało opisane w magazynie branży reklamowej Review, wydawanym przez Associação Riograndense de Propaganda, w relacji z wystąpienia menedżera marketingu Márcia Callagego.
Jednym z miejsc spotkań brazylijskich tancerzy był Park Ibirapuera w São Paulo. W 2017 roku powstał zespół Fireborn Squad, który według materiałów społeczności Jumpstyle Brasil miał integrować tancerzy z różnych regionów i pokoleń.
W lutym 2024 roku podczas ogólnokrajowego spotkania w parku Ibirapuera zarejestrowano część materiału do teledysku Jumpstyle Never Dies, nagrania producenta D-Stroyera. Singel ukazał się 27 marca 2024 roku nakładem Hardfall Records. Informacja o nagraniu podczas spotkania pochodzi z archiwum społecznościowego JUN, natomiast datę premiery potwierdza katalog muzyczny Beatport.
5 marca 2024 roku brazylijscy tancerze wystąpili w programie telewizyjnym Mais Você emitowanym przez TV Globo. Fragment występu udostępniono w serwisach Gshow i Globoplay.
Gabber i taniec hakken należą do historycznego kontekstu muzyki hardcore, z którym łączony jest rozwój jumpstyle'u. Chociaż w obu tańcach występuje dynamiczna praca nóg, ich rytmika i technika różnią się.
Hardstyle jest odrębnym gatunkiem muzyki elektronicznej, jednak jego nagrania są często wykorzystywane przez tancerzy jumpstyle'u. W Polsce skojarzenie obu gatunków opisano m.in. w publikacjach dotyczących lokalnej sceny.
Melbourne shuffle rozwinął się w australijskim środowisku muzyki elektronicznej. Podobnie jak jumpstyle zyskał rozgłos dzięki nagraniom internetowym, ale ma własną historię i charakterystyczną technikę opartą na krokach przesuwanych.