Louis Brandeis

Młodość i wykształcenie

Pochodził z rodziny żydowskich imigrantów z Pragi, którzy opuścili Czechy po Wiośnie Ludów i osiedlili się w Kentucky, gdzie jego ojciec, Adolph Brandeis, z powodzeniem handlował zbożem. Rodziny Brandeisów i Dembitzów, z której pochodziła matka - Frederika, były ze sobą mocno skoligacone. Szczególnie duży wpływ na Louisa wywarł jego wuj, Lewis Dembitz, prawnik i działacz abolicjonistyczny. Na jego cześć Lewis zmienił swoje drugie imię z Davida na Dembitz. Rodzina nie była religijna i nie była mocno zaangażowana w życie żydowskich społeczności w Stanach Zjednoczonych.

W latach 1873–1875 Brandeis odbył podróż do Europy. Uczył się w szkole realnej (Annenschule) w Dreźnie, gdzie nabył wykształcenie klasyczne i biegłą znajomość niemieckiego. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych podjął studia prawnicze na Harvard Law School, które ukończył w 1877 roku z najlepszym wynikiem na roku.

Praktyka adwokacka

Po krótkim czasie spędzonym w St. Louis przeniósł się w 1879 roku do Bostonu, gdzie wraz z kolegą ze studiów Samuelem Warrenem założył kancelarię. Szybko zdobył renomę wybitnego adwokata procesowego i radcy prawnego, co zapewniło mu znaczny majątek. W 1907 został milionerem, a w chwili śmierci jego majątek szacowano na 3 miliony dolarów. Dzięki niezależności finansowej mógł z czasem poświęcić się działalności publicznej, często pracując pro bono. W 1891 roku ożenił się z Alice Goldmark, z którą miał dwie córki: Susan i Elizabeth.

W 1890 roku Brandeis i Warren opublikowali na łamach „Harvard Law Review” artykuł The Right to Privacy, który wzbudził szeroką dyskusję, wpłynął na praktykę prawniczą i jest uznawany za jeden z najbardziej wpływowych artykułów prawniczych w historii Stanów Zjednoczonych. Artykuł wskazywał prywatność jako odrębne dobro, zagrożone rozwojem prasy (szczególnie prasy sensacyjnej) i z tego powodu wymagające ochrony prawnej. Wyprowadzał z tego nowe podmiotowe prawo do prywatności, którego naruszenie traktowane jest jako delikt. Argumentacja ta znalazła szerokie uznanie i prawo do prywatności zostało uznane w orzecznictwie sądów. W wielu innych krajach prawo takie wpisano wprost do konstytucji (np. w polskiej Konstytucji są to art. 47 i 51).

Działalność publiczna

.

Na przełomie XIX i XX wieku Brandeis stał się jedną z czołowych postaci ruchu progresywnego i całej epoki postępowej. Występował w sprawach dotyczących ochrony konsumentów, stosunków pracy (m.in. poprawa warunków pracy kobiet), wolności działania związków zawodowych i rozwiązywanie sporów zbiorowych. Odegrał kluczową rolę w stworzeniu systemu tanich ubezpieczeń na życie oferowanych przez banki (1907), co zwiększało ich dostępność i ograniczało ceny oferowane przez komercyjne towarzystwa ubezpieczeniowe.

W sprawie Muller v. Oregon (1908) Brandeis bronił ustawy ograniczającej czas pracy kobiet w pralniach. Wprowadził wtedy nowatorski sposób argumentacji. Zamiast ograniczyć się do materiału czysto prawniczego, przedstawił sądowi obszerne dane i analizy empiryczne (statystyki, dane medyczne i socjologiczne), związane z warunkami pracy robotników i skutkami długiej pracy. Ten sposób argumentacji (tzw. Brandeis Brief) stał się dla niego charakterystyczny i został później wdrożony w jego praktyce sędziego Sądu Najwyższego. Dzięki niemu też Brandeis jest uznawany za jednego z przedstawicieli socjologicznej jurysprudencji.

Brandeis stał się jednym z głównych doradców prezydenta Woodrowa Wilsona. Miał zdecydowane poglądy gospodarcze, zgodnie z którymi wszelkie wielkie organizacje (zarówno rząd jak i korporacje) są nieefektywne, dlatego dążył do ustanowienia regulacji przeciwdziałających nadmiernej koncentracji władzy i udziałów rynkowych. Jego idee miały duży wpływ na amerykańskie prawo antymonopolowe, m.in. na uchwalenie ustawy o Federalnej Komisji Handlu (1914) oraz ustawy antymonopolowej Claytona (1914), a także na powstanie Systemu Rezerwy Federalnej (1913).

Przez większość swojego życia Brandeis nie był aktywnym członkiem amerykańskiej społeczności żydowskiej, ani praktykującym religijnie żydem. Ok. 1912 roku stał się jednak aktywnym członkiem ruchu syjonistycznego, stając się jedną z jego czołowych postaci w Stanach Zjednoczonych. Był przekonany, że syjonizm jest zgodny z amerykańskimi ideałami demokracji, sprawiedliwości społecznej i indywidualizmu. Uznawał też, że ideały te będzie można urzeczywistnić przez ustanowienie państwa żydowskiego w Palestynie. Po wybuchu I wojny światowej kierował Syjonistyczną Organizacją Ameryki, zdobywając do jej celów szerokie poparcie opinii publicznej. Znacząco przyczynił się też do wdrożenia deklaracji Balfoura (1917) i jej akceptacji przez administrację Wilsona.