Mikrocystys

Mikrocystys

Mała kolonia Microcystis aeruginosa
Systematyka
Domena	bakterie
Królestwo	bakterie
Podkrólestwo	Negibacteria(inne języki)
Typ	Cyanobacteria (sinice)
Klasa	Cyanophyceae
Podklasa	Oscillatoriophycidae(inne języki)
Rząd	Chroococcales
Rodzina	Microcystaceae
Rodzaj	mikrocystys
Nazwa systematyczna
Microcystis Lemmermann(inne języki) 1907 Lemmermann, E. (1907). Algen I (Schizophyceen, Flagellaten, Peridineen). Kryptogamenflora der Mark Brandenburg und angrenzender Gebiete 3(1): I-X, (1)-(30), 1-128, 4 plates.
Typ nomenklatoryczny
Microcystis aeruginosa
Synonimy
Clathrocystis Henfrey, 1856, Diplocystis Trevisan, 1848
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Mikrocystys (Microcystis) – rodzaj sinic. W polskiej literaturze zwykle zachowana jest nazwa międzynarodowa, spolszczenia mikrocystys używał jednak Karol Starmach.

Budowa

Komórki kuliste, przed podziałami lekko eliptyczne, a po podziałach półkoliste. W obrazie mikroskopowym często jednolicie zielone z odcieniem niebieskawym, szarawym lub żółtawym. Bez odrębnych galaretowatych otoczek lub z niewyraźnymi otoczkami. Tworzą wielokomórkowe kolonie otoczone wspólną galaretką, która jest delikatna, z reguły przezroczysta i bezbarwna. Może się ona rozpływać lub kończyć trwałym brzegiem. Komórki w kolonii mogą być nieregularnie luźno lub gęsto upakowane. Kolonie od mikroskopowych po widoczne gołym okiem. Ich kształt jest zróżnicowany – od kulistych przez wydłużone lub płatowate po całkiem nieregularne. Czasem da się wyróżnić subkolonie. Komórki dzielą się w trzech płaszczyznach – kolejne prostopadłe do poprzednich. Komórki potomne szybko rozdzielają się i dzielą dopiero po osiągnięciu dojrzałego rozmiaru. Obecne aerotopy, więc kolonie z reguły unoszą się w wodzie.

Ekologia

Przedstawiciele rodzaju pospolicie występują jako element fitoplanktonu, rzadziej fitobentosu. Microcystis endophytica(inne języki) tworzy kolonie wewnątrz kolonii innych glonów, także z rodzaju Microcystis. Trudno wówczas rozgraniczyć ich galaretki, ale komórki endofita są zwykle mniejsze. Występują na całym świecie poza strefami podbiegunowymi, przy czym niektóre gatunki są kosmopolityczne, a inne mają ograniczony zasięg. W Polsce w 2024 roku występowanie przedstawicieli Microcystis stwierdzono w 38 na 53 monitorowane pod kątem fitoplanktonu jednolite części wód rzecznych, w 132 na 235 monitorowanych jezior i w prawie wszystkich wodach przybrzeżnych i przejściowych. Gatunki mikrocystys często tworzą powierzchniowe, grube zakwity wód jeziornych, zwłaszcza eutroficznych i hipertroficznych. Mogą one być toksyczne (szkodliwe zakwity). Niektóre szczepy produkują mikrocystyny, a także endotoksyny. W konkurencji z glonami wytwarzają antywitaminy. Szacuje się, że w skali świata jest najistotniejszym rodzajem sinic powodujących toksyczne zakwity. Przedstawiciele nie są zdolni do wiązania azotu atmosferycznego, choć w ich koloniach mogą żyć mikroorganizmy prowadzące ten proces.

W Indeksie IFPL stosowanym w Polsce do klasyfikacji stanu ekologicznego dużych rzek i zbiorników zaporowych ma wartość troficzną 4,6, czyli jedną z najwyższych, świadczącą o wysokiej trofii wody.

Systematyka

Gatunki mikrocystys były opisywane w pierwszej połowie XIX w. pod innymi nazwami. Jedną z pierwszych była Micraloa aeruginosa opisana w 1833 roku przez Kützinga. Stąd w niektórych opracowaniach to jego nazwisko z datą 1833 jest podawane w nazwie rodzaju. Również Kützing w 1843 roku użył nazwy Microcystis dla gatunku wcześniej znanego jako Granularia ichthyoblabe G.Kunze 1823, a w 1845 przemianował oba gatunki na Microcystis aeruginosa. Gatunek ten został później uznany za lektotyp rodzaju. Wraz z rozwojem technik fykologicznych kwestię przynależności rodzajowej i gatunkowej różni specjaliści rozwiązywali inaczej, przez co opisy rodzaju oraz lista jego gatunków są rozbieżne. Kwestią sporu bywa określenie czy dany takson jest gatunkiem czy formą. Do rodzaju Microcystis niektórzy eksperci włączali w całości lub częściowo rodzaje Anacystis(inne języki), Aphanocapsa(inne języki), Clathrocystis(inne języki), Coccochloris(inne języki) czy Diplocystis. Stąd niektóre opisy mogą dotyczyć gatunków zaliczanych do innych rodzajów, zwłaszcza Aphanocapsa. Na przełomie XX i XXI w. Shigeto Otsuka(inne języki), stwierdziwszy, że zmienność morfologiczna nie odpowiada zmienności genetycznej, zaproponował, aby znaczną część tego rodzaju (Microcystis aeruginosa, Microcystis ichthyoblabe(inne języki), Microcystis novacekii(inne języki), Microcystis viridis(inne języki), Microcystis wesenbergii(inne języki), Microcystis flos-aquae(inne języki) i Microcystis pseudofilamentosa(inne języki)) traktować jako gatunek zbiorczy pod nazwą Microcystis aeruginosa.

Nazwa pochodzi z greki i oznacza 'mały pęcherz'.

W wykazie AlgaeBase w połowie 2026 roku odnotowano ponad 130 opisanych gatunków, wśród których za potwierdzone uznawano następujące 62 gatunki:

Gatunki stwierdzone w Polsce oznaczono literą P.

Przypisy