Mergus

	Mergus
	Linnaeus, 1758
	; Samica tracza chińskiego (M. squamatus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	blaszkodziobe
Rodzina	kaczkowate
Podrodzina	kaczki
Plemię	Mergini
Rodzaj	Mergus
	Typ nomenklatoryczny
	Mergus castor Linnaeus, 1758 (= Mergus serrator Linnaeus, 1758)
Synonimy
	Merganser Brisson, 1760; Serrator Sprüngli, 1784; Prister Heine, 1890; Prionochilus Bertoni, 1901; Promergus Mathews & Iredale, 1913;
	Merganser Brisson, 1760; Serrator Sprüngli, 1784; Prister Heine, 1890; Prionochilus Bertoni, 1901; Promergus Mathews & Iredale, 1913;
Gatunki
	5 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	5 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Mergus – rodzaj ptaków z podrodziny kaczek (Anatinae) w obrębie rodziny kaczkowatych (Anatidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Północnej i Południowej oraz Eurazji.

Morfologia

Długość ciała 49–72 cm, rozpiętość skrzydeł 70–97 cm; masa ciała samców 700–2100 g, samic 600–1700 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 10. wydaniu Systema Naturae, publikacji własnego autorstwa poświęconej systematyce zwierząt. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) szlachar (M. serrator).

Etymologia

Mergus: łac. mergus ‘rodzaj ptaka wodnego’, dalej niezidentyfikowanego, wspomnianego przez Pliniusza, Terencjusza Warrona i poetę Horacego, od mergere ‘zanurzyć się’.
Merganser: średniowiecznołac. Merganser ‘nurogęś’, od łac. mergus ‘rodzaj ptaka wodnego’, od mergere to ‘zanurzyć się’; anser, anseris ‘gęś’ (por. epitet gatunkowy Mergus merganser Linnaeus, 1758). Gatunek typowy (linneuszowska tautonimia): Mergus merganser Linnaeus, 1758.
Serrator: epitet gatunkowy Mergus serrator Linnaeus, 1758; średniowiecznołac. serrator, serratoris ‘pilarz’, od łac. serra ‘piła’.
Prister: gr. πριστηρ pristēr, πριστηρος pristēros ‘tracz’, od πριω priō ‘piłować’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anas brasiliensis J.F. Gmelin, 1789 (= Mergus octosetaceus Vieillot, 1817).
Prionochilus: gr. πριων priōn, πριονος prionos ‘piła’; χειλος kheilos ‘warga’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Prionochilus brasiliensis Bertoni, 1901 (= Mergus octosetaceus Vieillot, 1817).
Promergus: gr. προ pro ‘wcześniej, pokrewny’; rodzaj Mergus Linnaeus, 1758. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Mergus australis Hombron & Jacquinot, 1841.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Mergus serrator Linnaeus, 1758 – szlachar
Mergus squamatus Gould, 1864 – tracz chiński
Mergus octosetaceus Vieillot, 1817 – tracz brazylijski
Mergus merganser Linnaeus, 1758 – nurogęś
Mergus australis Hombron & Jacquinot, 1841 – tracz nowozelandzki – takson wymarły ok. 1902 roku

Uwagi

↑ Nowa nazwa dla Mergus Linnaeus, 1758.

Przypisy

↑ Mergus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 C. Linnaeus: Systema Naturae per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 129. (łac.).
↑ M.J. Brisson: Ornithologie ou méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés. A laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms qu’ils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. Ouvrage enrichi de figures en taille-douce. T. 6. Parisii: Ad Ripam Augustinorum, apud Cl. Joannem-Baptistam Bauche, bibliopolam, ad Insigne S. Genovesae, & S. Joannis in Deserto, 1760, s. 230. (fr. • łac.).
↑ K.G.Ch. Storr: Alpenreise vom Jahre 1781. Cz. 1. Leipzig: Müller, 1784, s. 74. (niem.).
↑ F. Heine: Fam. Mergidae. W: F. Heine & A. Reichenow: Nomenclator Musei Heineani Ornithologici. Berlin: R. Friedländer & Sohn, 1890, s. 350. (niem.).
↑ M.S. Bertoni: Aves nuevas del Paraguay. Continuación á Azara. Asunción: Talleres nacionales de H. Kraus, 1901, s. 8. (hiszp.).
↑ G.M. Mathews & T. Iredale. A Reference List of the Birds of New Zealand. „Ibis”. Series 10. 1, s. 410, 1913. (ang.).
↑ F. Gill & D. Donsker: Screamers, ducks, geese & swans. IOC World Bird List: Version 8.1. [dostęp 2018-06-17]. (ang.).
1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Ducks, Geese, and Waterfowl (Anatidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Mergus, DOI: 10.2173/bow.anatid1.01 [dostęp 2024-08-14] (ang.).
↑ T.C. Eyton: A monograph on the Anatidae, or duck tribe. London: Longman, Orme, Brown, Green, & Longman, 1838, s. 76. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Mergus [dostęp 2018-06-17] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Merganser [dostęp 2018-06-17] .
1 2 The Key to Scientific Names ↓, Serrator [dostęp 2018-06-17] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Prister [dostęp 2018-06-17] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Prionochilus [dostęp 2018-06-17] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Promergus [dostęp 2018-06-17] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Mergini Fischer-Waldheim, 1831 (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-04-14].
↑ BirdLife International, Mergus australis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018, wersja 2017-3 [dostęp 2018-06-17] (ang.).

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[4] Nowa nazwa dla Mergus Linnaeus, 1758.

[itis-1] Mergus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Linnaeus-2] 1 2 C. Linnaeus: Systema Naturae per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 129. (łac.).

[Brisson-3] M.J. Brisson: Ornithologie ou méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés. A laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms qu’ils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. Ouvrage enrichi de figures en taille-douce. T. 6. Parisii: Ad Ripam Augustinorum, apud Cl. Joannem-Baptistam Bauche, bibliopolam, ad Insigne S. Genovesae, & S. Joannis in Deserto, 1760, s. 230. (fr. • łac.).

[Sprüngli-5] K.G.Ch. Storr: Alpenreise vom Jahre 1781. Cz. 1. Leipzig: Müller, 1784, s. 74. (niem.).

[Heine-6] F. Heine: Fam. Mergidae. W: F. Heine & A. Reichenow: Nomenclator Musei Heineani Ornithologici. Berlin: R. Friedländer & Sohn, 1890, s. 350. (niem.).

[Bertoni-7] M.S. Bertoni: Aves nuevas del Paraguay. Continuación á Azara. Asunción: Talleres nacionales de H. Kraus, 1901, s. 8. (hiszp.).

[Mathews&Iredale-8] G.M. Mathews & T. Iredale. A Reference List of the Birds of New Zealand. „Ibis”. Series 10. 1, s. 410, 1913. (ang.).

[Gill&Donsker-9] F. Gill & D. Donsker: Screamers, ducks, geese & swans. IOC World Bird List: Version 8.1. [dostęp 2018-06-17]. (ang.).

[botw-10] 1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Ducks, Geese, and Waterfowl (Anatidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Mergus, DOI: 10.2173/bow.anatid1.01 [dostęp 2024-08-14] (ang.).

[eyt-11] T.C. Eyton: A monograph on the Anatidae, or duck tribe. London: Longman, Orme, Brown, Green, & Longman, 1838, s. 76. (ang.).

[12] The Key to Scientific Names ↓, Mergus [dostęp 2018-06-17] .

[13] The Key to Scientific Names ↓, Merganser [dostęp 2018-06-17] .

[Serrator-14] 1 2 The Key to Scientific Names ↓, Serrator [dostęp 2018-06-17] .

[15] The Key to Scientific Names ↓, Prister [dostęp 2018-06-17] .

[16] The Key to Scientific Names ↓, Prionochilus [dostęp 2018-06-17] .

[17] The Key to Scientific Names ↓, Promergus [dostęp 2018-06-17] .

[Mielczarek&Kuziemko-18] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Mergini Fischer-Waldheim, 1831 (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-04-14].

[iucn-19] BirdLife International, Mergus australis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018, wersja 2017-3 [dostęp 2018-06-17] (ang.).