Lucernarium

Lucernarium, mniej poprawnie lucenarium (łac. lucernarium – czas zapalania lamp, nabożeństwo wieczorne, lucernarium; od łac. lucerna – lampa) – obrzęd wieczornego zapalania świateł i dziękczynienia za dar światła, starożytna forma modlitwy chrześcijańskiej, obecnie zwykle połączona z nieszporami.

Lucernarium w pierwotnym chrześcijaństwie

Tradycja Apostolska pseudo-Hipolita, pochodząca być może z III wieku, zawiera modlitwy towarzyszące wprowadzeniu światła na wieczorny posiłek (de introductione lucernae in cena communitatis). W IV wieku ceremonia domowa została zaadaptowana do liturgii; Egeria opisuje codzienny ryt wieczornego zapalania światła w bazylice Anastasis w Jerozolimie. Od tych ceremonii wywodzą się obrzędy związane z paschałem podczas wigilii paschalnej.

Lucernarium obecnie

Obrządek rzymski

W liturgii godzin obrządku rzymskiego zasadniczo lucernarium nie ma. Niektóre warianty obrządku rzymskiego powstałe po soborze watykańskim II, na przykład liturgia Monastycznych Wspólnot Jerozolimskich, włączyły lucernarium do swoich obrzędów.

Nowe wydania Mszału Rzymskiego nazwę lucernarium stosują do pierwszej części wigilii paschalnej, w czasie której następuje błogosławieństwo ognia i paschału. Dawniejsze wydania Mszału Rzymskiego nie używały tego terminu, ceremonia była określana jako benedictio ignis (błogosławieństwo ognia) i benedictio cerei (paschalis) [błogosławieństwo świecy (paschalnej)].

Obrządek ambrozjański

W obrządku ambrozjańskim lucernarium rozpoczyna nieszpory. Tekst tej części oficjum często zaczyna się od następującego wersetu: Quoniam tu illuminas lucernam meam, Domine, Deus meus, illuminas tenebras meas (Bo Ty, Panie, każesz świecić mojej pochodni: Boże mój, oświecasz moje ciemności. Ps 17, 29).

Obrządek bizantyjski

Wielkie Wejście na zakończenie lucernarium podczas nieszporów w obrządku bizantyjskim

Lucernarium jest jedną z części nieszporów, następującą po psalmie wprowadzającym (103), wielkiej ektenii i ewentualnie czytaniu psałterza (często pomijanym w praktyce parafialnej kościołów unickich). Lucernarium składa się z czterech stałych psalmów: 140, 141, 129 i 116. Tę część nieszporów określa się też incipitem psalmu 140: Κύριε κέκραξα (po grecku) czyli Гóсподи воззвáхъ (w języku cerkiewnosłowiańskim).

Między ostatnie wersety psalmów wstawia się od czterech do dziesięciu sticherów (troparionów dnia liturgicznego). Po śpiewie psalmów zakończonym doksologią następuje wejście, w czasie którego śpiewa się hymn Φῶς ἱλαρόν (Свѣ́те ти́хїй).

Przypisy

  1. ↑ Wprowadzenie do liturgii nieszporów (1) [online], Fundacja Opoka, 5 sierpnia 2004 [dostęp 2025-02-28].
  2. ↑ Bogusław Nadolski, Liturgika. T. 1: Liturgika fundamentalna, Poznań: "Pallottinum", 1989, ISBN 978-83-7014-115-8 [dostęp 2025-02-28].
  3. 1 2 Władysław Alojzy Jougan, Słownik kościelny łacińsko-polski, Wyd. 4, Warszawa: Wydaw. Archidiecezji Warszawskiej, 1992, ISBN 978-83-85706-00-7 [dostęp 2025-03-01].
  4. 1 2 Jean Claire, Alberto Turco, Antiphonale missarum simplex: iuxta ritum sanctae Ecclesiae mediolanensis, Lucca: Libreria musicale italiana, 2001, ISBN 978-88-7096-276-5 [dostęp 2025-02-28].
  5. ↑ Bernard Botte, La tradition apostolique de Saint Hippolyte: essai de reconstitution, Albert Gerhards (red.), wyd. 5., verb. Aufl, Liturgiewissenschaftliche Quellen und Forschungen, Münster, Westfalen: Aschendorff, 1989 (39), ISBN 978-3-402-03360-9 [dostęp 2025-02-28].
  6. ↑ Polycarpus Radó, Enchiridion liturgicum: complectens theologiae sacramentalis et dogmata et leges iuxta novum Codicem rubricarum, Romae–Friburgi Brisgoviae–Barcinone: Herder, 1961.
  7. ↑ Liturgia Wspólnot | Wspólnoty Jerozolimskie [online] [dostęp 2025-03-01].
  8. ↑ Marie-Laure Desangles, La liturgie des Fraternités de Jérusalem [online], Vies Consacrées, 10 października 2020 [dostęp 2025-02-28] (fr.).
  9. ↑ Missale Romanum, ex decreto Sacrosancti Œcumenici Concilii Vaticani Secundi instauratum, auctoritate Pauli Pp. VI promulgatum, Ioannis Pauli Pp. II cura recognitum. Editio typica tertia, Typis Vaticanis, 2002.
  10. ↑ Missale Romanum, Ex Decreto Sacrosancti Concilii Tridentini restitutum, S. Pii V Pontificis Maximi jussu editum, aliorum Polntificum cura recognitum, a Pio X reformatum et Benedicti XV auctoritate vulgatum. Editio decima septima juxta typicam, Turonibus: Mame, 1939.
  11. ↑ Missale Romanum ex decreto Ss. Concilii Tridentini Restitutum Summorum Pontificum cura recognitum. Editio typica, Typis Polyglottis Vaticanis, 1962.
  12. ↑ Gregorio Maria Suñol (red.), Liber Vesperalis juxta ritum Sanctae Ecclesiae Mediolanensis, cantoambrosiano.altervista.org, 1939 [dostęp 2025-02-28].
  13. ↑ Zgodnie ze zwyczajem liturgii wschodniej, numerację psalmów podano według Septuaginty.
  14. 1 2 E. Mercenier, F. Paris, La prière des églises de rite byzantin. I: L’office divin, la liturgie, les sacrements, wyd. 2, Monastère de Chevetogne, 1948, XL+471.
  15. ↑ Кристина Дяблова, Кристина Дяблова Стихиры на «Господи, воззвах» Великой вечерни древнерусской службы Преображения: вопросы эволюции микроцикла и его вербально-певческой топики, „Fontes Slaviae Orthodoxae”, 2 (2), 2018, s. 127–142, DOI: 10.31648/fso.5102, ISSN 2544-6584 [dostęp 2025-02-28] (ros.).