Lebiodka

Lebiodka
	; Morfologia (lebiodka pospolita)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	jasnotowate
Rodzaj	lebiodka
	Nazwa systematyczna
	Origanum L.; Sp. Pl.: 590 (1753)
Synonimy
	Amaracus Gled.; Majorana Mill.;
	Amaracus Gled.; Majorana Mill.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Lebiodka (Origanum L.) – rodzaj roślin należących do rodziny jasnotowate. Obejmuje 44 gatunki. Rośliny te rosną w Europie i zachodniej oraz środkowej Azji, centrum zróżnicowania osiągając w basenie Morza Śródziemnego. W Europie rośnie 13 gatunków, z czego w Polsce jeden – lebiodka pospolita O. vulgare. Lebiodki rosną w miejscach suchych, słonecznych, zwykle w zbiorowiskach trawiastych i zaroślowych. Są to rośliny zielne i półkrzewy zasobne w olejki eteryczne i dlatego stosowane w kuchni jako przyprawy. Największe znaczenie ma lebiodka majeranek O. majorana, lebiodka pospolita oraz mieszaniec między tymi gatunkami – O. × majoricum. Podobnie wykorzystywana jest także m.in. lebiodka kreteńska O. dictamnus i lebiodka syryjska O. syriacum. Lebiodka uprawna O. onites i wcześniej wymienione wykorzystywane są także jako zioła lecznicze. Kilka gatunków uprawianych jest jako ozdobne rośliny, zwłaszcza w ogrodach skalnych.

Morfologia

Pokrój: Byliny i półkrzewy kłączowe, rzadziej rośliny jednoroczne o aromatycznym zapachu osiągające do 90 cm wysokości.

Liście: Ulistnienie naprzeciwległe. Liście silnie aromatyczne, pojedyncze, całobrzegie.

Kwiaty: Drobne, zebrane w okółkach gęsto skupionych w szczytowej części pędu, kłosokształtnych, często wspartych przysadkami dachówkowato zachodzącymi na siebie, purpurowo nabiegłymi lub zielonymi. Kielich zrosłodziałkowy, z 5 ząbkami na szczycie, czasem z rurkowaty z jednym ząbkiem albo rozcięty w jednym miejscu do nasady. Korona fioletowa, biała lub różowa. U nasady zrośnięte płatki tworzą krótką rurkę zakończoną dwiema wargami, z górną łatką całobrzegą lub wyciętą i dolną trójłatkową. Cztery pręciki w dwóch parach, z czego dłuższa, górna para wystaje z rurki korony. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, z dwudzielnym znamieniem o równych ramionach.

Owoce: Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze rozłupki.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.), w obrębie której zaliczany jest do podrodziny Nepetoideae, plemienia Mentheae i podplemienia Menthinae.

Wykaz gatunków

Origanum acutidens (Hand.-Mazz.) Ietsw.
Origanum × adae Dirmenci & T.Yazici
Origanum × adanense Baser & H.Duman
Origanum × adonidis Mouterde
Origanum akhdarense Ietsw. & Boulos
Origanum amanum Post
Origanum ayliniae Dirmenci & T.Yazici
Origanum × barbarae Bornm.
Origanum bargyli Mouterde
Origanum bilgeri P.H.Davis
Origanum × bilgilii Dirmenci, T.Yazici & Arabaci
Origanum boissieri Ietsw.
Origanum brevidens (Bornm.) Dinsm.
Origanum calcaratum Juss.
Origanum compactum Benth. – lebiodka zwarta
Origanum cordifolium (Montbret & Aucher ex Benth.) Vogel
Origanum cyrenaicum Bég. & Vacc.
Origanum dayi Post
Origanum dictamnus L. – lebiodka kreteńska
Origanum × dolichosiphon P.H.Davis
Origanum × dumanii Dirmenci, Arabaci & T.Yazici
Origanum ehrenbergii Boiss.
Origanum elongatum (Bonnet) Emb. & Maire
Origanum floribundum Munby
Origanum × font-queri Pau
Origanum grosii Pau & Font Quer
Origanum × haradjanii Rech.f.
Origanum haussknechtii Boiss.
Origanum husnucan-baseri H.Duman, Aytaç & A.Duran
Origanum hypericifolium O.Schwarz & P.H.Davis
Origanum × intercedens Rech.f.
Origanum × intermedium P.H.Davis
Origanum isthmicum Danin
Origanum jordanicum Danin & Kunne
Origanum laevigatum Boiss. – lebiodka gładka
Origanum leptocladum Boiss.
Origanum libanoticum Boiss.
Origanum × lirium Heldr. ex Halácsy
Origanum majorana L. – lebiodka majeranek
Origanum × majoricum Cambess.
Origanum × malatyanum Yildiz, Arabaci & Dirmenci
Origanum × malyeri Dirmenci & T.Yazici
Origanum microphyllum (Benth.) Vogel
Origanum × minoanum P.H.Davis
Origanum minutiflorum O.Schwarz & P.H.Davis
Origanum × munzurense Kit Tan & Sorger
Origanum × nebrodense Tineo ex Lojac.
Origanum onites L. – lebiodka uprawna
Origanum × pabotii Mouterde
Origanum pampaninii (Brullo & Furnari) Ietsw.
Origanum petraeum Danin
Origanum punonense Danin
Origanum ramonense Danin
Origanum rotundifolium Boiss.
Origanum saccatum P.H.Davis
Origanum scabrum Boiss. & Heldr.
Origanum × sevcaniae Dirmenci, Arabaci & T.Yazici
Origanum sipyleum L.
Origanum solymicum P.H.Davis
Origanum symes Carlström
Origanum syriacum L. – lebiodka syryjska
Origanum vetteri Briq. & Barbey
Origanum vogelii Greuter & Burdet
Origanum vulgare L. – lebiodka pospolita

Zobacz też

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
1 2 3 Origanum L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-12-03].
1 2 Genus: Origanum L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-03-25].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 286. ISBN 0-333-74890-5.
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 595, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 124, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 133. ISBN 978-83-925110-5-2.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 Origanum L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-12-03].

[grin-4] 1 2 Genus: Origanum L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-03-25].

[philips-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 286. ISBN 0-333-74890-5.

[mabb-6] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 595, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[checklist-7] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 124, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[E-8] 1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[gawrys-9] Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 133. ISBN 978-83-925110-5-2.