Lutnictwo

Lutnictwo

Lutnictwo – sztuka tworzenia instrumentów strunowych szyjkowych, głównie skrzypiec i im pokrewnych, (altówek, wiolonczel i kontrabasów). W XV w. nazwa lutnictwo odnosiła się do lutni ale w miarę rozpowszechniania się od XVI w. skrzypiec i podejmowania się ich budowy przez lutników straciła swoje pierwotne znaczenie. Lutnictwo uważane jest za dziedzinę sztuki .

Etymologia

W języku polskim mamy bezpośrednie pochodzenie terminu lutnik od nazwy instrumentu - lutnia i dotyczy także wytwórców wszelkich instrumentów strunowych i smyczkowych. W polskiej XIX wiecznej encyklopedii powszechnej hasło Lutnia kończy się zdaniem: „W XVII wieku naszej ery, oprócz grających, przez przenośnię zwano także Lutnistami (Luthers) fabrykantów wszelkich narzędzi strunowych i smyczkowych”.

W opracowaniach zagranicznych lutnik to budowniczy instrumentów strunowych szyjkowych, którego nazwa wywodzi się z francuskiego określenia budowniczego lutni - luthier ale niektórzy uważają to stwierdzenie niejako za przekłamanie dowodząc, że w języku starofrancuskim ów termin oznaczał prawdopodobnie budowniczych wszelkich instrumentów, nie tylko strunowych.

Instrumenty lutnicze

Instrumente lutnicze dzielą się:

Lutnik na rycinie z XVI w.

Historia lutnictwa

Nazwa w XV w. odnosiła się do lutni i od niej pochodzi. Rozszerzyła swoje znaczenie w miarę powstawania w pracowniach lutników nowych instrumentów, np. skrzypiec (ok. XVI w.) i tego właśnie okresu sięgają początki lutnictwa w obecnym rozumieniu. W XVI i XVII w. powstały we Włoszech silne ośrodki lutnicze, skupiające rzemieślników produkujących instrumenty najczęściej pod kierunkiem mistrza, który swoim talentem, doświadczeniem i smakiem artystycznym determinował cechy powstających pod jego kierunkiem instrumentów. Tak powstawały słynne szkoły lutnicze, a w następstwie przekazywania wiedzy z pokolenia na pokolenie – całe rody, jak słynne do dzisiaj Amati, z których Andrea Amati uważany jest za ojca skrzypiec, Guarneri, Guadagnini oraz Antonio Stradivari. Polska szkoła lutnicza stała w tamtym okresie na wysokim poziomie. Znani polscy lutnicy to: Baltazar Dankwart, Marcin Groblicz. Także współcześnie Jan Bobak, lutnik tworzący w Zakopanem wyrabia instrumenty smyczkowe cieszące się popularnością wśród profesjonalistów. Złoty wiek europejskiego i polskiego lutnictwa skończył się wraz z powstaniem w drugiej połowie XVIII w. ośrodków produkujących instrumenty masowo: manufaktur, a następnie fabryk.

W Polsce od 1954 roku działa organizacja zrzeszająca polskich lutników – Związek Polskich Artystów Lutników (do 1981 roku Stowarzyszenie Polskich Artystów Lutników) a w Poznaniu od 1957 roku odbywa się Międzynarodowy Konkurs Lutniczy im. Henryka Wieniawskiego. Obecnie (2026) w Polsce funkcjonują dwie szkoły średnie, które w programach mają naukę lutnictwa: Zespół Szkół Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem oraz Poznańska Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna im. M. Karłowicza w Poznaniu. Absolwenci tych szkół mogą kontynuować naukę lutnictwa w Akademia Muzyczna im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu.