Maria Gauss

Maria Gauss
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

9 września 1910
Opole

Data i miejsce śmierci

8 stycznia 1943
Poznań

Zawód, zajęcie

księgowa, łączniczka Związku Walki Zbrojnej

Narodowość

polska

Maria Gauss ps. "Edmund" (ur. 9 września 1910 w Opolu, zm. 8 stycznia 1943 w Poznaniu) – łączniczka Związku Walki Zbrojnej, należąca do grupy sabotażowej, kierowanej przez dr. Franciszka Witaszka.

Życiorys

Wczesne lata

Maria Gauss, zd. Bresińska urodziła się 9 września 1910 roku w Opolu jako córka Adama Bresińskiego i Kazimiery zd. Przybylskiej. Szkołę powszechną ukończyła w Opolu. Uczęszczała do Gimnazjum Sióstr Urszulanek w Poznaniu, które ukończyła w 1930 roku.

Wyszła za mąż za Edmunda Gaussa, ppor. rezerwy Wojska Polskiego. Małżeństwo doczekało się dwójki dzieci – Andrzeja i Ewy. Edmund służył w 1 Batalionie Balonowym podczas wojny obronnej w 1939 roku. Trafił do niewoli i został umieszczony w obozie jenieckim w Kozielsku.

Działalność konspiracyjna

Do 1939 roku Maria Gauss pracowała jako księgowa w Fabryce Okuć Budowlanych w Poznaniu. Od 30 kwietnia 1940 roku zatrudniona w Biurze Pracy (Arbeitsamt). 11 listopada 1940 roku została zaprzysiężona do Związku Walki Zbrojnej przez Czesława Surmę, przyjęła pseudonim „Edmund”, na cześć męża, który został zamordowany w Katyniu. Ze względu na swoje zatrudnienie Maria Gauss została przydzielona do sekcji legalizacyjnej Wielkopolskiego Kierownictwa Związku Odwetu, gdzie wykradała druki przydatne do legalizacji dokumentów na fikcyjne dane, pełniła również funkcję łączniczki w grupie Witaszka.

13 czerwca 1942 roku Maria Gauss została aresztowana i osadzona w Forcie VII, wraz z towarzyszkami z grupy konspiracyjnej, tj. Heleną Siekierską, Czesławą Milian, Sonią Górzną i Magdaleną Cegłowską trafiły do celi nr 29, gdzie przetrzymywano ok. 20 więźniarek politycznych, m.in. Halinę Ryffert. W celu przesłuchań, którym towarzyszyły tortury była przewożona do siedziby Gestapo w dawnym Domu Żołnierza.

8 stycznia 1943 roku na członkach grupy Witaszka wykonano wyrok śmierci przez powieszenie. Wśród zamordowanych znajdowała się Maria Gauss. W wyniku represji obejmujących członków rodziny skazanych śmierć poniósł także brat przyrodni Marii – Henryk Kulesza, a jej matkę, siostrę i brata 15 stycznia aresztowano i wysłano do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu.

Dzieci Marii Gauss zostały wysłane do obozu koncentracyjnego dla dzieci w Łodzi, następnie do obozu pracy w Potulicach.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Sylwia Grochowina, Dorota Kromp (red.), Służba Polek na frontach II wojny światowej 11: Sylwetki Kobiet-żołnierzy (III), Toruń: Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej, 2012, s. 477-478, ISBN 978-83-88693-28-1.
  2. 1 2 3 4 5 Marian Woźniak, Encyklopedia konspiracji wielkopolskiej: 1939-1945, Prace Instytutu zachodniego, Poznań: Instytut zachodni, 1998 (64), s. 168-169, ISBN 978-83-85003-97-7 [dostęp 2025-10-21].
  3. 1 2 Podporucznik rezerwy Edmund Cezary GAUSS [online], katyn.ipn.gov.pl [dostęp 2025-10-21].
  4. 1 2 3 4 5 T. Masłowska, Dzieciństwo za drutami, „Wiadomości Kościańskie”, wrzesień 2014, s. 32-34 [dostęp 2025-10-21].
  5. 1 2 3 Słownik uczestniczek walki o niepodleglość Polski: 1939-1945 polegle i zmarle w okresie okupacji niemieckiej, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, s. 112, ISBN 978-83-06-01195-1 [dostęp 2025-10-21].
  6. 1 2 Agnieszka Łuczak, Jan Kołodziejski, Maria Krzyżańska, Aleksandra Pietrowicz, Ze strachem pod rękę i śmiercią u boku: Wielkopolanki w konspiracji 1939-1945, Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury : przy współpr. Instytutu Pamięci Narodowej. Oddział, 2006, s. 161-162, ISBN 978-83-87816-95-7 [dostęp 2025-10-21].
  7. ↑ Wojciech Jamroziak, Marian Olszewski (red.), Pamiętniki ocalonych: wspomienia więźniów hitlerowskich miejsc kaźni w Wielkopolsce, Poznań: Wydaw. Poznańskie, 1983, s. 414-434, ISBN 978-83-210-0360-3 [dostęp 2025-10-21].

Linki zewnętrzne