Lepnica rozdętaLepnica bezłodygowaLepnica francuska
Lepnica (Silene L.) – rodzaj roślin z rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae). Obejmuje ponad 850 gatunków. Przedstawiciele rodzaju występują w strefach umiarkowanych na obu półkulach, na północy w strefie podbiegunowej oraz na obszarach górskich w strefie międzyzwrotnikowej. Zajmują bardzo zróżnicowane siedliska, przy czym większość gatunków rośnie w miejscach suchych, na terenach skalistych lub piaszczystych, cechujących się stosunkowo niewielką konkurencją międzygatunkową.
Gatunki zaliczane współcześnie do rodzaju lepnica Silene, które na liście roślin Polski zaliczone są do rodzajów zgodnie z ich klasyfikacją z XX wieku:
Naprzeciwległe, rzadko okółkowe, ogonkowe (zwykle odziomkowe) i siedzące (łodygowe). Blaszka pojedyncza, całobrzega, 1–5-żyłkowa, równowąska do jajowatej lub łopatkowatej, tępo lub ostro zakończona.
Zebrane zwykle w szczytowe (rzadziej w wyrastające z nasad liści) kwiatostany wierzchotkowe, luźne lub gęste, rozgałęzione lub nie, często też kwiaty nieliczne lub pojedyncze. Kwiaty zwykle są owłosione lub ogruczolone, czasem lepko. Często wsparte są parami przysadek liściowatych lub błoniastych. Kwiaty wyrastają na szypułkach, zwykle wzniesionych, lub są siedzące. Kielich jest zrosłodziałkowy, o długości od kilku mm do 4 cm, walcowaty, jajowaty, maczugowaty, urnowaty, często dęty, z 10–30 żyłkami wiązek przewodzących, zielony, białawy lub fioletowo nabiegły. Ząbki na końcach rurki zwykle są od niej krótsze, szerokojajowate do równowąskich, często białawe lub błoniaste na brzegu. Płatki korony w liczbie 5, są białe, różowe, czerwone lub dwubarwne, zwykle z wyraźnie odgraniczonym paznokciem, całobrzegie, wycięte lub wcinane, w tym frędzlowato. Kwiaty są obupłciowe, ale bywają też jednopłciowe. Pręcików zwykle jest 10, rzadziej mniej. Zalążnia jest jedno, trój- do pięciokomorowa. Szyjki słupka są nitkowate, w liczbie 3 lub 5.
Eliptyczne lub kulistawe torebki, często na karpoforze, otwierające się 6 lub 10, rzadziej 5 ząbkami, czasem 3 klapami. Nasiona drobne, liczne (od kilkunastu do wieluset), nerkowate do kulistych, czerwonawe do czarnych, z urzeźbioną łupiną, czasem z powiększonymi i rozdętymi brodawkami lub skrzydełkiem.
Systematyka
Silene conoidea
Rodzaj z rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae). W obrębie goździkowatych należy do podrodziny Caryophylloideae plemienia Sileneae.
Karol Linneusz opisując rodzaj w 1753 zaliczył do niego 27 gatunków i zaliczył jako jeden z 10 do grupy charakteryzującej się obecnością 10 pręcików i słupka powstającego z trzech owocolistków. Liczba gatunków odkrywanych i zaliczanych do rodzaju szybko rosła – w 1824 było ich już 217. W zależności od przyjmowanych kryteriów morfologicznych uznawanych za podstawowe dla podziału rodzaju, dzielony był on na różną liczbę podrodzajów i sekcji. Zastosowanie metod molekularnych dla określania pokrewieństwa od końca XX wieku zaczęło ujawniać sztuczny charakter klasyfikacji opartych na cechach morfologicznych – z powodu homoplazji łączono rośliny podobne, ale nie spokrewnione, lub sztucznie wyodrębniano inne. Na przełomie XX i XXI wieku na nowo odkrywane relacje filogenetyczne w obrębie plemienia Sileneae skutkowały rozmaitymi ujęciami rodzajów – od dwóch (Silene i Agrostemma) poprzez 8, do 23 rodzajów wyróżnionych w samej tylko Europie Wschodniej.
Współcześnie (w roku 2020) za grupę siostrzaną szeroko ujmowanego rodzaju Silene uznawana jest para rodzajów smółkaViscaria i Atocion. Bardziej bazalną pozycję w obrębie plemienia zajmują petrokoptisPetrocoptis i słonecznicaHeliosperma oraz kąkolAgrostemma i Eudianthe. Relacje między tymi rodzajami są wciąż określane jako niepewnie rozpoznane, różnie przedstawiane w zależności od stosowanych metod. W obrębie rodzaju Silene wyróżniane są trzy podstawowe klady klasyfikowane jako podrodzaje. Pozycję bazalną zajmuje podrodzaj Lychnis sekcją Lychnis odpowiadającą dawniej wyróżnianemu rodzajowi firletkaLychnis. Do tego podrodzaju należy też sekcja Uebelinia, dawniej wyodrębniana w randze odrębnego rodzaju. Pozostałe dwa podrodzaje to Behenantha i Silene. Do pierwszego należy ok. 18 sekcji i liczne gatunki i grupy Incertae sedis. Zagnieżdżone w randze sekcji są tu m.in. Cucubalus i Melandrium (w klasyfikacjach XX wieku często wyodrębniane jako osobne rodzaje). W podrodzaju Silene wyróżnia się 12 sekcji i także liczne gatunki i grupy Incertae sedis.
lepnica zwartaSilene compacta Fisch. ex Hornem. ≡ Atocion compactum (Fisch. ex Hornem.) Tzvelev
Przypisy
↑Michael A.M.A.RuggieroMichael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI:10.1371/journal.pone.0119248, PMID:25923521, PMCID:PMC4418965 [dostęp 2020-02-20](ang.).
1234ZbigniewZ.MirekZbigniewZ., HalinaH.Piękoś-MirkowaHalinaH., AdamA.ZającAdamA., MariaM.ZającMariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 167–168, ISBN978-83-62975-45-7.
123ZhouZ.LihuaZhouZ., Bengt OxelmanB.O.Magnus LidénBengt OxelmanB.O., Silene Linnaeus, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2023-02-21].
↑Genus Silene L., [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [online], USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System [dostęp 2023-02-20].
↑Ludmiła Karpowiczowa (red.):Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński.Warszawa:Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego,1973.
↑Wiesław Gawryś:Słownik roślin zielnych.Kraków:officina botanica,2008,s.167–168. ISBN978-83-925110-5-2.
.jpg)
_(cropped).jpg)
