Lenicja

Lenicja (łac. lenio „łagodzę, zmiękczam”) – proces fonetyczny, zachodzący w wielu językach, w którym głoska ulega osłabieniu w określonych sytuacjach, jak na przykład spółgłoska pomiędzy samogłoskami czy w wygłosie, może także odgrywać rolę gramatyczną.

Przykłady

Typowym przykładem jest − uwarunkowana fonetycznie w dalekiej przeszłości − wymiana spółgłosek na początku wyrazu, będąca wyróżniającą cechą języków celtyckich. Wymiana ta odgrywa w nich ważną rolę w gramatyce, np. przy różnicowaniu rodzaju gramatycznego. W języku irlandzkim polega ona na wymianie (osłabieniu) spółgłosek według następującego paradygmatu:

Spółgłoska→Po lenicji
b, bʲ→v, vʲ
p, pʲ→f, fʲ
d, dʲ→ɣ, j
f, fʲ→(zanik)
g, gʲ→ɣ, j
k, kʲ→x, xʲ
m, mʲ→v, vʲ lub w
s, ʃ→h
t, tʲ→h

Spółgłoski h, l, n, r nie podlegają lenicji w irlandzkim. Nie podlegają jej także zbitki zaczynające się od s. Ortograficznie lenicję w irlandzkim oznacza się przez <h> po literze oznaczającej spółgłoskę podlegającą lenicji, np. cistin → mo chistin. Spółgłoski w pozycji lenicyjnej są krótsze i słabsze niż w pozostałych pozycjach. Procesem analogicznym do lenicji jest w językach celtyckich nazalizacja.

Lenicja występuje też m.in. w języku koreańskim, hiszpańskim i fińskim. Sztucznym językiem, wykazującym obfitość form lenicyjnych jest sindarin.

Zobacz też