 Maria Kasprowiczowa na obrazie Witkacego z 1937 | |
| Data i miejsce urodzenia |
12 maja 1887 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
12 grudnia 1968 |
| Zawód, zajęcie | |
Maria Kasprowiczowa (de domo Bunin, ur. 12 maja 1887 w Petersburgu, zm. 12 grudnia 1968 w Poroninie) – pamiętnikarka, animatorka życia artystycznego, pisarka i kustoszka.
Była córką carskiego generała Wiktora Bunina i Szwedki, Marii Anderson. W wieku 10 lat zachorowała na szkarlatynę. W wyniku powikłań cierpiała na nieuleczalną chorobę stawów. W związku z tym, mając kilkanaście lat, wyjeżdżała pod opieką ciotki na rehabilitację i pobyt w cieplejszym, korzystniejszym dla zdrowia klimacie: do Szwajcarii, Włoch i południowej Francji. Wrażliwa na sztukę i piękno, zarzuciła młodzieńcze próby malarskie i literackie, uznając je za zbyt przeciętne. Marzyła o byciu towarzyszką życia artysty. Jej niezwykła uroda i osobowość sprawiała, że cieszyła się względami wielu adoratorów. Zaręczyła się z włoskim poetą Eugenio Coselchim.
Wiosną 1907 r. w pociągu relacji Rzym-Neapol poznała Jana Kasprowicza. Dwa lata później ponownie spotkała go przypadkiem we Lwowie. W 1911 została trzecią i ostatnią żoną poety i dramaturga, który był starszy od niej o 26 lat. (Informację o ponad 30 latach różnicy wieku związane są z tym, że Maria w późniejszych latach niejednokrotnie "odmładzała się" o 5 lat).
Ślub (najpierw cywilny, później w kościele protestanckim - ze względu na małżeństwo z Jadwigą ślub katolicki był wykluczony) odbył się w Dreźnie. W podróż poślubną małżeństwo udało się do Poronina, gdzie po raz pierwszy zobaczyła Tatry (potem była przez wiele lat gościem poronińskiego pensjonatu Mardułów-Gałów).
W 1920 r. u Kasprowiczów zamieszkały matka i siostra Marii, którym udało się wydostać z bolszewickiej Rosji. Jako polska obywatelka i żona polskiego poety nie wyrzekła się swojego pochodzenia, podkreślając niejednokrotnie w zapiskach, że jest Rosjanką. W związku z trudnościami finansowymi po I wojnie światowej Maria zaczęła malować i sprzedawać tkaniny, wracając tym samym do artystycznych pasji.
Na początku lat dwudziestych jej małżeństwo przechodziło poważny kryzys. Maria czuła się tłamszona przez męża, który miał dbać tylko o własną indywidualność twórczą, zaniedbując jej potrzeby duchowe i fizyczne. Nawiązała wówczas intymną relację z Bojanem Panewem, ale nie zdecydowała się odejść od męża. Coraz bardziej schorowany i niezdolny do fizycznej miłości Kasprowicz nie oponował przeciwko romansowi.
W 1923 zamieszkała z mężem w willi Harenda. Wobec postępującej choroby Kasprowicza zakończyła romans i poświęciła swój czas i energię na czułą opiekę. Pochodzący z 1926 r. ostatni tom poetycki Jana Kasprowicza Mój świat został jej zadedykowany. W sierpniu 1926 r. została wdową.
Po śmierci męża przez długie lata pozostawała w konflikcie z córką poety Anną i jej mężem Władysławem Jarockim na tle praw własnościowych do Harendy i symbolicznej opieki nad spuścizną Jana Kasprowicza. W 1950 objęła stanowisko kustosza państwowego Muzeum Jana Kasprowicza, do którego powstania się przyczyniła i którego kronikę pisała. Działała na rzecz upamiętnienia swojego męża. W 1931 r. opublikowała pierwszy tom dzienników zatytułowany Moje życie z nim. Zbierała materiały biograficzne, bibliograficzne i pamiątki. W Harendzie wisi m.in. wykonany przez nią batik, stanowiący tło dla zasuszonego bukietu kwiatów zerwanych w dniu śmierci Kasprowicza. Z inicjatywy Marii powstało Stowarzyszenie Przyjaciół Twórczości Jana Kasprowicza.
W redakcji Mojego życia z nim pomógł autorce Michał Choromański, który zamieszkał (z matką) na Harendzie. Połączył ich kilkuletni, namiętny i skomplikowany związek miłosny, podczas którego wielokrotnie Maria wspomagała pisarza finansowo. W powieści M. Choromańskiego Schodami w górę, schodami w dół egzaltowana wdowa Dragina Łucka to złośliwy, literacki portret dawnej ukochanej.
M. Choromański przedstawił Marii Henryka Worcella, który zamieszkał na Harendzie po zerwaniu Marii z ukochanym.
Zarówno w trakcie małżeństwa z Kasprowiczem, jak i po jego śmierci należała do czołowych postaci artystycznej kolonii Zakopanego i okolic lat międzywojennych. Przyjaźniła się między innymi z Karolem Szymanowskim i Stanisławem Ignacym Witkiewiczem.
Została pochowana w kapliczce Mauzoleum na Harendzie, do którego powstania się przyczyniła, zbierając fundusze i nadzorując projekt swojego przyjaciela Karola Stryjeńskiego.
Publikowała artykuły w prasie popularnej i fachowej, szkice i prozę (przed i po II wojnie światowej), a także następujące pozycje:
