Model topograficzny Freuda (także: pierwsza topika Freuda) – koncepcja aparatu psychicznego opracowana przez Zygmunta Freuda na początku XX wieku w ramach klasycznej psychoanalizy. Zakłada istnienie trzech podstawowych systemów psychicznych: świadomości, przedświadomości i nieświadomości, które różnią się między sobą stopniem dostępności treści psychicznych dla świadomego przeżywania.
Model topograficzny dzieli psychikę na trzy systemy, z których każdy posiada określony status względem świadomości:
W modelu topograficznym nieświadomość ma centralne znaczenie – to właśnie w niej Freud lokuje źródła większości procesów psychicznych, zwłaszcza konfliktów wewnętrznych i mechanizmów obronnych. Treści nieświadome nie mogą zostać uświadomione bez uprzedniego przejścia przez mechanizmy cenzury, które filtrują i deformują ich przejawianie się w świadomości (np. poprzez sny, pomyłki, objawy nerwicowe).
Model topograficzny stał się podstawą dla rozwoju techniki interpretacyjnej w psychoanalizie – analiza snów, analiza przejęzyczeń, wolne skojarzenia i analiza oporu opierają się na założeniu, że nieświadome treści mogą być pośrednio odsłonięte poprzez zjawiska dostępne w świadomości.
W późniejszym okresie Freud uzupełnił model topograficzny o tzw. model strukturalny (druga topika), wprowadzając instancje: Id, Ego i Superego. Drugi model nie zastąpił całkowicie pierwszego – obie koncepcje współistnieją i wzajemnie się uzupełniają. Freud podkreślał, że każda z trzech instancji strukturalnych (id, ego, superego) zawiera komponenty świadome, przedświadome i nieświadome.