Kleome

Kleome
	; Cleome anomala
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	kapustowce
Rodzina	Cleomaceae
Rodzaj	kleome
	Nazwa systematyczna
	Cleome L.; Sp. Pl. 671. 1 Mai 1753
	Typ nomenklatoryczny
	C. ornithopodioides L.
	Multimedia w Wikimedia Commons

Kleome (Cleome L.) – rodzaj roślin zielnych lub drewniejących bylin z rodziny Cleomaceae. W przeszłości i w niektórych współczesnych ujęciach do rodzaju tego zaliczanych było od około 75, przez ponad 120 do ponad 200 gatunków. W rewizji taksonomicznej w 2007 zaproponowano pozostawienie w nim tylko około 20 gatunków, pozostałe przenosząc do rodzajów Arivela, Cleoserrata, Gynandropsis i Tarenaya. W bazie taksonomicznej Plants of the World Online rodzaj jest szeroko ujmowany.

Rośliny te występują głównie w strefie ciepłego klimatu, z największym zróżnicowaniem w południowo-zachodniej Azji. W południowej Europie występują dwa gatunki. Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, najszerzej rozpowszechniona w uprawie jest zaliczana tu tradycyjnie kleome ciernista (C. houtteana).

Morfologia

Pokrój: Rośliny roczne, dwuletnie, byliny, czasem drewniejące u nasady, a nawet krzewy. Pędy prosto wzniesione, do 2 m wysokości, zwykle słabo rozgałęzione. Pędy gładkie lub owłosione, także gruczołowato.
Liście: Skrętoległe, pojedyncze do dłoniasto złożonych (listki zwykle w liczbie 3, 5 lub 7, rzadko do 11). Osadzone na ogonku krótkim lub długim. U niektórych gatunków obecne są przylistki.
Kwiaty: Zebrane w szczytowe grona, czasem wyrastają z kątów górnych liści. Grona wydłużone lub spłaszczone u szczytu. Działki kielicha 4, zwykle zrośnięte u nasady, trwałe lub odpadające po przekwitnieniu. Płatki 4, nierówne, zwężone u nasady, barwy czerwonej, różowej, żółtej lub białej. Pręcików jest 6, rzadziej 4 do 12, czasem z prątniczkami, są dłuższe od płatków korony i wygięte. Zalążnia górna, osadzona jest na długim gynoforze (wydłużonym dnie kwiatowym). Powstaje z dwóch owocolistków i zwieńczona jest siedzącym znamieniem, czasem osadzonym na krótkiej szyjce.
Owoce: Torebki jednokomorowe, wielonasienne, zwykle zwisające. W czasie owocowania kwiatostan się wydłuża.

Biologia i ekologia

Rośliny zapylane są przez owady, głównie błonkoskrzydłe i motyle. Rośliny z tego rodzaju występują na stepach i murawach, na terenach skalistych.

Systematyka

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzaj z rodziny Cleomaceae z rzędu kapustowców (Brassicales).

Wykaz gatunków (w szerokim ujęciu według POWO)

Cleome aculeata L.
Cleome africana Botsch.
Cleome afrospina Iltis
Cleome albescens Franch.
Cleome aldenella W.R.Ernst
Cleome allamanii Chiov.
Cleome amblyocarpa Barratte & Murb.
Cleome angulata (DC.) Schult. & Schult.f.
Cleome angustifolia Forssk.
Cleome anomala Kunth
Cleome arabica L.
Cleome arenitensis Craven, Lepschi & Fryxell
Cleome ariana Hedge & Lamond
Cleome aspera J.Koenig ex DC.
Cleome atropurpurea Schott
Cleome augustinensis (Hochr.) Briq.
Cleome bahiana (Iltis & Costa-e-Silva ex Soares Neto & Roalson) ined.
Cleome bahiensis (Ule) Christenh. & Byng
Cleome bicolor Gardner
Cleome bojeri Hadj-Moust.
Cleome boliviensis Iltis
Cleome bororensis (Klotzsch) Oliv.
Cleome brachiata (Bojer) Briq.
Cleome brachycarpa Vahl ex DC.
Cleome brachystyla Deflers
Cleome brevipetiolata D.F.Chamb. & Lamond
Cleome briquetii Polhill
Cleome bundeica P.S.Short
Cleome burttii R.A.Graham
Cleome carnosa (Pax) Gilg & Gilg-Ben.
Cleome chapalensis Iltis
Cleome chelidonii L.f.
Cleome chilensis DC.
Cleome chiriquensis (Standl.) Govaerts
Cleome chodatiana Iltis
Cleome chrysantha Decne.
Cleome cleomoides (F.Muell.) Iltis
Cleome coccinea (Benth.) Govaerts
Cleome coeruleorosea Gilg & Gilg-Ben.
Cleome coluteoides Boiss.
Cleome conrathii Burtt Davy
Cleome cordobensis Eichler ex Griseb.
Cleome cornus-africani (Thulin) Thulin
Cleome costaricensis Iltis
Cleome crenopetala A.DC.
Cleome decipiens Triana & Planch.
Cleome densiflora (Benth.) Triana & Planch.
Cleome densifolia C.H.Wright
Cleome diffusa Banks ex DC.
Cleome dodecandra L.
Cleome dolichostyla Jafri
Cleome domingensis Iltis
Cleome drepanocarpa O.Schwartz
Cleome droserifolia (Forssk.) Delile
Cleome dumosa Baker
Cleome × ecuadorica Heilborn
Cleome elegantissima Briq.
Cleome eosina J.F.Macbr.
Cleome erosa (Nutt.) Eaton
Cleome felina L.f.
Cleome fimbriata Vicary
Cleome flava Banks ex DC.
Cleome foliolosa DC.
Cleome foliosa Hook.f.
Cleome formosa (Cochrane) N.Zamora
Cleome fosteriana Iltis
Cleome frutescens Aubl.
Cleome gallaensis Gilg & Gilg-Ben.
Cleome gigantea L.
Cleome glandulosa Ruiz & Pav. ex DC.
Cleome glaucescens DC.
Cleome gobica Grubov
Cleome gordjaginii Popov
Cleome gossweileri Exell
Cleome guaranitica (Chodat & Hassl.) Briq.
Cleome guianensis Aubl.
Cleome gynandra L.
Cleome hadramautica Thulin
Cleome hanburyana Penz.
Cleome hemsleyana (Bullock) Iltis
Cleome heratensis Bunge & Bien. ex Boiss.
Cleome hirta (Klotzsch) Oliv.
Cleome hispidula (DC.) Govaerts
Cleome horrida Mart. ex Schult. & Schult.f.
Cleome houstonii R.Br.
Cleome houtteana Schltdl. – kleome ciernista
Cleome humilis Rose
Cleome iberica DC.
Cleome iberidella Welw. ex Oliv.
Cleome inermis Malme
Cleome insolata P.S.Short
Cleome jamesii (Torr. & A.Gray) Govaerts
Cleome jamesonii Briq.
Cleome kalachariensis Gilg & Gilg-Ben.
Cleome karachiensis S.Riaz, Abid & Qaiser
Cleome karjaginii Tzvelev
Cleome kelleriana (Schinz) Gilg & Gilg-Ben.
Cleome kenneallyi Hewson
Cleome kermesina Gilg & Gilg-Ben.
Cleome kersiana Thulin
Cleome khorassanica Bunge & Bien. ex Boiss.
Cleome komia Parsa
Cleome laburnifolia Roessler
Cleome lanceolata (Mart. & Zucc.) Iltis
Cleome latifolia Vahl ex DC.
Cleome lechleri Eichler
Cleome leptorachis Linden & Planch.
Cleome lilloi M.Gómez
Cleome limmenensis P.S.Short
Cleome limoneolens J.F.Macbr.
Cleome linophylla (O.Schwarz) Pax & K.Hoffm.
Cleome lipskyi Popov
Cleome longifolia C.Presl
Cleome longipes Lamb. ex DC.
Cleome lophosperma P.S.Short
Cleome macradenia Schweinf.
Cleome macrophylla (Klotzsch) Briq.
Cleome macrorhiza C.Wright
Cleome maculata (Sond.) Szyszył.
Cleome magnifica Briq.
Cleome mathewsii Briq.
Cleome melanosperma S.Watson
Cleome microaustralica Iltis
Cleome microcarpa Ule
Cleome monandra DC.
Cleome monophylla L.
Cleome monophylloides R.Wilczek
Cleome moricandii Briq.
Cleome moritziana Klotzsch ex Eichler
Cleome mossamedensis Exell & Mendonça
Cleome niamniamensis Schweinf. & Gilg
Cleome oligandra Kers
Cleome omanensis (D.F.Chamb. & Lamond) Thulin
Cleome ornithopodioides L.
Cleome oxalidea F.Muell.
Cleome oxypetala Boiss.
Cleome oxyphylla Burch.
Cleome pakistanica (Jafri) Khatoon & A.Perveen
Cleome pallida Kotschy
Cleome paludosa Willd. ex Eichler
Cleome paradoxa R.Br. ex DC.
Cleome parviflora Kunth
Cleome parvipetala R.A.Graham
Cleome parvisepala Heilborn
Cleome parvula R.A.Graham
Cleome paxii (Schinz) Gilg & Gilg-Ben.
Cleome perrieri Hadj-Moust.
Cleome pilosa Benth.
Cleome polyanthera Schweinf. & Gilg
Cleome polytricha Franch.
Cleome postrata D.Subram.
Cleome procumbens Jacq.
Cleome puberula Triana & Planch.
Cleome puccionia Christenh. & Byng
Cleome pulchella (Lindl.) Schult. & Schult.f.
Cleome quinquenervia DC.
Cleome ramosissima Parl. ex Webb
Cleome regnellii Eichler
Cleome rosea Vahl ex DC.
Cleome rostrata Bobrov
Cleome rotundifolia (Mart. & Zucc.) Iltis
Cleome rubella Burch.
Cleome rubelloides Kers
Cleome rupicola Vicary
Cleome rutidosperma DC.
Cleome scaposa DC.
Cleome schimperi Pax
Cleome schlechteri Briq.
Cleome semitetrandra Sond.
Cleome serrata Jacq.
Cleome siliculifera Eichler
Cleome silvatica Gilg & Gilg-Ben.
Cleome simplicifolia (Cambess.) Hook.f. & Thomson
Cleome socotrana Balf.f.
Cleome speciosa Raf.
Cleome spinosa Jacq.
Cleome stenopetala Gilg & Gilg-Ben.
Cleome stenophylla Klotzsch ex Urb.
Cleome steveniana Schult. & Schult.f.
Cleome stricta (Klotzsch) R.A.Graham
Cleome strigosa (Bojer) Oliv.
Cleome stylosa Eichler
Cleome suffruticosa Schinz
Cleome tenella L.f.
Cleome tenuifolia (Mart. & Zucc.) Iltis
Cleome tenuis S.Watson
Cleome tetrandra Banks ex DC.
Cleome titubans Speg.
Cleome tomentella Popov
Cleome torticarpa Iltis & T.Ruíz
Cleome trachycarpa Klotzsch ex Eichler
Cleome trachysperma (Torr. & A.Gray) Pax & K.Hoffm.
Cleome tucumanensis Iltis
Cleome turkmena Bobrov
Cleome uncifera Kers
Cleome uniglandulosa Cav.
Cleome usambarica Pax
Cleome vahliana Fresen.
Cleome violacea L.
Cleome virens J.F.Macbr.
Cleome viscosa L.
Cleome werdermannii Alf.Ernst
Cleome yunnanensis W.W.Sm.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).
↑ Cleome. [w:] Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2015-07-16].
1 2 3 4 5 6 7 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 161. ISBN 0-333-74890-5.
1 2 3 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, s. 238, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
1 2 3 Cleome L., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-04-15] .
1 2 3 4 5 6 7 Cleome Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-07-16].
1 2 3 4 Cleome Linnaeus. [w:] Flora of America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-07-16].
1 2 S.M.H. Jafri: Cleome L.. [w:] Flora of Pakistan [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-07-16].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).

[3] Cleome. [w:] Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2015-07-16].

[philips-4] 1 2 3 4 5 6 7 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 161. ISBN 0-333-74890-5.

[botanica-5] 1 2 3 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, s. 238, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[powo-6] 1 2 3 Cleome L., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-04-15] .

[china-7] 1 2 3 4 5 6 7 Cleome Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-07-16].

[america-8] 1 2 3 4 Cleome Linnaeus. [w:] Flora of America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-07-16].

[pakistan-9] 1 2 S.M.H. Jafri: Cleome L.. [w:] Flora of Pakistan [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-07-16].