Tantryzm

Tantryzm – prąd religijno-filozoficzny, kultura religijna (religijna filozofia i kultura) w Indiach i w Tybecie. Tantryzm przeniknął, w czasie swojej największej popularności, do wszystkich obecnych w Indiach ruchów religijnych, w tym i do buddyzmu. Tantra to jeden z rodzajów pism tantryzmu. Tantryk to zwolennik danej tantry, a praktyki, które systematycznie wykonuje, to sadhana. Tantryczna sadhana, przedstawiona w konkretnej tantrze, powinna doprowadzić tantryka do realizacji wewnętrznej natury, osiągnięcia siddhi i wyzwolenia.

Klasyfikacja

Najbardziej popularna klasyfikacja odmian tantryzmu wyróżnia cztery elementy:

  1. tantryzm hinduistyczny:
    1. tantryzm śaktyjski
    2. tantryzm śiwaicki
    3. tantryzm wisznuicki
  2. tantryzm buddyjski

Do tego wyliczenia dodać można by:

  1. tantryzm dźinijski
  2. tantryzm ganapatjów (przynależący do tantryzmu hinduistycznego)
  3. tantryzm saurjów (przynależący do tantryzmu hinduistycznego)

Rodzaje pism objawionych tantryzmu

Zgodnie z rozwinietą typologią tantryzmu, mamy również różne nazwy na tantryczne pisma objawione:

Tantra to tekst ezoteryczny, może zawierać zarówno opisy doktryny, jak i praktyk tantryzmu. Genezy tych pism upatruje się wśród niebramińskich ascetów, zamieszkujących w miejscach kremacji zwłok. Rola jaką odegrały dzieła tego typu jest bardzo znacząca. Zdaniem profesora indologii Klausa Myliusa, znaczenie tantr dla hinduizmu jest porównywalne z rolą brahman w odniesieniu do braminizmu.

Hinduizm

Historia

Hinduistyczne rytuały tantryczne są rozwinięciami rytuałów wedyjskich. Znaczenie ich zachowało się również współcześnie np. w kulturze świątynnej południowoindyjskich stanów Tamilnadu i Kerala. Elementy charakterystyczne dla tantryzmu zawiera prawie każda tradycja przynależąca do hinduizmu. Gavin Flood zwraca uwagę na ubóstwienie wyznawcy w rytuałach tantryzmu jako jedną z najistotniejszych praktyk. Pozwala ono spełnić warunek aby jedynie bóg czcił boga.

Charakterystyka

Postuluje się występowanie antynomizmu, jako cechy tantryzmu. Metafizyka z wykładni tantr niejednokrotnie łączy stanowiska monistyczne, dualistyczne i pluralistyczne ze sobą w jednym spójnym systemie. Tantryzm przejawiał egalitaryzm wobec oficjalnie obowiązującej w Indiach stratyfikacji społecznej (warna, dźati), sprzyjał łamaniu bramińskich tabu i konwencji społecznych.

Inne opinie o tantryzmie

Praktyki religijne i wierzenia powstałe między IV a VI wiekiem n.e. w opozycji do braminizmu. Są to połączone elementy hinduizmu i buddyzmu z kultami lokalnymi. Wyznawcy tantry wierzą w duchowe wyzwolenie osiągnięte poprzez wiele sposobów: stosunek seksualny, jogę. Część indyjskich tantryków zajmuje się czarną magią. Akcentuje się złożoność i płynność tantryzmu, w tym tantryzmu ludowego Indii.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Małgorzata Sacha-Piekło, „Między wiarą a gnozą”, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, roz.: Doświadczenie mistyczne w tradycji tantryzmu hinduskiego, s. 111.
  2. 1 2 Objawienie tantryczne. W: Gavin Flood: Hinduizm. Wprowadzenie. Małgorzata Ruchel (tłum.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 167, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2517-8.
  3. ↑ Tantryzm. W: Georg Feuerstein: Joga – Encyklopedia. Maria Kużniak (tłum.). Wyd. 1. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Brama, 2004, s. 303. ISBN 83-914652-5-X.
  4. ↑ Załącznik B. Wyrzeczenie się świata. W: Louis Dumont: Homo hierarchicus. System kastowy i jego implikacje. Anna Lebeuf (tł.), Tomasz Sikora (red.nauk.). Wyd. 1. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, 2009, s. 381, seria: Classica Religiologica. ISBN 978-83-60490-54-9. OCLC 750773420.
  5. ↑ Piotr Michalik: Bohater czy grzesznik? Uwagi na temat tantrycznego antynomizmu. W: Watrości etyczne w różnych tradycjach religijnych. Marta Kudelska (red.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005, s. 97. ISBN 83-233-2027-6.
  6. ↑ Łukasz Trzciński: Tantra śiwaicka. W: Filozofia Wschodu. Beata Szymańska (red.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 288. ISBN 83-233-1487-X.
  7. ↑ Małgorzata Sacha-Piekło, „Między wiarą a gnozą”, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, roz.: Doświadczenie mistyczne w tradycji tantryzmu hinduskiego, s. 113.
  8. ↑ Małgorzata Sacha-Piekło, „Między wiarą a gnozą”, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, rozdz.: Doświadczenie mistyczne w tradycji tantryzmu hinduskiego / 1.3 Ścieżka tantryczna. Sadhana i aćzara, s. 123.
  9. Tantry. W: Klaus Mylius: Historia literatury staroindyjskiej. Leon Żylicz (tłum.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2004, seria: Literatury orientalne. ISBN 83-88938-68-1.
    1. ↑ S. 130, cytat: termin tantra został zawężony tylko do części owych dzieł.
    2. ↑ S. 131.
  10. 1 2 Piotr Grzegorz Michalik, Studia Religiologica 44/2011, doi: 10.4467/20844077SR.11.003.0247, Ekstatyczne aspekty kultu jogiń w tradycji kaulów, s. 50.
  11. ↑ Społeczna podstawa tantr. W: Gavin Flood: Hinduizm. Wprowadzenie. Małgorzata Ruchel (tłum.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 170, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2517-8.
  12. ↑ Tradycje śiwaickie. W: Marzenna Czerniak-Drożdżowicz: Studia nad pańćaratrą. Tradycja i współczesność. Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 20, 22. ISBN 978-83-233-2645-8.
  13. ↑ Tantryzm w Kerali. W: Gavin Flood: Hinduizm. Wprowadzenie. Małgorzata Ruchel (tłum.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 180, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2517-8.
  14. ↑ Tantra i tantryzm. W: Marzenna Czerniak-Drożdżowicz: Studia nad pańćaratrą. Tradycja i współczesność. Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 20, 22. ISBN 978-83-233-2645-8.
  15. ↑ Śiwaizm i religia tantryczna / Śaiwasiddhanta. W: Gavin Flood: Hinduizm. Wprowadzenie. Małgorzata Ruchel (tłum.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 173, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2517-8.
  16. Piotr Michalik: Bohater czy grzesznik? Uwagi na temat tantrycznego antynomizmu. W: Watrościetyczne w różnych tradycjach religijnych. Marta Kudelska (red.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005. ISBN 83-233-2027-6.
    1. ↑ S. 105.
    2. ↑ S. 96.
    3. ↑ S. 99.
  17. ↑ Paulina Wilk „Lalki w ogniu. Opowieści z Indii”. Wydawnictwo Carta Blanca, 2011
  18. ↑ IV. Inspiracje tantryczne w mitoznawstwie Eliadego. W: Andrzej Korczak: Indyjskie inspiracje teorii mitu Mircei Eliadego i Josepha Campbella. Wyd. 1. Warszawa-Łódź: Oficyna wydawnicza Heliodor, 2015, s. 80. ISBN 978-83-60854-00-6.