 Martin Pollack (2019) | |
| Data i miejsce urodzenia |
23 maja 1944 |
|---|---|
| Data śmierci |
17 stycznia 2025 |
| Zawód, zajęcie |
pisarz, dziennikarz, tłumacz |
| Narodowość | |
| Alma Mater | |
| Rodzice | |
| Odznaczenia | |
 | |
Martin Pollack (ur. 23 maja 1944 w Bad Hall, zm. 17 stycznia 2025) – austriacki pisarz, dziennikarz, tłumacz i promotor literatury polskiej.
Martin Pollack był synem zbrodniarza wojennego SS-Sturmbannführera Gerharda Basta. Ojciec pochodził z terenów zamieszkanych przez Słoweńców i ludność niemieckojęzyczną. Po studiach w Grazu wstąpił do gestapo, do SS i do SD. Służył m.in. w Linzu, w Münster, w Polsce i na Słowacji. 14 kwietnia 1945 wszedł w związek małżeński, którego owocem był Martin. W 1947 został zamordowany na tle rabunkowym przy próbie przejścia przez granicę w Południowym Tyrolu.
Pollack uczęszczając do gimnazjum, uczył się jednocześnie stolarstwa i zdał egzamin czeladniczy. Następnie studiował slawistykę i historię Europy Wschodniej na Uniwersytecie Wiedeńskim, Uniwersytecie Warszawskim oraz na różnych uniwersytetach jugosłowiańskich. Podczas studiów pracował już jako tłumacz i dziennikarz.
W latach 1980–1981 władze PRL nałożyły na niego zakaz wjazdu do Polski.
W 1987 Pollack rozpoczął pracę w niemieckim tygodniku „Der Spiegel”, pisał dla niego korespondencje z Wiednia i Warszawy. Równocześnie publikował eseje i tłumaczenia polskich tekstów. Od 1998 był wolnym strzelcem.
Zaangażował się w dialog kulturalny pomiędzy Polską a krajami niemieckojęzycznymi poprzez pracę dziennikarską i tłumaczenie literatury polskiej na język niemiecki. Przełożył m.in. książki Andrzeja Bobkowskiego, Ryszarda Kapuścińskiego, Mariusza Wilka i Wilhelma Dichtera.
Był także autorem wielu książek na temat historii Europy Środkowej i Wschodniej, również w kontekście relacji pomiędzy grupami narodowościowymi i etnicznymi, z uwzględnieniem relacji niemiecko-polskich. W 2007, za książkę Śmierć w bunkrze. Opowieść o moim ojcu, otrzymał nagrodę Nagrodę Literacką Europy Środkowej „Angelus” (za tę książkę otrzymał również Nagrodę Buch Preis 2005). W powieści tej autor przedstawia historię swojej rodziny, koncentrując się na niechlubnej działalności swego ojca – oficera SS i zbrodniarza wojennego Gerharda Basta w czasie II wojny światowej.
W tym samym roku dostał Nagrodę im. Karla Dedeciusa (dla najlepszego niemieckiego tłumacza literatury polskiej). Za zasługi w promowaniu kultury polskiej, w 2011 otrzymał Złotą Sowę Polonii. W 2016 został laureatem Nagrody Translatorskiej dla Tłumaczy Ryszarda Kapuścińskiego za całokształt twórczości translatorskiej.
W 2017 uhonorowany został Nagrodą Dialogu (Dialog-Preis), a w 2021 Nagrodą Vaclava Buriana za wkład w dialog środkowoeuropejski. W 2022 został na 3 lata przewodniczącym jury Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus”.
Przed śmiercią mieszkał w Wiedniu oraz Stegersbach w Burgenlandzie.
Dzieło Martina Pollacka jest żywo analizowane w polskiej nauce. W badaniach nad recepcją autora wyraźnie akcentuje się nurt pamięciowy i autobiograficzny jego prozy niefikcjonalnej. Janusz Golec zwracał uwagę na sposób opisu relacji rodzinnych w Śmierci w bunkerze, lokując tę książkę w ramach literatury pamięci kształtowanej przez doświadczenie osobiste. W szerszym sporze o granice reportażu i literatury Paweł Zajas w Jak świat prawdziwy stał się bajką traktuje Pollacka jako jedno z ważnych studiów przypadku. W efekcie, w polskim dyskursie naukowym Pollack bywa czytany jako autor, który łączy świadectwo biograficzne z refleksją nad pamięcią Europy Środkowo-Wschodniej.
Znaczący wkład w polską recepcję Pollacka wniósł ponadto Grzegorz Kowal, analizując m.in. odbiór pisarza w Polsce, figurę autorytetu w Śmierci w bunkrze oraz konstrukcję tzw. „mitu Galicji”. Najobszerniejsza praca w polskiej nauce o Martinie Pollacku to monografia Adama Sosnowskiego pt. Obrazy Polski w dziele Martina Pollacka. Między sprawozdaniem a fikcją.
