Mania – zaburzenie psychiczne (niekoniecznie sensu stricto) z grupy zaburzeń afektywnych charakteryzujące się występowaniem podwyższonego (względem eutymii) bądź drażliwego nastroju. Stany maniakalne zazwyczaj opisywane są przez pacjentów jako doświadczenia przyjemne; sprawiające, że czują się szczęśliwi. Pacjenci, których nastrój podczas manii jest drażliwy, nie opisują tego doświadczenia jako przyjemne, szybko się frustrują, a próba wpływu na ich zamiary powoduje u nich nasilenie gniewu bądź występowanie urojeń prześladowczych.
W przypadku drażliwej odmiany manii nadmiar energii odczuwany przez pacjenta zwykle zużywany jest bezproduktywnie lub wręcz destruktywnie (np. spontaniczne i energiczne robienie „porządków” w domu, bez względu na porę dnia, przy czym wyrzucane są też potrzebne lub cenne rzeczy).
Uczucie drażliwości występuje u 80% chorych, obniżony nastrój u 72%, a u 69% jego chwiejność. Typowe uczucie nieuzasadnionej euforii występuje u 71% chorych.
ogólne zwiększenie energii, niekiedy samoistne poczucie siły
Przyczyny
Przyczyny tego stanu świadomości, pomimo ciągłego wzrostu wiedzy medycznej, wciąż nie są znane dokładnie. Obecnie przypuszcza się, że wystąpienie manii wiąże się ze wzrostem aktywności serotoniny oraz noradrenaliny, czyli przeciwnie do sytuacji stwierdzanej w depresji.
Niektóre choroby somatyczne mogą doprowadzić do wystąpienia manii, są nimi:
Substancje psychoaktywne mogące doprowadzić do wystąpienia epizodu manii:
amfetamina i jej prosto podstawione typowo stymulujące pochodne oraz metabolity (pochodne wielopodstawione w sposób bardziej skomplikowany mają już działanie psychodeliczne)
kortykosteroidy, czyli sterydy kory nadnerczy, na przykład hydrokortyzon i jego syntetyczne o wiele silniejsze pochodne (pomimo zastosowania tylko w leczeniu chorób obwodowych, np. autoimmunologicznych chorób trzewi, mają silne działanie na mózg, zwłaszcza hipokamp, choć nie tylko – będąc substancjami wysoce niepolarnymi przekraczają barierę krew–mózg z wielką łatwością, a w mózgowiu aktywują tamtejsze receptory glukokortykoidowe, które są wszechobecne w organizmie człowieka)
Dowiedziono, że skłonność do poirytowania i agresji, reakcje psychotyczne, stany paranoidalne i poważna depresja mogą wystąpić, szczególnie u chorych cierpiących wcześniej na podobne lub pokrewne zaburzenia psychiczne.
zmniejszenie objętości i upośledzenie funkcji hipokampu, poprzez oddziaływanie na receptory glikokortykosteroidowe zlokalizowane w OUN, a także wskutek polekowego zwiększenia stresu oksydacyjnego w tej części mózgowia oraz wpływ na układ dopaminergiczny i neurotensynergiczny
psychodeliki (w przypadku, gdy osoba zażywająca takową substancję znajduje się akurat w dobrym nastroju – bowiem w przypadku zażycia w stanie przygnębienia lub niewyleczonej depresji możliwe są negatywne i wybitnie przykre doznania, tzw. bad-tripy
Słowo mania w języku potocznym często używane jest w znaczeniu posiadania pasji. W języku potocznym urojenia prześladowcze często określa się jako manię prześladowczą, jednak pod względem medycznym jest to określenie błędne.
