Karl Dedecius

Karl Dedecius
Ilustracja
Karl Dedecius (2006)
Data i miejsce urodzenia

20 maja 1921
Łódź, Polska

Data i miejsce śmierci

26 lutego 2016
Frankfurt nad Menem, Niemcy

Zawód, zajęcie

tłumacz

Odznaczenia
Krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi RFN Order Zasługi Hesji Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi RP

Karl Dedecius właśc. Karol Dedecius (ur. 20 maja 1921 w Łodzi, zm. 26 lutego 2016 we Frankfurcie nad Menem) – niemiecki tłumacz i popularyzator literatury polskiej i rosyjskiej. Zajmował się także eseistyką i teorią przekładu, publikował w prasie oraz wykładał na uczelniach.

Życiorys

Urodził się w Łodzi w rodzinie Niemców, którzy przybyli do Polski z czeskich Sudetów i Szwabii. Skończył łódzkie Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego. W czasie II wojny światowej został wcielony do Wehrmachtu we Frankfurcie nad Odrą. Latem 1942 roku znajdował się na froncie wschodnim pod Stalingradem, gdzie został ciężko ranny i dostał się do niewoli sowieckiej, w której przebywał do 1950 . Tam nauczył się rosyjskiego. Po wyjściu z niewoli nie wrócił do rodzinnej Łodzi, lecz przeniósł się do narzeczonej w Weimarze, w ówczesnej NRD. W 1952 wyemigrował do RFN. Przez ponad 20 lat pracował jako agent ubezpieczeniowy we frankfurckim towarzystwie ubezpieczeniowym Allianz. Wówczas hobbystycznie zaczął zajmować się tłumaczeniem. W 1959 roku ukazał się pierwszy tomik jego przekładów polskiej liryki Lekcja ciszy. Sensację wzbudziło jego tłumaczenie Myśli nieuczesanych Stanisława Jerzego Leca, które sprzedano w nakładzie ponad 300 tys. egzemplarzy.

W 1980 roku został założycielem i pierwszym dyrektorem (do 1999) Deutsches Polen-Institut (Niemiecki Instytut Kultury Polskiej) w Darmstadt, który prowadził do 1997 roku. Instytucja mieści się w secesyjnej willi i jest finansowana z budżetu państwa. Zajmuje się popularyzacją polskiej twórczości w Niemczech oraz kontaktami między oboma narodami. Wydał kilkadziesiąt antologii i tomów indywidualnych pisarzy. Jest edytorem 50-tomowej serii „Polnische Bibliothek” (Biblioteka Polska) obejmującej literaturę polską od średniowiecza po współczesność. Łącznie tłumaczył ponad 300 poetów i prozaików w tym Mickiewicza, Miłosza, Szymborską, Różewicza, Leca, Herberta, Wojtyłę. Za dzieło jego życia uznawana jest 7-tomowa Panorama der polnischen Literatur des 20. Jahrhunderts (Panorama literatury polskiej XX wieku).

W 1963 roku odnowił i zaczął utrzymywać bliski kontakt z rodzinną Łodzią. Po wyrażeniu swojej zgody, 19 listopada 2002 roku Karl Dedecius został patronem Publicznego Gimnazjum nr 43 w Łodzi.

Od 2003 roku polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej oraz niemieccy tłumacze literatury polskiej mogą zostać wyróżnieni Nagrodą imienia Karla Dedeciusa. Laureaci wybierani są przez polsko-niemieckie jury.

Dzieła

Oprócz przekładów cudzych utworów (m.in. „Dialog z pamięcią: wiersze z Łodzi” ISBN 83-908625-7-3) Karl Dedecius jest również autorem książek z dziedziny stosunków polsko-niemieckich, literaturoznawstwa oraz teorii przekładu. W języku polskim ukazały się:

Odznaczenia i nagrody

Karl Dedecius w rozmowie z Aliną Perth-Grabowską, Warszawa, 1995

Ordery i medale

Nagrody i honorowe obywatelstwa

  • Nagroda Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung w Darmstadt (1967)
  • Nagroda Fundacji Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1968)
  • Dyplom Honorowy ZAiKS-u (1970)
  • Nagroda literacka ZAiKS-u dla tłumaczy (1977)
  • Nagroda specjalna Polskiej Fundacji Kultury (1988)
  • Nagroda Pokojowa Księgarzy Niemieckich (1990)
  • Honorowy Obywatel Miasta Łodzi (1992)
  • Honorowy Obywatel Miasta Płocka (1994)
  • Nagroda im. Samuela Lindego (1996)
  • Nagroda im. Andreasa Gryphiusa (1997)
  • I Nagroda Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą (1999)
  • Niemiecka Nagroda Narodowa (2010)
  • tytuł Ambasadora Polszczyzny poza Granicami Kraju (2013)

Doktoraty honoris causa

Zobacz też