Macierz Czeska (cz. Matice česká) – czeskie wydawnictwo i organizacja kulturalno-oświatowa.
Założona w 1831 na terenie Czech wchodzących wówczas w skład Cesarstwa Austriackiego. Jej powstanie przypada na ostatnią fazę czeskiego odrodzenia narodowego. Pomysłodawcą jej założenia był czeski historyk František Palacký. Wzorowana na Macierzy Serbskiej (serb. Matica srpska/Матица српска) założonej w 1826 w Nowym Sadzie. Do wybitnych działaczy Macierzy należeli m.in.: Palacký, Josef Jungmann, hrabia Jan Harrach.
Jako stowarzyszenie zajmowało się naukową i oświatową działalnością z zakresu bibliologii, językoznawstwa, historii, historii sztuki i literaturoznawstwa. Założyciele stawiali sobie za główny cel odrodzenie i przywrócenie znaczenia języka czeskiego.
Jako wydawnictwo zajmowało się edytowaniem literatury czeskiej, tłumaczeniem dzieł obcojęzycznych autorów, wydawaniem pism, publikowaniem odczytów i wykładów naukowych oraz ich rozpowszechnianiem. Wydawało też popularnonaukowe czasopismo przyrodnicze Živa
Macierz Czeska powstała przy Czeskim Muzeum jako fundusz wydawniczy. Pierwotnie Muzeum Narodowe powołało Kuratorium, którego zadaniem było nauczanie języka i literatury czeskiej. Kuratorium zarządzało również funduszem pieniężnym nazwanym Macierz. W 1832 roku Macierz rozpoczęła prace wydawnicze. Wraz z pojawieniem się innych czeskich wydawnictw, zwłaszcza po 1848 roku, zmniejszyło się znaczenie Macierzy. W 1866 roku wydawnictwo został przekształcone w Towarzystwo, które uzyskało niezależność. Przez sto lat swojego istnienia, wydawnictwo opublikowało 194 tytuły z różnych dziedzin nauki.
W 1949 roku Towarzystwo zostało rozwiązane. W 1952 roku zabroniono Macierzy wydawania książek. Wydawnictwu groziła całkowita likwidacja. Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Narodowego próbowało ratować wydawnictwo przekształcając je w wydział swojej organizacji. W 1968 roku Macierz Czeska, wspólnie z Muzeum Narodowym, ponownie próbowała uzyskać prawa wydawnicze. Z powodów politycznych nie zostały przyznane.
Dopiero w 1990 roku wydawnictwo zostało przywrócone jako wydział Biblioteki Muzeum Narodowego. Z powodów finansowych pierwsza publikacja została wydana w 2005 roku.
Obecnie Macierz Czeska spełnia tradycyjne funkcje wydawnicze. Publikuje prace naukowe z różnych dziedzin, głównie: bibliologii, historii, historii sztuki i literatury. Organizowane są wykłady, odczyty i imprezy kulturalne. Publikowany jest również organ ogłoszeniowy Sprawozdanie Macierzy Czeskiej (cz. Zpravodaj Matice české) z wkładką edytorską Gazeta Macierzy (cz. Matiční listy).
Stowarzyszenie współpracuje z innymi instytucjami kulturalnymi, takimi jak Macierz Śląska (Matice slezská) w Opawie, Macierz Morawska (Matice moravská) w Brnie.