Leon Cyboran

Leon Cyboran (ur. 30 sierpnia 1928 w Krakowie; zm. 6 czerwca 1977 w Warszawie) – filozof i badacz filozofii indyjskiej w powojennej Polsce.

Życiorys

Absolwent ekonomii wrocławskiej (1952), filozofii ze specjalizacją z psychologii (Uniwersytet Wrocławski 1952) oraz filologii indyjskiej (Uniwersytet Warszawski 1963), uczeń profesorów Jana Legowicza i Eugeniusza Słuszkiewicza, miał rzadkie w świecie przygotowanie do zajmowania się klasyczną jogą - dziedziną filozofii indyjskiej, którą obrał za temat swej rozprawy doktorskiej (UW 1970) i (niedokończonej) habilitacji. Od roku 1972/73 wykładowca ATK, od 1973/74 KUL, gdzie kontynuował pracę Franciszka Tokarza. Po jego śmierci jego pracę na ATK i KUL kontynuowali jego uczniowie Tomasz Ruciński, Wiesław Kowalewicz oraz Maciej Stanisław Zięba.

Autor polskiego przekładu Jogasutr Patańdźalego wraz z komentarzem Wjasy, a zarazem nowej interpretacji jogi klasycznej w duchu jedności puruszy (monizmu spirytualistycznego), zamiast dotychczas powszechnie przyjmowanej koncepcji pluralizmu puruszów (w zgodzie z myślą pokrewnej szkoły sankhji). Z powodu tragicznej śmierci nie doprowadził do końca swych zamierzeń badawczych (m.in. badanie i przekład Wiwarany do Jogasutr, trójjęzyczne sanskrycko-łacińsko-polskie wydanie 13 Upaniszad w dwustulecie wydania Oupnek'hat Anquetil-Duperrona).

Na podstawie jogi klasycznej oraz wyników współczesnej mu psychologii (introspekcjonizm Mieczysława Kreutza i Bolesława Józefa Gaweckiego), uwzględniając elementy ezoterycznej lingwistyki, opracował oryginalny system filozoficzny nazwany aharamą. Swą filozofię wcielał w życie.

W uznaniu zasług za życia otrzymał indyjskie imię Siṁha Śivovarṇ lub (według innej relacji) Siṁha Śivorām (gdzie siṁha znaczy lew = Leon (zarazem "lew" symbolizuje zwycięstwo); Śiva to imię boga joginów, Rāma to imię innego ważnego boga hinduizmu, varṇa to stan, grupa społeczna, ród), czyli "(Zwycięski) Lew z rodu Śiwy" (ze stanu joginów).

Wybrane publikacje

Filozofia jogi - próba nowej interpretacji, PWN, Warszawa 1973 ISBN 83-01-05354-2.
- - przekład rosyjski: W. Danczenko / В. Данченко, Философия йоги. Попытка новой интерпретации (Пуруша как субъектное бытие в "Йогасутрах") [Fiłozofija jogi. Popytka nowoj intierprietacii (Purusza kak subjektnoje bytije w "Jogasutrach")], Самиздат [Samizdat], Киев [Kijew] 1977 dostępne online: PSYLIB (Библиотека Фонда содействия развитию психической культуры, Киев [Bibliotieka Fonda sodiejstwija razwitiju psichiczeskoj kultury, Kijew]), 2004, dostęp: 03.02.2017.
Klasyczna joga indyjska. Jogasutry przypisywane Patańdżalemu i Jogabhaszja, czyli komentarz do Jogasutr przypisywany Wjasie. Przełożył z sanskrytu, opatrzył przypisami, napisał wstęp i posłowie oraz ułożył słownik terminów Leon Cyboran. Przygotował do druku i przedmową opatrzył Wiesław Kowalewicz, "Biblioteka Klasyków Filozofii", PWN, Warszawa 1986 ISBN 83-01-05354-2 - zawiera przedruk najważniejszych artykułów L. Cyborana.
- - wyd. 2 zmienione: Jogasutry przypisywane Patańdżalemu i Jogabhaszja czyli komentarz do Jogasutr przypisywany Wjasie. Z sanskrytu przełożył, przypisami opatrzył, wstępem poprzedził Leon Cyboran. Przekład z rękopisów do druku przygotował, przypisy uzupełnił Wiesław Kowalewicz, PWN, Warszawa 2014 ISBN 978-83-01-17763-8 (oprawa miękka), ISBN 978-83-01-17764-5 (oprawa twarda).
Tajemnica jogi, red. Teresa Malinowska-Kofroń, Wyd. TEMAKO, Warszawa 1997 ISBN 83-907022-0-7.
Sanskryt filozoficzny. Sanskryt na wydziałach filozoficznych, "Studia Indologiczne", 2007 (14), s. 100-104 ISSN 1232-4663 dostępne online (kopia Internet Archive), dostęp: 03.02.2017.
Recenzja książki Stanisława Jedynaka "Etyka Starożytnego Wschodu", "Anthropos. Prace Instytutu Filozofii UMCS", 2001, s. ...
Joga klasyczna - podstawy systemu, "Studia Indologiczne" 2012 (19), s. 239-271 ISSN 1232-4663 dostępne online (link martwy od 01.11.2016) - wykład wygłoszony w TPPI 13.04.1977, opracowany z nagrania magnetofonowego przez Tadeusza Suchockiego.
Myśli głupie i niegłupie. Aforyzmy oraz inne drobne utwory, red. Tadeusz Suchocki, Wyd. Zofia Muzyka, Warszawa 2016 ISBN 978-83-944268-0-4.
Filozofia indyjska w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, red. Marta Kudelska, Maciej Stanisław Zięba, Wyd. KUL, Lublin 2019, s. 229-266 ISBN 978-83-8061-788-9. (przedruk czterech opublikowanych artykułów z dodatkiem niepublikowanego wcześniej Filozofia indyjska na wydziałach filozoficznych katolickich uczelni w Polsce).

Bibliografia

Wojciech Chudy, O Leonie Cyboranie wspomnienie-epitafium, w: "Filozofia, Czasopismo Koła Filozoficznego Studentów KUL", 2 [10], Lublin 1978; przedruk w: "Gazeta Wyborcza. Gazeta Stołeczna", 21-22.06.1997.
Tomasz Ruciński, Contribution of Leon Cyboran (1928-1977) to the Study of Philosophy of Yoga, w: Wolfgang Morgenroth, (ed.): Sanskrit and World Culture: Proceedings of the Fourth World Sanskrit Conference, (Schriften zur Geschichte und Kultur des Alten Orients/Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin 18), Akademie-Verlag, Berlin 1986, s. 263-266.
Krzysztof Pawłowski, Wąska ścieżka prawdy. Rozważania na podstawie filozofii jogi klasycznej oraz nauk św. Jana od Krzyża, Nomow, Kraków 1996.
Jacek Wilczur, Franciszek Bernaś, KGB porywa polskich uczonych. Sprawa doktora Leona Cyborana - indianisty, w: Franciszek Bernaś, Mrok i mgła. Z dziejów KGB, Wydawnictwo ETHOS, Warszawa 1997 ISBN 83-85268-34-0
Marzenna Jakubczak, Poznanie wyzwalające. Filozofia jogi klasycznej, Nomos, Kraków 1999 ISBN 83-85527-94-X.
Maciej St. Zięba, Badania i wykłady z filozofii Wschodu (indyjskiej i chińskiej) w Katedrze Historii Filozofii Starożytnej i Średniowiecznej, [w:] Antoni B. Stępień, Jacek Wojtysiak (red.), Księga Jubileuszowa na 50-lecie Wydziału Filozofii KUL, Lublin 2000, s. 147-158 ISBN 83-228-0726-0 dostępne online, dostęp: 03.02.2017.
Maciej St. Zięba, Cyboran Leon, [w:] Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 2: C-D, PTTA: Lublin 2001, s. 329-331 ISBN 83-914431-4-0 dostępne online, dostęp: 03.02.2017.
- ts., [w:] Encyklopedia Filozofii Polskiej, t. 1: A-Ł, PTTA: Lublin 2011, s. 211-213 ISBN 978-83-60144-47-3 dostępne online, dostęp: 03.02.2017.
Sławomir Gołaszewski, Joga według Leona Cyborana, "Czwarty Wymiar", 2003, nr 9 s. 40-41, nr 10 s. 41 ISSN 1-1426-501-X
Tadeusz Suchocki, Życie i twórczość naukowa Leona Cyborana, "Studia Indologiczne", 2007 (14), s. 78-99 ISSN 1232-4663 dostępne online, (Internet Archive), dostęp: 03.02.2017.
Krzysztof Jan Pawłowski, Odkrywanie najwyższej miary człowieczeństwa w ujęciu Leona Cyborana, [w:] tenże, Dyskurs i asceza. Kształtowanie człowieczeństwa w kontekście mistyki filozoficznej, TYNIEC Wydawnictwo Benedyktynów, Kraków 2007 ISBN 83-85527-34-6
Wiesław Kowalewicz, Przedmowa do drugiego wydania. Przedmowa do pierwszego wydania. Biogram Leona Cyborana, [w:] Jogasutry przypisywane Patańdżalemu i Jogabhaszja czyli Komentarz do Jogasutr przypisywany Wjasie. Klasyczna joga indyjska, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 2014, s. IX-XV, 447-448 ISBN 978-83-01-17763-8.
Grażyna Kotlorz, Refleksje na temat nowego wydania „Klasycznej jogi indyjskiej” Leona Cyborana, jogasutry.pl, 12.06.2014 dostępne online (Internet Archive), dostęp: 03.02.2017.
Maciej Wielobób, Nowe wydanie Jogasutr w tłumaczeniu Cyborana – kilka refleksji, maciejwielobob.pl, 12.06.2014 dostępne online kopia Interent Archive, dostęp: 03.02.2017.
Michał Orzechowski, Polscy orientaliści na celowniku tajnych służb PRL-owskich, "W sieci historii", 2015 (6), s. ... ISSN 2300-6803.
Tadeusz Suchocki, Historia jogi w Polsce. Leon Cyboran (1928-1977), „Yoga & Ayrurveda”, 2016, nr 3(14), lato, s. 14-20; nr 4(15), jesień, s. 14-20 ISSN 2300-0775.
Lesław Kulmatycki, Krzysztof Stec (red.), Joga w Polsce, Przeszłość. teraźniejszość przyszłość, AWF Wrocław, Wrocław 2016.
Maciej St. Zięba, Cyboran Leon Jan, [w:] Encyklopedia 100-lecia KUL, Wydawnictwo KUL, Lublin 2018, t. I, s. 125-126 ISBN 978-83-8061-611-0.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Spis powszechny polskich sanskrytologów w: www.indika.pl.
Leon Cyboran w: www.bibliotekajogi3.pl.
Anka Grupińska, Poszukuję świadków pracy i życia Leona Cyborana, 22 kwietnia 2015.

Przypisy

↑ Zaginął 3 czerwca.
↑ Leon Cyboran. bibliotekajogi.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-21)]., Aharama (kopia Internet Archive, dostęp 03.02.2017) - wykład wygłoszony w kameralnym gronie w 1977 r. w obecności trzech osób, m.in. prof. Jarosława Rudniańskiego; przepisał, zredagował i opatrzył wykresami Andrzej Babkiewicz
↑ Andrzej Babkiewicz. bibliotekajogi.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-29)]., Aharama – omówienie i schematy (kopia Internet Archive, dostęp 03.02.2017)

[1] Zaginął 3 czerwca.

[2] Leon Cyboran. bibliotekajogi.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-21)]., Aharama (kopia Internet Archive, dostęp 03.02.2017) - wykład wygłoszony w kameralnym gronie w 1977 r. w obecności trzech osób, m.in. prof. Jarosława Rudniańskiego; przepisał, zredagował i opatrzył wykresami Andrzej Babkiewicz

[3] Andrzej Babkiewicz. bibliotekajogi.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-29)]., Aharama – omówienie i schematy (kopia Internet Archive, dostęp 03.02.2017)