Listera

Listera
Ilustracja
Listera jajowata ≡ gnieźnik jajowaty
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

szparagowce

Rodzina

storczykowate

Podrodzina

epidendronowe

Rodzaj

listera

Nazwa systematyczna
Listera R. Brown
Hortus Kew. ed. 2. 5: 201. Nov 1813
Typ nomenklatoryczny

Listera ovata (L.) Br.)

Listera (Listera R. Br.) – rodzaj roślin wyróżniany w tradycyjnych ujęciach w rodzinie storczykowatych (Orchidaceae). Analizy filogenetyczne wykazały, że w jego obrębie zagnieżdżone są rodzaje gnieźnik (Neottia s.s.) i Holopogon tworząc grad ewolucyjny, dlatego cała ta grupa klasyfikowana jest w XXI wieku jako rodzaj Neottia. Listera wyróżniana jest w jego obrębie jako podrodzaj. Należy tu 25 gatunków występujących głównie w Azji i Ameryce Północnej, tylko dwa rosną w Europie i oba spotykane są w Polsce.

Morfologia

Z wydłużonego kłącza wyrastają prosto wzniesione pędy z dwoma liśćmi, między którymi międzywęźle jest tak skrócone, że wyglądają na naprzeciwległe. Kwiatostan liczy od kilku do wielu małych, niepozornych kwiatów. Są one skręcone o 180° i zwykle otwarte. Warżka nie posiada ostrogi, jest wyraźnie dłuższa od pozostałych listków okwiatu i na końcu rozcięta.

Systematyka

Synonimy taksonomiczne

Bifolium Petiver ex Nieuwland, Pollinirhiza Dulac

Pozycja systematyczna

Zaliczane tu gatunki (niezależnie od klasyfikacji do rodzaju) należą do plemienia Neottieae w obrębie podrodziny epidendronowych (Epidendroideae) z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Storczykowate są kladem bazalnym w rzędzie szparagowców Asparagales w obrębie jednoliściennych.

Rozróżniane ze względu na zdolność do fotosyntezy, zielone storczyki z rodzaju Listera i myko-heterotroficzne storczyki z rodzaju Neottia okazały się być bezpośrednio spokrewnione. Storczyki z rodzaju Neottia zagnieżdżone są w gradzie ewolucyjnym tworzonym przez przedstawicieli rodzaju Listera i ich wyodrębnianie czyni z rodzaju Listera takson parafiletyczny. W kladzie z Neottia s.s zagnieżdżone są dodatkowo storczyki z tradycyjnie wyróżnianego rodzaju Holopogon Kom. & Nevski. W tej sytuacji rodzaje te połączono w jeden, pod najstarszą nazwą, czyli Neottia. W kolejnych badaniach filogenetycznych potwierdzono wielokrotnie monofiletyczność tak ujmowanego rodzaju. W efekcie też współczesne bazy taksonomiczne włączają tradycyjnie wyróżniane w XX wieku gatunki z rodzaju Listera do rodzaju Neottia.

Ze względu na utrwalone rozdzielanie tych rodzajów w piśmiennictwie w XX wieku, wciąż publikowane są ujęcia wyróżniające rodzaj Listera i tak też uczyniono w krajowej liście flory polskiej z 2020 roku.

Gatunki flory Polski

Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej, druga – obowiązująca według piśmiennictwa aktualizowanego taksonomicznie