Marcin Freyman
 | |
 major dyplomowany kawalerii | |
| Data i miejsce urodzenia |
31 stycznia 1898 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Siły zbrojne | |
| Formacja | |
| Jednostki |
2 Pułk Ułanów Grochowskich |
| Stanowiska |
szef sztabu brygady |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
        | |
Marcin Stanisław Freyman (ur. 19 stycznia?/31 stycznia 1898 w Bachmaczu, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – major dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Syn Aleksandra (1862–1907) i Olgi z Kwaśnickich (1874–1963), urodzony 31 stycznia 1898 w Bachmaczu. Po ukończeniu Szkoły Realnej w Kiszyniowie, uczęszczał do Szkoły Handlowej w Żytomierzu, gdzie zdał egzamin dojrzałości.
W czasie I wojny światowej, od 1916 należał do Polskiej Organizacji Wojskowej, a także do Związku Wojskowych Polaków. 5 maja 1917 wcielono go jako jednorocznego ochotnika do armii rosyjskiej. Od 9 grudnia tego roku służył w II Korpusie Wschodnim, gdzie otrzymał przydział do szwadronu ckm. 5 pułku ułanów. Po bitwie pod Kaniowem, w maju 1918 dostał się do niewoli niemieckiej i następnie był przetrzymywany kolejno w obozach jenieckich w Meklenburgu, w Lamsdorfie oraz w Hindenburgu.
W listopadzie 1918 zgłosił się na ochotnika do Wojska Polskiego i został przydzielony do 2 pułku ułanów, w którego szeregach walczył w wojnie polsko-bolszewickiej. W latach 1919–1920 uczęszczał do SPPiech. w Warszawie i z dniem 1 sierpnia 1920 uzyskał stopień podporucznika. Ponadto ukończył Szkołę Podchorążych Jazdy w Przemyślu. Za postawę wykazaną w czasie walki, w 1921 otrzymał krzyż „Virtuti Militari” V klasy, a w uzasadnieniu jego nadania czytamy m.in.:
17 sierpnia 1920 r., z czwartym szwadronem szarżując pod wsią Kaniewo na oddziały piechoty bolszewickiej obchodzącej lewej skrzydło 18 DP, ppor. Freyman wraz ze swym plutonem rzucił się pod ogień artylerii na 2 kaemy, które zdobył wraz z jeńcami. Przyczynił się do odrzucenia wroga z zajmowanych pozycji, jak również do zaprzestania silnych ataków skierowanych przeciwko naszej piechocie i do utrzymania przerwy w nieprzyjacielskim froncie, dokonanej poprzednio przez naszą kawalerię.
Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku został zweryfikowany do stopnia porucznika ze starszeństwem z dniem 1 sierpnia 1920 i kontynuował służbę w 2 pułku ułanów w Suwałkach. W grudniu 1927 został powołany z Oddziału II Sztabu Generalnego do złożenia egzaminu przedwstępnego do Wyższej Szkoły Wojennej. W 1928 znajdował się w dyspozycji komendanta kadry oficerów kawalerii. Z dniem 1 listopada 1928 został przeniesiony do 2 pułku ułanów. W grudniu 1929, po ukończeniu kursu próbnego i odbyciu „przepisanego stażu liniowego” został powołany na dwuletni kurs 1929/31 do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Z dniem 1 września 1931, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera dyplomowanego, został przydzielony do 2 Dywizji Kawalerii w Warszawie na stanowisko I oficera sztabu. W czerwcu 1934 został przeniesiony do 1 pułku szwoleżerów w Warszawie. Od 1935 służył w Departamencie Kawalerii Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. Na stopień majora został mianowany ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1936 i 26. lokatą w korpusie oficerów kawalerii. W 1937 został mianowany szefem sztabu Mazowieckiej Brygady Kawalerii w Warszawie.
W okresie międzywojennym był sekretarzem generalnym Towarzystwa Międzynarodowych Konkursów Hippicznych, a także ich organizatorem.
Po wybuchu II wojny światowej uczestniczył w kampanii wrześniowej. 11 września pod Czernikiem, Mazowiecka Brygada Kawalerii prowadziła walkę z niemiecką 11 Dywizją Piechoty gen. por. Maxa Bocka, nacierającą na Mińsk Mazowiecki. W czasie walk został ranny. Na stanowisku szefa sztabu zastąpił go kpt. dypl. Paweł Gill. Po agresji ZSRR na Polskę wzięty do niewoli sowieckiej i przewieziony do obozu jenieckiego w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na tzw. liście Gajdideja pod pozycją 3434.
Jego grób symboliczny znajduje się na Cmentarzu Komunalnym Agrykola w Elblągu (sektor XIII-13-7).
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień podpułkownika. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Był żonaty z Haliną z Długołęckich i miał córkę Elżbietę Marię (ur. 16 października 1932).
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4706 – 1921
- Krzyż Niepodległości – 20 lipca 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”
- Krzyż Walecznych dwukrotnie
- Złoty Krzyż Zasługi – 10 listopada 1938
- Srebrny Krzyż Zasługi – 10 listopada 1928
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Order Gwiazdy Czarnej (Francja)
- Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”)
Upamiętnienie
W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, podpułkownik Marcin Freyman został uhonorowany poprzez zasadzenie Dębu Pamięci, przy Zespole Szkół w Zawadzie.