Kosiarze (ang. Scythe) – amerykańskapowieśćyoung adult autorstwa Neala Shustermana z 2016, stanowiąca pierwszy tom serii Żniwa śmierci. W odległej przyszłości śmierć, choroby i nieszczęście zostały niemal całkowicie wyeliminowane dzięki postępowi technologicznemu, a życzliwa sztuczna inteligencja znana jako Thunderhead pokojowo zarządza zjednoczoną Ziemią. Aby odtworzyć naturalną śmierć i kontrolować wzrost populacji, grupa ludzi zwanych Kosiarzami otrzymuje zadanie uśmiercania innych. Pierwsze polskie wydanie ukazało się 27 września 2017 nakładem wydawnictwa Filia. Powieść tłumaczyła Katarzyna Agnieszka Dyrek.
Tło powstania
Strój przedstawiciela zakonu Jedi. To ta organizacja była inspiracją do powstania cechu Kosiarzy.
Autor Neal Shusterman napisał wiele młodzieżowych powieści dystopijnych i chciał stworzyć uniwersum, które byłoby naprawdę idealnym światem, wraz z jego konsekwencjami. W wywiadzie dla „Entertainment Weekly” wyjaśnił, że w takim idealnym świecie, w którym nawet śmierć została pokonana, zdał sobie sprawę, iż ludzkość musiałaby przejąć rolę jedynego „rozdzielającego”, jeśli natura nie pełniłaby już tej funkcji. Powiedział, że wyobraził sobie świat, w którym zakon przypominający Jedi byłby odpowiedzialny za kontrolę populacji.
Świat przedstawiony
Jedna z bohaterek powieści, mentorka Citry, przyjęła imię Curie, nawiązując do Marii Skłodowskiej-Curie.
Gdy odkryto nieśmiertelność na świecie pojawiły się zamieszki. Z czasem jednak nastał pokój, a światem zarządza wrażliwa, racjonalna, sprawiedliwa sztuczna inteligencja nazywana Thunderheadem, co oznacza gromowładny. Ludzkość w pełni z nią współpracuje, godząc się na działanie cechu Kosiarzy. Jest to grupa, która odbiera poszczególnym osobom życie, aby rozwiązać problem przeludnienia. W tym świecie przedstawionym nie ma możliwości, aby pojedyncza jednostka sama zadecydowała o popełnieniu samobójstwa. Część ludzi próbuje przypodobać się Kosiarzom, aby uzyskać immunitet, który ochroni ich przed nagłą śmiercią.
Anna Bugajska zwraca uwagę, że Scythedom, cech Kosiarzy, to organizacja profesjonalnych morderców, o cechach przypominających Kościół katolicki. Pojawia się w ramach niej np. konklawe czy dziesięć przykazań. Kosiarze często przyjmują za swoich patronów postacie historyczne, przyjmując ich imiona lub nazwiska, np. Curie, Faraday, Goddard, Volta.
Choć żyjący w świecie Shustermana ludzie mogą wydawać się bliscy bogom, tak naprawdę władzę nad nimi pełni zaledwie garstka wybranych o określonych afiliacjach.
Fabuła
Szesnastoletni Citra Terranova i Rowan Damisch poznają kosiarza Michaela Faradaya, który przyjmuje ich na swoich uczniów. Zamieszkują z Faradayem i uczą się praw oraz zwyczajów kosiarzy, w tym tego, jak wybierać osoby przeznaczone do uśmiercenia. Kilka miesięcy później Faraday zabiera swoich uczniów na konklawe, podczas którego omawiane są zasady funkcjonowania kosiarzy oraz odbywają się różne ceremonie. W tym czasie uczniowie przechodzą test. Gdy Citra jest pytana o swoje największe przewinienie, jedna z kosiarzy, Maria Curie, uznaje, że dziewczyna kłamie. Rowan celowo oblewa swoje pytanie, aby pozostać na tym samym poziomie co Citra. Jeden z kosiarzy sprzeciwia się temu, że Faraday szkoli jednocześnie dwoje uczniów. Zostaje podjęta decyzja, że tylko jedno z nich może zostać kosiarzem, a wybrana osoba będzie musiała pozbawić życia drugą.
Wydania książki
Polskie wydania
Pierwsze polskie wydanie ukazało się 27 września 2017 nakładem wydawnictwa Filia, w tłumaczeniu Katarzyny Agnieszki Dyrek (ISBN978-83-8075-314-3). Kolejne ukazało się w 2023 w tym samym tłumaczeniu, nakładem wydawnictwa Uroboros (ISBN978-83-8318-375-6). W 2025 ukazało się kolejne wydanie książki nakładem tego samego wydawnictwa, w wersji w twardej oprawie oraz z malowanymi brzegami (ISBN978-83-8387-686-3).
10 października 2017 powieść ukazała się w wersji audiobooka nakładem wydawnictwa Filia oraz Storyside (ISBN978-83-8075-359-4). 7 lutego 2023 ukazał się kolejny audiobook, wydany nakładem wydawnictwa Uroboros (ISBN978-83-8319-433-2). Książkę czyta Maciej Kowalik i trwa 9 godzin i 49 minut.
Tłumaczenia
Powieść została przetłumaczona na co najmniej cztery języki inne niż język polski.
W USAKosiarze funkcjonują w obiegu edukacyjnym. Książka jest rekomendowana dla uczniów klas 7–12 (w wieku 12–18 lat).
Odbiór krytyczny
Michael Berry z Common Sense Media(inne języki) przyznał książce cztery z pięciu gwiazdek, nazywając ją mrożącą krew w żyłach koncepcją napędzającą thriller science fiction o życiu i śmierci. Kirkus Reviews(inne języki) określiło ją jako przemyślaną i trzymającą w napięciu opowieść o życiu, śmierci i sensie, podkreślając, że Shusterman tworzy mroczną historię, w której realistyczni, dający się lubić nastolatkowie trafiają w surrealistyczną sytuację, a całość stawia głębokie pytania filozoficzne. Andrea Brown z „Publishers Weekly(inne języki)” opisała ją jako poruszającą opowieść, która z pewnością skłoni czytelników do głębokiej refleksji.
W 2019 powieść została wybrana jako lektura Barnes & Noble Young Adult Book Club. W 2021 Kosiarze trafili na listę „100 najlepszych książek YA wszech czasów” magazynu „Time”, a Peter Allen Clark napisał, że powieść porusza tematy śmiertelności, poświęcenia i odpowiedzialności związanej z dorastaniem, oferując młodym czytelnikom wciągającą i skłaniającą do refleksji historię.
Odbiór krytyczny w Polsce
Katarzyna Gałańczuk z portalu Polter zwraca uwagę, że w powieść skupia się na psychologii postaci. Uważa, że autor przedstawia, jak mogłyby zachowywać się całe społeczeństwa w hipotetycznej, przedstawionej w powieści sytuacji. Pisarz prowadzi grę z czytelnikami, zmuszając ich do analizy przedstawionych wydarzeń. Kosiarze poruszają takie tematy, jak wartość i sens życia, a także moralność, zmuszając w ten sposób do refleksji nad człowieczeństwem, oraz pokazuje wpływ władzy na jednostki, jak i siłę lojalności, przywiązania i przyjaźni. Martyna Koczorowska w recenzji dla portalu Poinformowani zwraca uwagę na gęsty klimat powieści. Uważa, że świat przedstawiony jest dogłębnie przemyślany, a przedstawione pomysły są ciekawe i wielowarstwowe. Według Anny Bugajskiej głównym przesłaniem Kosiarzy jest to, że skończoność i ograniczenia określają społeczeństwo.
Do 4 maja 2026 na portalu Lubimy Czytać 15 827 użytkowników dodało książkę do swoich półek. Książka uzyskała 6509 ocen ze średnią 7,9/10 oraz 963 opinie.
W maju 2016 ogłoszono, że Universal Pictures nabyło prawa filmowe do serii Żniwa śmierci i planuje adaptację Kosiarzy, z Scottem Stuberem(inne języki) i Dylanem Clarkiem(inne języki), a także Trevorem Engelsonem jako producentami. W kwietniu 2017 Josh Campbell i Matt Stuecken, scenarzyści Cloverfield Lane 10, zostali zatrudnieni do napisania scenariusza na podstawie książki. Początkowo scenariusz napisała scenarzystka telewizyjna Sera Gamble(inne języki), jednak opuściła projekt w 2020 i została zastąpiona przez Gary’ego Daubermana(inne języki). W listopadzie 2022 rozpoczęto prace nad nową wersją scenariusza z innym scenarzystą, a do projektu dołączył reżyser Steven Spielberg. W marcu 2024 Shusterman poinformował jednak na swoim koncie na TikToku, że Kosiarze zostaną ostatecznie zrealizowani jako serial telewizyjny przez Universal.
12JowitaJ.GromyszJowitaJ., „Dopóki nie wspomina się o Odmieńcach, wszyscy są szczęśliwi”. Obrazy (non)konformizmu w literackich dystopiach, [w:] RafałR.Węgrzyn, RafałR.Włodarczyk (red.), Utopia a edukacja, t. VI, Wrocław 2023, ISBN978-83-62618-76-7 [dostęp 2026-05-04](pol.).
12Katarzyna 'KatDomGal'K.'K.'GałańczukKatarzyna 'KatDomGal'K.'K.', Kosiarze. Kiedy igrasz ze śmiercią (recenzja) – Książki – POLTERGEIST, Michał 'von Trupka'M.'T.'Gola, Daga 'Tiszka'D.'T.'Brzozowska, Tomasz 'Asthariel'T.'A.'Lisek (red.) [online], polter.pl, 19 kwietnia 2023 [dostęp 2026-05-04].
