Maria Hadera
| Data i miejsce urodzenia |
30 września 1901 |
|---|---|
| Data śmierci |
11 lipca 1991 |
| Miejsce spoczynku | |
| Zawód, zajęcie | |
| Narodowość | |
| Odznaczenia | |
           | |
Maria Hadera (ur. 30 września 1901 w Orzegowie, zm. 11 lipca 1991) – polska pielęgniarka, sanitariuszka w trakcie powstań śląskich i II wojny światowej.
Życiorys
Urodziła się 30 września 1901 roku w Orzegowie (bądź w Rudzie) w rodzinie górniczej. W 1918 roku została członkinią tamtejszego Towarzystwa Śpiewaczego „Szopen”. Była zaprzysiężona w Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, a przed wybuchem I powstania śląskiego uczestniczyła w konspiracyjnym kursie sanitarnym w drogerii Leona Staniszewskiego w Orzegowie. W 1920 roku brała udział w kursie dla pielęgniarek w Bytomiu i Zabrzu oraz odbyła praktykę w szpitalu wojskowym w Poznaniu. W trakcie III powstania śląskiego była sanitariuszką kompanii szturmowej w Orzegowie, a następnie w pułku zabrzańskim pod dowództwem Pawła Cymsa. Brała udział w akcjach powstańczych na terenie Gliwic, Kędzierzyna, Kłodnicy i w rejonie Góry św. Anny.
Po zakończeniu powstań była pielęgniarką w Górnośląskim Szpitalu Polskiego Czerwonego Krzyża w Mysłowicach aż do jego likwidacji w 1922 roku, a w 1923 roku podjęła pracę w Szpitalu Spółki Brackiej w Chorzowie. W 1926 roku ukończyła Szkołę Pielęgniarstwa w Warszawie, po czym wróciła do Chorzowa, pełniąc funkcję pielęgniarki przełożonej. W latach 1936–1939 pracowała w Poradni Przeciwgruźliczej w Katowicach.
W czasie II wojny światowej została wysiedlona do Generalnego Gubernatorstwa. W 1941 roku w Boguchwale wstąpiła do Armii Krajowej, gdzie pod pseudonimem „Szarotka” udzielała pomocy medycznej w oddziałach partyzanckich. Podczas epidemii czerwonki zorganizowała szpital polowy.
Po wojnie wróciła do Katowic. W czerwcu 1945 roku podjęła pracę w katowickiej misji dworcowej, pomagającej jeńcom i repatriantom, a w 1947 roku została kierowniczką ośrodka repatriacyjnego dzieci zagubionych w trakcie okupacji. W latach 1949–1961 była miejską instruktorką pielęgniarek, a następnie do 1969 roku pracowała w gabinecie fizykoterapii w Miejskim Wydziale Zdrowia w Katowicach.
Była organizatorką i pierwszą przewodniczącą koła Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego w Katowicach. Funkcję przewodniczącej pełniła przez 7 lat.
Zmarła 11 lipca 1991 roku. Została pochowana na cmentarzu przy ulicy Francuskiej w Katowicach.
Ordery i odznaczenia
- Śląska Wstęga Waleczności i Zasługi (1921)
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1929)
- Srebrny Krzyż Zasługi (1950)
- Odznaka honorowa „Za wzorową pracę w służbie zdrowia” (1953)
- Krzyż Partyzancki (1959)
- Odznaka Honorowa PCK IV Stopnia (1959)
- Śląski Krzyż Powstańczy (1964)
- Złoty Krzyż Zasługi (1964)
- Złota Odznaka „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” (1965)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1968)
- Medal Florence Nightingale (1969)
- Medal pamiątkowy „W 50 rocznicę III powstania śląskiego” (1971)
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Rudzka-Cesarz, Łukasz-Paluch i Franek 2007 ↓, s. 92.
- 1 2 3 4 5 6 Wzorce… 2018 ↓, s. 17.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Hawranek 1982 ↓, s. 167.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Iwona Czapska; Maria Żmijewska-Laskowska: Maria Hadera 1901-1991. [w:] Wirtualne Muzeum Pielęgniarstwa Polskiego [on-line]. wmpp.abel-insecure.smallhost.pl. [dostęp 2025-03-12]. (pol.).
- ↑ Z głębokim żalem, „Trybuna Śląska” (159), Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe, 13 lipca 1991, s. 4 [dostęp 2025-03-12] (pol.).
Bibliografia
- Franciszek Hawranek, Encyklopedia powstań śląskich, Opole: Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu, 1982 (pol.).
- Danuta Rudzka-Cesarz, Krystyna Łukasz-Paluch, Grażyna Anna Franek, Laureatki Medalu im. Florence Nightingale w województwie śląskim, „Problemy Pielęgniarstwa”, 15 (2–3), Warszawa: Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie, 2007, s. 91–95, ISSN 1233-9989 (pol.).
- Wzorce osobowe, „Impuls” (7–8 (291–292)), Warszawa: Warszawska Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych, 11 listopada 2018, s. 13–23, ISSN 1230-5901 (pol.).