

Kolumbarium (łac. dosł. „gołębnik” od columba – gołąb) – prostopadłościenna lub niekiedy kopulasta budowla cmentarna z czasów rzymskich (I―III w. n.e.), pełniąca funkcję zbiorowego grobowca.
Obiekty takie zaistniały u Rzymian od czasów Augusta w I wieku p.n.e. Charakterystyczne wyłącznie dla Rzymu, kolumbarium było częściowo podziemną budowlą z niszami grzebalnymi rozmieszczonymi w wielopoziomowych rzędach w ścianach wewnętrznych. Umieszczano w nich urny z prochami zmarłych i opatrywano marmurowymi tabliczkami z ich imionami. Pod ścianami (lub w dużych niszach parterowych) ustawiano sarkofagi, zaś wnętrze dekorowano zazwyczaj freskami i stiukami.
Wznoszone najczęściej na planie prostokąta i nierzadko kryte naziemną kopułą, kolumbarium bywało później znacznie rozbudowywane, mając kilka pomieszczeń wewnętrznych i stając się w ten sposób cmentarzyskiem dla kilkuset zmarłych. Każda z nisz w ścianach części nadziemnej, jak i podziemnej mieściła 1-4 urn (ollae) z ich spopielonymi szczątkami. Przykładem jest duże rzymskie kolumbarium Statyliusza Taura, mieszczące ponad 700 urn, przeznaczone nie tylko dla członków rodziny Statyliuszów (gens Statilia), ale i dla najbliższych krewnych, dla wyzwoleńców i ubogich klientów, a nawet dla niewolników.
Jednym z nowożytnych przykładów tej budowli są zachowane XIX-wieczne kolumbaria na cmentarzu Bernardyńskim w Wilnie. Istniały one też do chwili dewastacji na cmentarzu na Rossie w Wilnie.
Obecnie kolumbaria powstają na cmentarzach.