 | |
| Data i miejsce urodzenia |
6 maja 1834 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
3 lutego 1904 |
| Zawód, zajęcie |
etnobotanik |
Maria Hempel, Maria Hemplówna (ur. 6 maja 1834 w Brzezinach, zm. 3 lutego 1904 w Węglinie) – polska etnografka, botanik (florystka), etnobotanik.
Córka Aleksandra Klemensa Hempla i Marii z Bogdanowiczów. Mimo braku odpowiedniego wykształcenia przejawiała żywe zainteresowania i wytrwałość w samodzielnym zdobywaniu wiedzy. W 1857 r. zaręczyła się ze swoim ciotecznym bratem, inżynierem budowlanym Kazimierzem Łapczyńskim, zajmującym się także botaniką; do małżeństwa jednak nie doszło. W tym samym roku umarła matka Marii, co wymusiło na niej opiekę nad młodszym rodzeństwem.
Zaangażowana w działalność patriotyczną. Przed 1863 r. współpracowała z Chełmskim Komitetem Niewiast. W czasie powstania styczniowego była kurierką i wywiadowczynią, pomagała w ukrywaniu i zaopatrzeniu powstańców.
Do 1875 roku mieszkała w majątku w Tarnowie. Po licytacji dóbr przebywała we dworach u krewnych i przyjaciół, zajmując się prowadzeniem gospodarstwa kobiecego: w Słupi Nadbrzeżnej, Skorczycach, Nadrybiu, Samoklęskach i Węglinie.
Pod wpływem Oskara Kolberga zajęła się intensywnie etnografią i najpierw pod jego kierunkiem, potem samodzielnie, zbierała dla niego w latach 1867–1876 materiały etnograficzne, folklorystyczne i lingwistyczne z Chełmskiego, stając się jedną z najbardziej zasłużonych współpracownic autora Ludu.
Zmarła w 1904 w Węglinie w pow. janowskim, w domu bratanka Antoniego Hempla. Pochowana została na cmentarzu w Rzeczycy Ziemiańskiej.
Pod koniec maja 2023 roku Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Lublinie wykonał remont nagrobka Marii Hempel. Jej grób został wpisany do prowadzonej przez IPN ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.
Maria Hempel gromadziła zbiory botaniczne i dokumentowała stanowiska wielu cennych gatunków roślin wschodniej Lubelszczyzny i lewego brzegu Wisły. W 1881 r. odkryła na Stawskiej Górze jedyne ówcześnie znane stanowisko dziewięćsiłu popłocholistnego (obecnie w tym miejscu jest rezerwat przyrody Stawska Góra).
Jej artykuły drukowane były w Pamiętniku Fizjograficznym w 1885 r. Po śmierci Kazimierza Łapczyńskiego wydała jego pracę Flora Litwy w Panu Tadeuszu (1894).
Zebrane przez Marię Hempel arkusze zielnikowe znajdują się w zielniku roślin naczyniowych Lubelszczyzny Katedry Botaniki, Mykologii i Ekologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Zbierała materiały etnograficzne z Chełmskiego, współpracując z Oskarem Kolbergiem w opracowaniu monografii tego regionu.
Szczególnie istotnym obszarem działalności Marii Hempel były badania w zakresie etnobotaniki. Zaangażowała się w uzupełnienie ankiety Józefa Rostafińskiego z 1883 roku dotyczącej ludowego nazewnictwa i użytkowania roślin w Polsce.
