Lematyzacja

Lematyzacja – dobór, forma, liczba haseł w słowniku. W kontekście przetwarzania języka naturalnego, może oznaczać uwspólnienie tekstu, aby uzyskać podstawowe formy słów, zwanych lemami, np. słowa „poszedł”, „przeszedł”, „przyszedł” mogą być zamieniane na jedno słowo „iść”.

Hasłami (lemami) w słowniku mogą być nie tylko wyrazy, ale też frazeologizmy, formy gramatyczne (np. stopień wyższy przymiotników, formy supletywne przysłówków: lepiej, besser. formy zaimków osobowych (mnie, mir), morfemy słowotwórcze: nad-, un-, -haft, nazwy własne (imiona, nazwy geograficzne). Do problemów związanych z lematyzacją należy też decyzja, w jakiej formie dane jednostki mają w słowniku występować jako hasła, np. czasowniki w formie bezokolicznika (pracować) czy 1. osoby liczby pojedynczej (pracuję), czy jako oddzielne hasła lematyzowane są formy czasu przeszłego niemieckich czasowników (np. ging, sprach). Lematyzację należy dostosować do wieku czy umiejętności użytkowników słownika. Powinna być inna w słownikach szkolnych przeznaczonych dla uczniów szkoły podstawowej a inna dla osób dorosłych.

Wyrazy hasłowe/hasła najczęściej występują w porządku alfabetycznym, rzadziej w układzie niszowo-alfabetycznym albo gniazdowym (por. makrostruktura). Homonimy zwykle (nie zawsze) są lematyzowane jako oddzielne hasła, np. niem. Ball (piłka) i Ball (bal, zabawa). Lematyzacja może być utożsamiana z makrostrukturą w węższym znaczeniu.

Zastosowanie

Lematyzacja jest stosowana w uczeniu maszynowym, w celu uproszczenia danych tekstowych.

Przypisy

Bibliografia

• Agnieszka Frączek/Ryszard Lipczuk: Słowniki polsko–niemieckie i niemiecko–polskie. Historia i teraźniejszość. Wołczkowo: Oficyna In Plus, 2004. ISBN 83-89402-06-8.
• Ryszard Lipczuk, Magdalena Lisiecka–Czop: Opis słowników: Pons Duży Słownik niemiecko-polski, polsko-niemiecki (2002) i Langenscheidt Słownik Partner (2006), [w:] (red.) Ryszard Lipczuk, Magdalena Lisiecka–Czop, Anna Sulikowska, Frazeologizmy w słownikach niemiecko–polskich i polsko–niemieckich – na przykładzie Pons Duży Słownik i Langenscheidt Słownik Partner polsko–niemiecki, niemiecko–polski. Szczecin: Zapol, 2012, s. 59–74. ISBN 978-837518-410-5.
• Renata Nadobnik: Znaczenie słowników bilingwalnych w dydaktyce języka niemieckiego w Polsce. Gorzów: Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Gorzowie Wielkopolskim, 2010. ISBN 978-83-89682-73-4.
• Renata Nadobnik: Elementy leksykograficzne w podręcznikach do nauczania języka niemieckiego w Polsce. Gorzów: Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Gorzowie Wielkopolskim, 2013. ISBN 978-83-63134-93-8.
• Michael Schlaefer: Lexikologie und Lexikographie. Eine Einführung am Beispiel deutscher Wörterbücher. Berlin: Erich Schmidt Verlag, 2002. ISBN 3-503-06143-6.