Lewkonia

Lewkonia
	; Lewkonia letnia
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	kapustowce
Rodzina	kapustowate
Rodzaj	lewkonia
	Nazwa systematyczna
	Matthiola R. Brown in W. T. Aiton; Hortus Kew. ed. 2. 4: 119. Dec 1812
	Typ nomenklatoryczny
	Matthiola incana (L.) Ait.
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Lewkonia (Matthiola R. Br.) – rodzaj należący do rodziny kapustowatych. Obejmuje 55 gatunków. Pochodzą one głównie z Europy, Afryki Północnej oraz środkowej i południowo-zachodniej Azji. Dwa gatunki uprawia się powszechnie jako rośliny ozdobne. Nazwa naukowa upamiętnia Pietro Andreę Matthioliego (1500–1577) – włoskiego artystę i botanika.

Rozmieszczenie geograficzne

Zasięg rodzaju obejmuje Europę, północną i wschodnią Afrykę oraz środkową i południowo-zachodnią Azję. W Europie rośnie 10 gatunków, pozostałe w większości w Azji. Jako rośliny introdukowane obecne są w Australii i Ameryce Północnej. W Polsce trzy gatunki spotykane są w uprawie lub przejściowo dziczejące.

Gatunki flory Polski

lewkonia długopłatkowa, maciejka Matthiola longipetala (Vent.) DC. – gatunek uprawiany
lewkonia letnia, l. szara Matthiola incana (L.) R. Br. – gatunek uprawiany
lewkonia pstra Matthiola varia DC. – efemerofit (według Plants of the World Online List jest to synonim podgatunku Matthiola fruticulosa subsp. valesiaca (J.Gay ex Gaudin) P.W.Ball.)

Morfologia

Pokrój: Rośliny zielne, rzadko drewniejące u nasady, osiągające do 90 cm wysokości. Nagie lub okryte włoskami pojedynczymi, rozwidlonymi, drzewkowatymi lub gwiazdkowatymi. Pędy proste i nierozgałęzione do rozgałęzionych, często krzaczasto u nasady, wzniesione, podnoszące się lub płożące.
Liście: Łodygowe i odziomkowe, ogonkowe lub siedzące. Blaszka całobrzega lub ząbkowana, czasem pierzasto wcinana.
Kwiaty: Zebrane w groniasty, wydłużający się podczas owocowania kwiatostan. Działki kielicha cztery, podługowate do równowąskich, wewnętrzna para woreczkowato rozszerzona. Płatki korony także cztery, żółtozielone, białe, różowe lub w odcieniach czerwieni, brązowe. Płatki w górnej części zaokrąglone lub wydłużone, w dolnej wyciągnięte w paznokieć, znacznie dłuższe od działek kielicha. Pręcików 6, z czego cztery dłuższe (czterosilne). Pylniki podługowate do równowąskich, na szczycie tępe. U nasady pręcików miodniki. Słupek krótki (do 3 mm), ze znamieniem stożkowatym.
Owoce: Silnie wydłużone, wielonasienne łuszczyny zaokrąglone na przekroju, czasem z przewężeniami.

Biologia

Rośliny jednoroczne, dwuletnie, byliny, rzadko półkrzewy.

Systematyka

Synonimy

Lonchophora Durieu, Mathiola W. T. Aiton, Mathiolaria Chevall., Pirazzia Chiov.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Należy do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), rzędu kapustowców (Brassicales), kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta).

Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Capparanae Reveal, rząd kaparowce (Capparales Hutch.), podrząd Capparineae Engl., rodzina kapustowate (Brassicaceae Burnett), rodzaj lewkonia (Matthiola W. T. Aiton).

Wykaz gatunków

Matthiola afghanica Rech.f. & Köie
Matthiola anchoniifolia Hub.-Mor.
Matthiola arabica Boiss.
Matthiola aspera Boiss.
Matthiola boissieri Grossh.
Matthiola bolleana Webb ex Christ
Matthiola bucharica Czerniak.
Matthiola caspica (N.Busch) Grossh.
Matthiola chenopodiifolia Fisch. & C.A.Mey.
Matthiola chorassanica Bunge ex Boiss.
Matthiola codringtonii Rech.f.
Matthiola crassifolia Boiss. & Gaill.
Matthiola czerniakowskae Botsch. & Vved.
Matthiola daghestanica (Conti) N.Busch
Matthiola damascena Boiss.
Matthiola dumulosa Boiss. & Buhse
Matthiola erlangeriana Engl.
Matthiola farinosa Bunge ex Boiss.
Matthiola flavida Boiss.
Matthiola fragrans (Fisch.) Bunge
Matthiola fruticulosa (L.) Maire
Matthiola ghorana Rech.f.
Matthiola glutinosa Jafri
Matthiola graminea Rech.f.
Matthiola incana (L.) W.T.Aiton – lewkonia letnia, l. szara
Matthiola integrifolia Kom.
Matthiola kralikii Pomel
Matthiola longipetala (Vent.) DC. – lewkonia długopłatkowa, maciejka
Matthiola lunata DC.
Matthiola macranica Rech.f.
Matthiola maderensis Lowe
Matthiola maroccana Coss.
Matthiola montana Boiss.
Matthiola obovata Bunge
Matthiola odoratissima (M.Bieb.) W.T.Aiton – lewkonia wonna
Matthiola parviflora (Schousb.) W.T.Aiton
Matthiola perennis Conti
Matthiola perpusilla Rech.f.
Matthiola puntensis Hedge & A.G.Mill.
Matthiola revoluta Bunge ex Boiss.
Matthiola robusta Bunge
Matthiola scapifera Humbert
Matthiola shehbazii Ranjbar & Karami
Matthiola shiraziana Zeraatkar, Khosravi, F.Ghahrem., Al-Shehbaz & Assadi
Matthiola sinuata (L.) W.T.Aiton
Matthiola spathulata Conti
Matthiola stoddartii Bunge
Matthiola superba Conti
Matthiola tatarica (Pall.) DC.
Matthiola taurica (Conti) Grossh.
Matthiola tianschanica Sarkisova
Matthiola tomentosa Bél.
Matthiola torulosa (Thunb.) DC.
Matthiola tricuspidata (L.) W.T.Aiton
Matthiola trojana Dirmenci, Satıl & Tümen

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-13] (ang.).
1 2 3 4 5 6 Matthiola R. Brown in W. T. Aiton. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-02-12].
↑ Matthiola. [w:] Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-01-30].
1 2 3 Matthiola W.T.Aiton. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-10-31].
1 2 3 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
1 2 3 4 5 6 7 Ihsan A. Al-Shehbaz: Matthiola W. T. Aiton in W. Aiton and W. T. Aiton. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-02-12].
1 2 3 4 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 164. ISBN 0-333-74890-5.
1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 114, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-27].
↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Matthiola. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-30]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-13] (ang.).

[china-3] 1 2 3 4 5 6 Matthiola R. Brown in W. T. Aiton. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-02-12].

[4] Matthiola. [w:] Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-01-30].

[powo-5] 1 2 3 Matthiola W.T.Aiton. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-10-31].

[E-6] 1 2 3 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[america-7] 1 2 3 4 5 6 7 Ihsan A. Al-Shehbaz: Matthiola W. T. Aiton in W. Aiton and W. T. Aiton. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-02-12].

[philips-8] 1 2 3 4 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 164. ISBN 0-333-74890-5.

[checklist-9] 1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 114, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[grin-10] Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-27].

[11] Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Matthiola. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-30]. (ang.).