Mangustka

Mangustka
	Crossarchus
	F. Cuvier, 1825
	; Dwie mangustki długonose (C. obscurus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	drapieżne
Podrząd	kotokształtne
Infrarząd	Viverroidea
Rodzina	mangustowate
Podrodzina	Mungosinae
Rodzaj	mangustka
	Typ nomenklatoryczny
	Crossarchus obscurus F. Cuvier, 1825
Gatunki
	5 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	5 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Mangustka (Crossarchus) – rodzaj ssaków z podrodziny Mungosinae w obrębie rodziny mangustowatych (Herpestidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w środkowej i zachodniej Afryce.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 30–44 mm, długość ogona 14,6–31,7 mm, długość tylnej stopy 6–9,1 cm, długość ucha 1,9–4 cm; masa ciała 0,4–2 kg.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1825 roku francuski przyrodnik i paleontolog Frédéric Cuvier w publikacji, której współautorem był francuski przyrodnik Étienne Geoffroy Saint-Hilaire, zatytułowanej Historia naturalna ssaków: z oryginalnymi, kolorowymi rysunkami przedstawiającymi żywe zwierzęta. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) mangustka długonosa (C. obscurus).

Etymologia

Crossarchus: gr. κροσσοι krossoi ‘frędzle’; αρχος arkhos ‘odbytnica’.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Crossarchus alexandri	O. Thomas & Wroughton, 1907	mangustka kongijska	gatunek monotypowy	Afryka Środkowa w Demokratycznej Republice Konga i Ugandzie; zakres wysokości: 1500–2900 m n.p.m.	DC: 35–44 cm DO: 22–32 cm MC: 1–2 kg	LC
Crossarchus ansorgei	O. Thomas, 1910	mangustka angolska	2 podgatunki	środkowa Afryka w Demokratycznej Republice Konga (Kotlina Konga) i północna Angola	DC: 32–36 cm DO: 21–22 cm MC: 0,6–1,5 kg	LC
Crossarchus obscurus	F. Cuvier, 1825	mangustka długonosa	gatunek monotypowy	zachodnia Afryka w Gwinei, Sierra Leone, Liberii, Wybrzeżu Kości Słoniowej i Ghanie; zakres wysokości: 0–1500 m n.p.m.	DC: 30–37 cm DO: 14,6–21 cm MC: 0,4–1 kg	LC
Crossarchus platycephalus	C.A. Goldman, 1984	mangustka płaskogłowa	gatunek monotypowy	zachodnia i środkowa Afryka w Beninie, Nigerii, Kamerunie, Republice Środkowoafrykańskiej, Gwinei Równikowej i Kongu; być może Gabon; zakres wysokości: 0–1600 m n.p.m.	DC: 30–36 cm DO: 15,6–21 cm MC: 0,5–1,5 kg	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski.

Opisano również gatunek wymarły z plejstocenu dzisiejszej Południowej Afryki:

Crossarchus transvaalensis R. Broom, 1937

Uwagi

↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 F. Cuvier: Mangue. W: É. Geoffroy Saint-Hilaire & F. Cuvier: Histoire Naturelle des Mammifères: avec des figures originales, coloriées, dessinées d’aprèsdes animaux vivans. Cz. 5. Paris: Chez A. Belin, 1826, s. ryc. xlix i tekst. (fr.).
1 2 W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 143. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 420. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
1 2 3 4 5 J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron & P. Cavallini (koordynator): Family Herpestidae (Mongooses). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 324–325. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Crossarchus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2019-10-01].
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 660. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 204, 1904. (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).
↑ Taxonomy: Crossarchus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).
↑ R. Broom. Notices of a few more new fossil mammals from the caves of the Transvaal. „The Annals and Magazine of Natural History”. Tenth series. 20 (119), s. 512, 1937. DOI: 10.1080/00222933708655373. (ang.).

[9] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Cuvier-1] 1 2 F. Cuvier: Mangue. W: É. Geoffroy Saint-Hilaire & F. Cuvier: Histoire Naturelle des Mammifères: avec des figures originales, coloriées, dessinées d’aprèsdes animaux vivans. Cz. 5. Paris: Chez A. Belin, 1826, s. ryc. xlix i tekst. (fr.).

[miiz-2] 1 2 W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 143. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[icmw-3] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 420. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[hmw-4] 1 2 3 4 5 J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron & P. Cavallini (koordynator): Family Herpestidae (Mongooses). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 324–325. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).

[Wilson&Reeder-5] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Crossarchus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2019-10-01].

[amw-6] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 660. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[Palmer-7] T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 204, 1904. (ang.).

[mdd-8] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).

[10] Taxonomy: Crossarchus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).

[Broom-11] R. Broom. Notices of a few more new fossil mammals from the caves of the Transvaal. „The Annals and Magazine of Natural History”. Tenth series. 20 (119), s. 512, 1937. DOI: 10.1080/00222933708655373. (ang.).