Mangusta

Mangusta
	Herpestes
	Illiger, 1811
	; Mangusta egipska (H. ichneumon)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	drapieżne
Podrząd	kotokształtne
Infrarząd	Viverroidea
Rodzina	mangustowate
Podrodzina	Herpestinae
Rodzaj	mangusta
	Typ nomenklatoryczny
	Viverra ichneumon Linnaeus, 1758
Synonimy
	Ichneumon Frisch, 1775; Ichneumon de Lacépède, 1799; Herpertes: Illiger, 1811; Galerella J.E. Gray, 1865; Myonax O. Thomas, 1928;
	Ichneumon Frisch, 1775; Ichneumon de Lacépède, 1799; Herpertes: Illiger, 1811; Galerella J.E. Gray, 1865; Myonax O. Thomas, 1928;
Gatunki
	9 gatunków (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	9 gatunków (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Mangusta (Herpestes) – rodzaj drapieżnych ssaków z podrodziny Herpestinae w obrębie rodziny mangustowatych (Herpestidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w południowo-zachodniej Europie, zachodniej Azji i Afryce.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) samic 22–58 cm, samców 25,4–61 cm, długość ogona samic 20,5–56,3 cm, samców 19,4–61 cm, długość tylnej stopy samic 4,4–11,4 cm, samców 4,5–11,5 cm, długość ucha samic 1,5–4,2 cm, samców 1,4–3,8 cm; masa ciała samic 277–4100 g, samców 363–4100 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1811 roku niemiecki zoolog Johann Karl Wilhelm Illiger w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej Wstępna systematyka ssaków i ptaków: z dodaniem terminów zoologicznych dla obu klas i ich niemieckiego tłumaczenia. Illiger wymienił trzy gatunki – Viverra ichneumon Linnaeus, 1758, Viverra cafra J.F. Gmelin, 1788 i Viverra mungo J.F. Gmelin, 1788 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Viverra ichneumon Linnaeus, 1758.

Etymologia

Ichneumon: gr. ιχνευμων ikhneumōn ‘tropiciel’, od ιχνευω ikhneuō ‘tropić, sledzić’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Vivera ichneumon Linnaeus, 1758.
Herpestes (Herpertes): gr. ἑρπηστης herpēstēs ‘pełzacz’, od ἑρπω herpō ‘pełzać’; prawdopodobnie w aluzji do zwyczajów mangusty, szczególnie jej pogoni za swoją ofiarą. Sugerowano również połączenie greckich słów: ερπ erp ‘gad, wąż’; εδεστης edestēs ‘zjadacz’, od εδω edō ‘jeść’.
Galerella: gr. γαλεή galeē lub γαλή galē ‘łasica’ albo rodzaj Galera J.E. Gray, 1843; łac. przyrostek zdrabniający -ella. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Herpestes ochraceus J.E. Gray, 1849.
Myonax: gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’; αναξ anax, ανακτος anaktos ‘władca’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Herpestes gracilis Rüppell, 1836 (= Herpestes sanguineus Rüppell, 1835).

Podział systematyczny

Taksonomia Herpestes ulegała znacznym wahaniom w ostatnich latach. Do Herpestes w tradycyjnym ujęciu należały wszystkie gatunki, które były zawarte w Herpestes, Urva, Galerella i Xenogale, ale dane molekularne wskazują, że w tradycyjnym ujęciu Herpestes jest taksonem parafiletycznym. Aby wykluczyć parafiletyzm Herpestes, takson naso jest umieszczany w Xenogale, wszystkie azjatyckie gatunki są zaliczane do Urva a afrykański ichneumon (gatunek typowy dla rodzaju Herpestes) jest zachowany w Herpestes wraz z gatunkami afrykańskimi tradycyjnie zaliczanymi do Galerella, chociaż ostatecznie może stanowić odrębny rodzaj. Potrzebne są dalsze badania, aby lepiej wyjaśnić relacje między Herpestes i Urva. W takim ujęciu do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Herpestes ichneumon	(Linnaeus, 1758)	mangusta egipska	gatunek monotypowy	południowy Półwysep Iberyjski, północna Afryka, południowa Turcja, Lewant, Czarna Afryka od Senegalu na wschód do Morza Czerwonego, na południe do północnej Namibii i północnej Botswany, wzdłuż wybrzeża do południowej Południowej Afryki; zakres wysokości: 0–3000 m n.p.m.	DC: 50–61 cm DO: 43–61 cm MC: 2,2–4,1 kg	LC
Herpestes sanguineus	Rüppell, 1835	galerelka smukła	gatunek monotypowy	szeroko w pasie subsaharyjskim od Senegalu na wschód do Morza Czerwonego (Sudan), na południe do Południowej Afryki, także na wyspie Zanzibar (archipelag Zanzibar; zakres wysokości: 0–2700 m n.p.m.	DC: 27–34 cm DO: 19–31 cm MC: 277–789 g	LC
Herpestes ochraceus	J.E. Gray, 1848	galerelka somalijska	gatunek monotypowy	Półwysep Somalijski w Etiopii, Somalii i marginalnie w północno-wschodniej Kenii; zakres wysokości: do 600 m n.p.m.	DC: 28–29 cm DO: 22–27 cm MC: brak danych	LC
Herpestes flavescens	du Bocage, 1889	galerelka czarna	gatunek monotypowy	ograniczony do południowo-zachodniej Angoli i północno-zachodniej Namibii	DC: 31–35 cm DO: 32–36 cm MC: brak danych	LC
Herpestes pulverulentus	J.A. Wagner, 1839	galerelka szara	3 podgatunki	południowa Afryka w południowej Namibii, Południowej Afryce i Lesotho; zakres wysokości: 0–1900 m n.p.m.	DC: 33–42 cm DO: 20–34 cm MC: 0,5–1,2 kg	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski.

Opisano również gatunki wymarłe:

Herpestes abdelalii Geraads, 1997 (Afryka; pliocen)
Herpestes alaylaii Haile-Selassie & Howell, 2009 (Afryka; miocen)
Herpestes dissimilis (Lucien Mayet, 1908) (Europa; miocen)
Herpestes palaeoserengetensis (Dietrich, 1942) (Afryka; plejstocen)

Uwagi

↑ Nazwa odrzucona, publikacja Frischa Das Natur-System der Vierfüßigen Thiere została uznana za nieważną (poza kilkoma wyjątkami) na mocy uprawnień ICZN, ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego.
↑ Młodszy homonim Ichneumon Linnaeus, 1758 (Hymenoptera).
↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Herpestes Illiger, 1811.
↑ Podgatunek H. ichneumon.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 3 J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berlin: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 135. (łac.).
↑ ICZN. Opinion 258. Rejection for nomenclatorial Purposes of the work by Frisch (J. L.) published in 1775 under the title Das Natur-system der Vierfüssigen Thiere. „Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature”. 5, s. 55–72, 1954. (ang.).
↑ J.L. Frisch: Das Natur-System der Vierfüßigen Thiere. Glogau: Christian Friedrich Günther, 1775, s. 11. (niem.).
↑ B.G. de Lacépède: Tableau des divisions, sous-divisions, ordres et genres des mammifères. W: B.G. de Lacépède: Discours d’ouverture et de clôture du cours d’histoire naturelle, donné dans le Muséum national d’Histoire naturelle, l’an VII de la République, et tableaux méthodiques des mammifères et des oiseaux. Paris: Plassan, 1799, s. 7. (fr.).
↑ J.E. Gray. A revision of the genera and species of Viverrine animals (Viverridae) founded on the collection in the British Museum. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1864, s. 564, 1864. (ang.).
↑ O. Thomas. Two new S.W. African mungooses. „The Annals and Magazine of Natural History”. Tenth series. 2 (11), s. 408, 1928. DOI: 10.1080/00222932808672901. (ang.).
1 2 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 145–146. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 5 6 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 416. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
1 2 3 4 5 J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron, & P. Cavallini (koordynator): Family Herpestidae (Mongooses). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 310, 315–317. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Herpestes ichneumon. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-16]. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Galerella. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-16]. (ang.).
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 657. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 346.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 321.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 289.
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 160.
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 17.
↑ M.-L. Patou, P.A. Mclenachan, C.G. Morley, A. Couloux, A.P. Jennings & G. Veron. Molecular phylogeny of the Herpestidae (Mammalia, Carnivora) with a special emphasis on the Asian Herpestes. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53 (1), s. 69–80, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.05.038. (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).
↑ Taxonomy: Herpestes – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).
↑ J.S. Zijlstra, Herpestes Illiger, 1811, Hesperomys project (Version 23.8.1), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2023-12-15] (ang.).
↑ D. Geraads. Carnivores du Pliocène terminalde Ahl al Oughlam (Casablanca, Maroc). „Geobios”. 30 (1), s. 128, 1997. DOI: 10.1016/S0016-6995(97)80263-X. (fr.).
↑ Y. Haile-Selassie & F.C. Howell: Carnivora. W: Y. Haile-Selassie & G. WoldeGabriel (redaktorzy): Ardipithecus kadabba: Late Miocene Evidence from the Middle Awash, Ethiopia. Berkeley (California): University of California Press, 2009, s. 251. ISBN 978-0-520-25440-4. (ang.).
↑ L. Mayet. Étude des mammifères miocènes des sables de l'Orléannais et des faluns de la Touraine. „Annales de l’Université de Lyon”. I. Sciences, Médecine. 24, s. 305, 1908. (fr.).
↑ W.O. Dietrich. Ältestquartäre Säugetiere aus der südlichen Serengeti, Deutsch-Ostafrika. „Palaeontographica”. Abteilung A. 94 (3–6), s. 43–133, 1942. (niem.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).

[3] Nazwa odrzucona, publikacja Frischa Das Natur-System der Vierfüßigen Thiere została uznana za nieważną (poza kilkoma wyjątkami) na mocy uprawnień ICZN, ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego.

[5] Młodszy homonim Ichneumon Linnaeus, 1758 (Hymenoptera).

[7] Niepoprawna późniejsza pisownia Herpestes Illiger, 1811.

[16] Podgatunek H. ichneumon.

[24] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Illiger-1] 1 2 3 J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berlin: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 135. (łac.).

[ICZN-2] ICZN. Opinion 258. Rejection for nomenclatorial Purposes of the work by Frisch (J. L.) published in 1775 under the title Das Natur-system der Vierfüssigen Thiere. „Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature”. 5, s. 55–72, 1954. (ang.).

[Frisch-4] J.L. Frisch: Das Natur-System der Vierfüßigen Thiere. Glogau: Christian Friedrich Günther, 1775, s. 11. (niem.).

[Lacépède-6] B.G. de Lacépède: Tableau des divisions, sous-divisions, ordres et genres des mammifères. W: B.G. de Lacépède: Discours d’ouverture et de clôture du cours d’histoire naturelle, donné dans le Muséum national d’Histoire naturelle, l’an VII de la République, et tableaux méthodiques des mammifères et des oiseaux. Paris: Plassan, 1799, s. 7. (fr.).

[Gray-8] J.E. Gray. A revision of the genera and species of Viverrine animals (Viverridae) founded on the collection in the British Museum. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1864, s. 564, 1864. (ang.).

[Thomas-9] O. Thomas. Two new S.W. African mungooses. „The Annals and Magazine of Natural History”. Tenth series. 2 (11), s. 408, 1928. DOI: 10.1080/00222932808672901. (ang.).

[miiz-10] 1 2 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 145–146. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[icmw-11] 1 2 3 4 5 6 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 416. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[hmw-12] 1 2 3 4 5 J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron, & P. Cavallini (koordynator): Family Herpestidae (Mongooses). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 310, 315–317. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).

[Wilson&Reeder1-13] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Herpestes ichneumon. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-16]. (ang.).

[Wilson&Reeder2-14] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Galerella. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-16]. (ang.).

[amw-15] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 657. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27792093_346]-17] Palmer 1904 ↓, s. 346.

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27792068_321]-18] Palmer 1904 ↓, s. 321.

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27792036_289]-19] Palmer 1904 ↓, s. 289.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=200_160]-20] Jaeger 1959 ↓, s. 160.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=57_17]-21] Jaeger 1959 ↓, s. 17.

[Patou&inni-22] M.-L. Patou, P.A. Mclenachan, C.G. Morley, A. Couloux, A.P. Jennings & G. Veron. Molecular phylogeny of the Herpestidae (Mammalia, Carnivora) with a special emphasis on the Asian Herpestes. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53 (1), s. 69–80, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.05.038. (ang.).

[mdd-23] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).

[25] Taxonomy: Herpestes – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).

[zij-26] J.S. Zijlstra, Herpestes Illiger, 1811, Hesperomys project (Version 23.8.1), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2023-12-15] (ang.).

[ger-27] D. Geraads. Carnivores du Pliocène terminalde Ahl al Oughlam (Casablanca, Maroc). „Geobios”. 30 (1), s. 128, 1997. DOI: 10.1016/S0016-6995(97)80263-X. (fr.).

[sel&how-28] Y. Haile-Selassie & F.C. Howell: Carnivora. W: Y. Haile-Selassie & G. WoldeGabriel (redaktorzy): Ardipithecus kadabba: Late Miocene Evidence from the Middle Awash, Ethiopia. Berkeley (California): University of California Press, 2009, s. 251. ISBN 978-0-520-25440-4. (ang.).

[may-29] L. Mayet. Étude des mammifères miocènes des sables de l'Orléannais et des faluns de la Touraine. „Annales de l’Université de Lyon”. I. Sciences, Médecine. 24, s. 305, 1908. (fr.).

[die-30] W.O. Dietrich. Ältestquartäre Säugetiere aus der südlichen Serengeti, Deutsch-Ostafrika. „Palaeontographica”. Abteilung A. 94 (3–6), s. 43–133, 1942. (niem.).