| Marmota | |||
| Blumenbach, 1779 | |||
Świstak alpejski (M. marmota) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj |
świstak | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Marmota alpina Blumenbach, 1779 (= Mus marmota Linnaeus, 1758) | |||
| Synonimy | |||
| |||
| Podrodzaje i gatunki | |||
| |||
Świstak (Marmota) – rodzaj ssaków z podrodziny afrowiórek (Xerinae) w obrębie rodziny wiewiórkowatych (Sciuridae). Rodzaj Marmota powstał w Ameryce Północnej. Przypuszcza się, że gatunkiem najbardziej podobnym do formy wyjściowej jest Marmota olympus. Polskie nazwy zwyczajowe większości gatunków nawiązują do dźwięków, jakie zwierzęta te wydają nawołując się lub w chwili zagrożenia (świstak, świszcz).
Przedstawiciele rodzaju Marmota zamieszkują Amerykę Północną, Europę i Azję. Znaczna część to zwierzęta typowo górskie.
Długość ciała (bez ogona) 360–750 mm, długość ogona 100–250 mm; masa ciała 1,6–11 kg. Sierść jest gruba, szorstka, w różnych odcieniach brązu i szarości. Sylwetka krępa, uszy małe, kończyny krótkie, o silnych stopach przystosowanych do kopania w ziemi.
Rodzaj zdefiniował w 1779 roku niemiecki lekarz, przyrodnik, fizjolog i antroplolg Johann Friedrich Blumenbach w książce swojego autorstwa o tytule Podręcznik historii naturalnej: z miedziorytami. Blumenbach wymienił kilka gatunków – Mus lemmus Linnaeus, 1758, Mus cricetus Linnaeus, 1758, Marmota alpina Blumenbach, 1779 (= Mus marmota Linnaeus, 1758) i Mus citellus Linnaeus, 1766 – z których gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) Marmota alpina Blumenbach, 1779 (= Mus marmota Linnaeus, 1758) (świstak alpejski).
Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki zgrupowane w dwóch podrodzajach:
| Podrodzaj | Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa | Podgatunki | Rozmieszczenie geograficzne | Podstawowe wymiary | Status IUCN |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Petromarmota | Marmota caligata | (von Eschscholtz, 1829) | świstak siwy | 3 podgatunki | zachodnia Kanada (Jukon, Terytoria Północno-Zachodnie, Kolumbia Brytyjska i Alberta) i Stany Zjednoczone (południowa Alaska, Waszyngton, Montana i Idaho) | DC: 45–60 cm DO: 17–25 cm MC: 3,6–9 kg |
LC | |
| Marmota olympus | (C.H. Merriam, 1898) | świstak olimpijski | gatunek monotypowy | endemit Stanów Zjednoczonych: góry Olympic Mountains (zachodni Waszyngton); zakres wysokości: 30–1990 m n.p.m. | DC: 67–75 cm DO: 18–24 cm MC: 2,7–11 kg |
LC | ||
| Marmota vancouverensis | Swarth, 1911 | świstak wyspowy | gatunek monotypowy | endemit Kanady: wyspa Vancouver; zakres wysokości: 1000–1500 m n.p.m. | DC: 66–69 cm DO: 19,3–22 cm MC: 3–7 kg |
CR | ||
| Marmota flaviventris | (Audubon & Bachman, 1841) | świstak żółtobrzuchy | 10 podgatunków | południowo-zachodnia Kanada (południowa Kolumbia Brytyjska, południowa Alberta i południowo-zachodni Saskatchewan) i zachodnie Stany Zjednoczone (na południe do południowej Kalifornii i północnego Nowego Meksyku); zakres wysokości: około 2000 m n.p.m. | DC: 47–70 cm DO: 13–22 cm MC: 1,6–5,2 kg |
LC | ||
| Marmota | Marmota broweri | (Linnaeus, 1758) | świstak alaskański | 9 podgatunków | południowa Kanada (na południe od granicy drzew) i Stany Zjednoczone (Alaska, na południe do północnego Idaho na zachodzie, do Arkansas i Alabamy na wschodzie) | DC: 42–66 cm DO: 10–15,5 cm MC: 3,4–4,1 kg |
LC | |
| Marmota monax | E.R. Hall & Gilmore, 1934 | świstak amerykański | gatunek monotypowy | endemit Stanów Zjednoczonych: północna Alaska (Góry Brooksa od wybrzeża Morza Czukockiego do granicy między Alaską a Jukonem); być może Kanada; zakres wysokości: 1000–1200 m n.p.m. | DC: 54–65 cm DO: 13–18 cm MC: 2,5–4 kg |
LC | ||
| Marmota marmota | (Linnaeus, 1758) | świstak alpejski | 2 podgatunki | Alpy i Tatry Wysokie; reintrodukowany w Karpatach, introdukowany w Pirenejach, Masywie Centralnym i Apenionach; zakres wysokości: 1200–3000 m n.p.m. | DC: 50–60 cm DO: 14–16,8 cm MC: 2,5–5 kg |
LC | ||
| Marmota caudata | (I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1844) | świstak ogoniasty | 3 podgatunki | południowo-wschodni Kazachstan, wschodni Uzbekistan, Kirgistan, Tadżykistan, zachodnia Chińska Republika Ludowa (zachodni Sinciang), Afganistan, północny Pakistan i północne Indie (Kaszmir); zakres wysokości: 3200–4850 m n.p.m. | DC: około 50 cm DO: około 18,2 cm MC: 3–5 kg |
LC | ||
| Marmota menzbieri | (Kashkarov, 1925) | świstak tienszański | 2 podgatunki | zachodni Tienszan (Kazachstan, Kirgistan i Uzbekistan); zakres wysokości: 2000–3600 m n.p.m. | DC: około 49 cm DO: około 12 cm MC: 3–4 kg |
VU | ||
| Marmota baibacina | Kastschenko, 1899 | świstak szary | 2 podgatunki | Ałtaj i Tienszan w Rosji, zachodniej Mongolii, wschodnim Kazachstanie, Kirgistanie i zachodniej Chińskiej Republice Ludowej (Sinciang); zakres wysokości: do 4000 m n.p.m. | DC: 46–65 cm DO: 13–15,4 cm MC: 4,2–6,5 kg |
LC | ||
| Marmota kastschenkoi | Stroganov & Yudin, 1956 | gatunek monotypowy | endemit Rosji: na południe od Nowosybirska, Kemerowa i Tomska w południowo-środkowej Syberii | DC: 49–64 cm DO: 12,4–20 cm MC: 3–9 kg |
NE | |||
| Marmota bobak | (P.L.S. Müller, 1776) | świstak stepowy | 3 podgatunki | rozłącznie od wschodniej Ukrainy przez południową Rosję do Kazachstanu; introdukowany na Kaukazie (Dagestan, Rosja) | DC: 49–57 cm DO: 10,6–13 cm MC: około 5,7 kg |
LC | ||
| Marmota camtschatica | (Pallas, 1811) | świstak czarnogłowy | 3 podgatunki | endemit Rosji: od jeziora Bajkał i Jakucji na wschód do półwyspów Czukockiego i Kamczatki oraz Morza Ochockiego | DC: 46–53 cm DO: około 16,5 cm MC: 2,9–5 kg |
LC | ||
| Marmota sibirica | (Radde, 1862) | świstak syberyjski | 2 podgatunki | Mongolia, północno-wschodnia Chińska Republika Ludowa (Mongolia Zewnętrzna i Heilongjiang) i przyległa południowa Syberia (Rosja); zakres wysokości: 0–3800 m n.p.m. | DC: 36–49 cm DO: 11,2–12 cm MC: 5–8 kg |
EN | ||
| Marmota himalayana | (B.H. Hodgson, 1841) | świstak himalajski | 2 podgatunki | Himalaje i Wyżyna Tybetańska w południowo-wschodnim Tadżykistanie, północnym Pakistanie, północnych Indiach, Nepalu, Bhutanie i Chińskiej Republice Ludowej; granice zasięgu niepewne; zakres wysokości: do 5670 m n.p.m. | DC: 46–65 cm DO: 12,5–15 cm MC: 4–9,2 kg |
LC |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, VU – gatunek narażony, EN – gatunek zagrożony, CR – gatunek krytycznie zagrożony; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe: