Tojeść (Lysimachia L.) – rodzaj roślin z rodziny pierwiosnkowatych. W tradycyjnym, wąskim ujęciu taksonomicznym należy tu ok. 150–160 gatunków, ale w szerokim ujęciu zaliczanych jest tu 266 gatunków. Niezależnie od ujęcia rośliny te spotykane są niemal wszędzie, przy czym najbardziej zróżnicowane są w strefie umiarkowanej na półkuli północnej. Rosną w różnych siedliskach, często wilgotnych lub na brzegach wód, ale też w formacjach trawiastych i leśnych oraz na terenach skalistych. Kwiaty zawierają elajofory wabiące owady zapylające, głównie pszczoły.
Niektóre gatunki uprawia się jako ozdobne, do popularnych należą: tojeść pospolitaL. vulgaris, tojeść orszelinowaL. clethroides, tojeść kropkowanaL. punctata, tojeść rozesłanaL. nummularia. Napary, pijane podobnie jak herbata, sporządza się z tojeści rozesłanej i L. quadrifolia. Niektóre gatunki wykorzystywane były jako lecznicze.
Rozmieszczenie geograficzne
Tojeść rozesłanaTojeść gajowa
Rodzaj nawet w wąskim ujęciu jest niemal kosmopolityczny – rośliny te występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Centrum zróżnicowania znajduje się w strefie umiarkowanej na półkuli północnej, w Azji, z obszarem występowania największej liczby gatunków w rejonie Himalajów (tylko w Chinach rośnie co najmniej 138 gatunków). Pojedyncze gatunki rosną w Afryce, Australii i Ameryce Południowej. W Ameryce Północnej obecnych jest 20 gatunków (w wąskim ujęciu rodzaju), a w Europie – 14 (także w wąskim ujęciu). W Polsce w wąskim ujęciu rodzaju rośnie 5 gatunków rodzimych i jeden zadomowiony antropofit, a w szerokim ujęciu – jeszcze trzy kolejne gatunki rodzime i dwa zadomowione obce.
Gatunki flory Polski (w wąskim ujęciu taksonomicznym)
Byliny, rośliny dwuletnie i roczne, rzadziej krzewy. Zwykle o pędach wzniesionych, osiągających do 1,6 m wysokości, rzadziej płożących, pojedynczych lub rozgałęzionych, nagich lub owłosionych, także gruczołowato. Zwykle z kłączem i korzeniami tworzącymi system wiązkowy.
Całobrzegie (rzadko płytko piłkowane), skrętoległe, naprzeciwległe lub okółkowe. Siedzące lub ogonkowe, często o nasadzie blaszki zbiegającej po ogonku lub także po łodydze. Kształt blaszki zróżnicowany od równowąskiego, przez lancetowaty, eliptyczny, jajowaty, po zaokrąglony lub trójkątny.
Wyrastają pojedynczo w kątach liści lub w szczytowych gronach albo wiechach, czasem gęstych. Kwiaty są szypułkowe, rzadko siedzące (L. maritima), pięciokrotne. Działki kielicha zwykle w liczbie 5 (rzadziej w większej – do 9), tylko u nasady są zrośnięte, mają kształt lancetowaty, jajowaty lub trójkątny, są zielone, rzadziej białawe lub różowe. Płatki w takiej liczbie jak działki kielicha, podobnie zrośnięte tylko w dole, z łatkami dłuższymi od rurki. Przeważnie żółte lub białe, często z ciemniejszymi, różnej barwy wzorami, rzadziej kwiaty są różowe, fioletowe lub czerwone. Pręcików jest 5, z nitkami w dole zrośniętymi lub wolnymi. Zalążnia górna, jednokomorowa z pojedynczą szyjką, zwieńczoną nieco główkowatym lub skośnym znamieniem.
Kulistawe torebki otwierające się klapami lub rozpadające się nieregularnie. Nasiona liczne, z łupiną siateczkowatą, brodawkowatą, czasem oskrzydlone lub gąbczaste.
W systemach APG rodzaj zaliczany jest do podrodziny borowicowych (myrsinowych) Myrsinoideae, rodziny pierwiosnkowatychPrimulaceae. W niektórych ujęciach systematycznych podrodzina ta podnoszona jest do rangi rodziny Myrsinaceae.
W XX wieku rodzaj był na podstawie cech morfologicznych dzielony na 5 podrodzajów i obejmował około 160 gatunków. Analizy filogenetyczne oparte na badaniach molekularnych wskazały na początku XXI wieku na wzajemne zagnieżdżenie rodzajów tojeść Lysimachia, kurzyśladAnagallis, niedośpiałekCentunculus, mlecznikGlaux, siódmaczekTrientalis, Asterolinon i Pelletiera. W tradycyjnym ujęciu wszystkie te rodzaje mają charakter parafiletyczny lub polifiletyczny. Klad bazalny w całej grupie stanowi rodzaj Trientalis wraz z częścią gatunków z rodzaju Lysimachia. W efekcie zarekomendowano połączenie wszystkich tych taksonów w jeden rodzaj Lysimachia. Takie rozwiązanie przyjęte zostało m.in. w bazie taksonomicznej Plants of the World online publikowanej przez Kew Gardens oraz w bazie The World Flora Online.
Alternatywne rozwiązanie zachowujące drobne rodzaje wymagałoby dla uzyskania taksonów monofiletycznych daleko idących zmian w stosunku do tradycyjnych ich ujęć. Przykładowo do rodzaju kurzyśladAnagallis włączone musiałyby zostać rodzaje Asterolinon i Pelletiera, ale też niektóre gatunki z rodzaju tojeść (Lysimachia nemorum i L. serpyllifolia).
↑Michael A.M.A.RuggieroMichael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI:10.1371/journal.pone.0119248, PMID:25923521, PMCID:PMC4418965 [dostęp 2020-02-20](ang.).
12345Lysimachia Tourn. ex L..[w:] Plants of the World online [on-line].Royal Botanic Gardens, Kew.[dostęp 2022-10-25].
123456789B.B.StahlB.B., A.A.A.A.AnderbergA.A.A.A., Myrsinaceae, [w:] K.K.Kubitzki (red.), The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VI. Flowering Plants Dicotyledons, Springer, 2004, s. 272-273, ISBN978-3-642-05714-4.
12Lysimachia Linnaeus.[w:] Flora of China [on-line].eFloras.org.[dostęp 2022-10-25].
1234ZbigniewZ.MirekZbigniewZ., HalinaH.Piękoś-MirkowaHalinaH., AdamA.ZającAdamA., MariaM.ZającMariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 112-113, ISBN978-83-62975-45-7.
↑Genus Lysimachia L..[w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line].USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System.[dostęp 2022-10-25].
.jpg)
_-_Oslo,_Norway_2020-09-02_(01).jpg)
_-_3.jpg)
