Konsyliencja

Konsyliencja (ang. consilience) – w filozofii nauki zgodność wyników badań nad różnymi klasami zjawisk, którą można wyjaśnić za pomocą wspólnej teorii. William Whewell nazywał to „konsyliencją indukcji” i traktował jako ważne potwierdzenie hipotezy: teoria zyskuje dodatkowe oparcie, gdy wyjaśnia także zjawiska innego rodzaju niż te, dla których została opracowana. Za przykład podawał teorię powszechnego ciążenia Newtona, obejmującą zjawiska niebieskie i ziemskie.

Edward O. Wilson użył terminu w szerszym znaczeniu w książce Consilience: The Unity of Knowledge (1998). Odnosił go do programu łączenia ustaleń i wyjaśnień z różnych dziedzin, od nauk przyrodniczych po społeczne i humanistyczne. Polski przekład książki ukazał się pod tytułem Konsiliencja. Jedność wiedzy.