Latania

Latania
	; Latania sinolistna
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	arekowce
Rodzina	arekowate
Rodzaj	latania
	Nazwa systematyczna
	Latania Commerson ex A. L. Jussieu; Gen. 39. 4 Aug 1789
	Typ nomenklatoryczny
	L. borbonica Lamarck
Synonimy
	Cleophora J. Gaertner;
	Cleophora J. Gaertner;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Latania (Latania Gaertn.) – rodzaj roślin z rodziny arekowatych, czyli palm (Arecaceae). Obejmuje trzy gatunki. Wszystkie są endemitami Maskarenów, przy czym w naturze są bardzo rzadkie. Latania sinolistna L. loddigesii zachowała się na pewno tylko na Round Island i być może bardzo nielicznie na Mauritiusie. Latania żółta L. verschaffeltii rośnie tylko na wyspie Rodrigues, a L. lontaroides na Reunionie. Występują w wąwozach, na klifach nadmorskich, w zbiorowiskach sawanny z palmami.

Wszystkie trzy gatunki rozpowszechnione są w uprawie jako rośliny ozdobne. Ich liście wykorzystywane są jako wachlarze, a pnie stanowią źródło drewna. Młode owoce opisywane są jako jadalne. Z nasion i drewna tych palm ludność miejscowa sporządza amulety stosowane w praktykach leczniczych i magicznych znachorów i uzdrowicieli.

Nazwa rodzajowa powstała w wyniku latynizacji nazwy miejscowej latanier odnoszącej się do tych palm.

Morfologia

Pokrój: Palmy średniej wielkości. Pnie wyrastają pojedynczo, są prosto wzniesione, szorstkie od blizn liściowych. Zwykle bezbronne (bez kolców).

Liście: Okazałe, zimotrwałe u młodych okazów, u starszych odpadające wraz z nasadami. Pochwa liściowa wąska i asymetryczna, naga lub owłosiona. Ogonek liściowy tęgi i długi, na grzbiecie rynienkowato wgłębiony w pobliżu nasady, dalej spłaszczony. Gęsto owłosiony. Na końcu ogonka na stronie doosiowej krótka hastula, której brak po stronie odosiowej. Blaszka wachlarzowata (dłoniasto złożona), z blaszką rozdzielającą się do 1/3–1/2 promienia na pojedynczo zgięte i rozwidlone na końcach odcinki.

Kwiaty: Palmy dwupienne. Kwiatostany męskie i żeńskie wyrastają między liśćmi różnych okazów i są zupełnie odmienne. Męskie rozwijają się u nasady z krótkim i szerokim, u nasady rurkowatym liściem wspierającym. Na szypule rozwijają się 1, 2 lub więcej liści podkwiatostanowych z luźnymi pochwami otulającymi szypułę. Rozgałęzienia pierwszego rzędu kwiatostanu męskiego są krótkie, okryte podsadkami. Na końcach rozgałęziają się palczasto na kilka do kilkunastu dłuższych lub krótszych odgałęzień dalszych rzędów, kłosowatych, z ciasno ułożonymi, rurkowatymi przysadkami. W ich nasadach rozwijają się pojedyncze kwiaty męskie. Trzy listki zewnętrznego okółka okwiatu są zaokrąglone, w dole rurkowato zrośnięte, grubsze na końcach. Listki wewnętrznego okółka wyciągnięte, wystające z zagłębienia, w którym rozwija się kwiat. Pręcików jest 15–30 lub czasem więcej, ich nitki są krótkie. Kwiatostany żeńskie są słabiej rozgałęzione – jedynie na jedną lub dwie osie kwiatostanu, które są jednak szersze i dłuższe, z większymi liśćmi podkwiatostanowymi i przysadkami. W ich kątach rozwijają się pojedyncze, kulistawe kwiaty słupkowe, znacznie większe od męskich. Każdy wsparty jest dwoma, sztywnymi listkami podkwiatowymi. Listki okwiatu w obu okółkach podobne, zaokrąglone. Zalążnia jest kulistawa, trójkomorowa, na szczycie wyciągnięta w szyjkę słupka.

Owoce: Trójnasienne (rzadko z jednym lub dwoma nasionami) pestkowce. Egzokarp gładki, a mezokarp mięsisty. Endokarp (pestka) twardy, i głęboko rzeźbiony. Same nasiona gładkie.

Systematyka

Rodzaj klasyfikowany jest do podplemienia Lataniinae Meisner (1842) zaliczanego do plemienia Borasseae Mart. (1837) i podrodziny Coryphoideae Griff. (1844) w obrębie arekowatych Arecaceae.

Wykaz gatunków

Latania loddigesii Mart. – latania sinolistna
Latania lontaroides (Gaertn.) H.E.Moore
Latania verschaffeltii Lem. – latania żółta

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-04-17] (ang.).
1 2 3 Hyphaene. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-04-17].
1 2 Hyphaene Gaertn.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-01-20].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Latania Comm. ex Juss.. [w:] PALMweb: Palms of the World Online [on-line]. [dostęp 2020-04-17].
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 506, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. IV. Flowering Plants. Monocotyledons. Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 335. ISBN 978-3-642-08378-5.
1 2 3 Jolanta i Karol Węglarscy: Użyteczne rośliny tropików. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2008, s. 194-195. ISBN 978-83-61320-17-3.
↑ Genus: Latania Comm. ex Juss.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-04-17].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-04-17] (ang.).

[ing-3] 1 2 3 Hyphaene. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-04-17].

[pow-4] 1 2 Hyphaene Gaertn.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-01-20].

[palmweb-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Latania Comm. ex Juss.. [w:] PALMweb: Palms of the World Online [on-line]. [dostęp 2020-04-17].

[mabb-6] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 506, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[kubitzki-7] 1 2 3 4 5 K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. IV. Flowering Plants. Monocotyledons. Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 335. ISBN 978-3-642-08378-5.

[weglarscy-8] 1 2 3 Jolanta i Karol Węglarscy: Użyteczne rośliny tropików. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2008, s. 194-195. ISBN 978-83-61320-17-3.

[grin-9] Genus: Latania Comm. ex Juss.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-04-17].