Leonotis

*Leonotis*
	; Leonotis leonurus
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	jasnotowate
Rodzaj	Leonotis
	Nazwa systematyczna
	Leonotis (Pers.) R.Br.; Prodr. Fl. Nov. Holland.: 504 (1810)
	Typ nomenklatoryczny
	L. leonitis (Linnaeus) W.T. Aiton
Synonimy
	Hemisodon Raf.; Leonurus Mill.;
	Hemisodon Raf.; Leonurus Mill.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Leonotis – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje 9 gatunków. Rośliny te występują w większości w środkowej i południowej Afryce. Większość ma niewielkie zasięgi, wyjątkiem jest L. ocymifolia o zasięgu obejmującym całą środkową i południową Afrykę oraz L. nepetifolia rozpowszechniona niemal w całej Afryce Subsaharyjskiej, występująca także na subkontynencie indyjskim, a jako gatunek introdukowany także w strefie międzyzwrotnikowej obu kontynentów amerykańskich oraz w południowo-wschodniej Azji. Rośliny te rosną zwykle w miejscach suchych, na zboczach wzgórz, w miejscach skalistych, ale także na terenach przekształconych przez człowieka.

Leonotis nepetifolia wykorzystywany jest jako roślina lecznicza zarówno w Afryce i Azji, jak i na obszarach introdukcji na kontynentach amerykańskich. Służ m.in. do wyrobu preparatów przeciw wszom. W ziołolecznictwie wykorzystywany jest też L. ocymifolia i inne gatunki. Rośliny te uprawiane są także jako ozdobne, zwłaszcza Leonotis leonurus.

Morfologia

Pokrój: Okazałe, prosto wzniesione byliny, rzadziej krzewy i małe drzewa o pędach pokrytych pojedynczymi włoskami.
Liście: Pojedyncze, z blaszką zwykle ząbkowaną na brzegu.
Kwiaty: Zebrane w gęste, wielokwiatowe wierzchotki tworzące złożone kwiatostany typu tyrs, rzadko kwiaty są długoszypułkowe. Podsadki kolczaste. Kielich z 8–10 ząbkami, zwykle kolczasto zakończonymi, mniej lub bardziej grzbiecisty, czasem wyraźnie dwuwargowy. Korona kwiatu okazała (od 17 do 50 mm długości) z dwiema wargami, często pomarańczowa, poza tym czerwonawa lub kremowa. Górna warga silnie wydłużona, zakończona kapturkowato, gęsto owłosiona od zewnątrz. Dolna warga trójłatkowa, odgięta, szybko zasychająca. Pręciki są schowane w koronie lub nieznacznie poza nią wystają. Szyjka słupka zwieńczona rozwidlonym, silnie asymetrycznym znamieniem.
Owoce: Niełupki podługowato-trójkanciaste, na szczycie z siedzącymi gruczołkami.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z plemienia Leucadeae w obrębie podrodziny Lamioideae z rodziny jasnotowatych Lamiaceae.

Wykaz gatunków

Leonotis decadonta Gürke
Leonotis goetzei Gürke
Leonotis grandis Iwarsson & Y.B.Harv.
Leonotis leonurus (L.) R.Br.
Leonotis myricifolia Iwarsson & Y.B.Harv.
Leonotis myrothamnifolia Iwarsson & Y.B.Harv.
Leonotis nepetifolia (L.) R.Br.
Leonotis ocymifolia (Burm.f.) Iwarsson
Leonotis pole-evansii Hutch.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-10-09] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-10-09] (ang.).
1 2 3 4 5 Leonotis (Pers.) R.Br.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-10-09].
↑ Leonotis. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-10-09].
1 2 3 4 5 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 227-228. ISBN 978-3-642-62200-7.
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 517, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Genus Leonotis (Pers.) R. Br.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2025-10-09].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-10-09] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-10-09] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 Leonotis (Pers.) R.Br.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-10-09].

[ing-4] Leonotis. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-10-09].

[kubitzki-5] 1 2 3 4 5 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 227-228. ISBN 978-3-642-62200-7.

[mabb-6] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 517, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[grin-7] Genus Leonotis (Pers.) R. Br.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2025-10-09].