Monstera

	Wartość odżywcza
	Owoce monstery dziurawej
	(100 g)
szczegółowe informacje
szczegółowe informacje
szczegółowe informacje
	Dane liczbowe na podstawie: Jules Janick i Robert E. Paull: The encyclopedia of fruit & nuts, 2008; Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health

Monstera
	; monstera Adansona
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	żabieńcowce
Rodzina	obrazkowate
Podrodzina	Monsteroideae
Rodzaj	monstera
	Nazwa systematyczna
	Monstera Adans.; Fam. Pl. 2: 470 (1763)
	Typ nomenklatoryczny
	Monstera adansonii Schott
Synonimy
	Tornelia Gut. ex Schott; Serangium Wood ex Salisb.;
	Tornelia Gut. ex Schott; Serangium Wood ex Salisb.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Monstera (Monstera Adans.) – rodzaj pnączy z rodziny obrazkowatych, obejmujący 73 gatunki pochodzące z Ameryki Środkowej i Południowej, od Meksyku do Boliwii i Brazylii. Monstera Adansona została introdukowana do Portoryko, a monstera dziurawa na Seszelach, Komorach, Wyspach Towarzystwa oraz do Bangladeszu i Korei.

Morfologia

Pokrój: Rosłe pnącza o dużych, charakterystycznych liściach, osiągające nawet 20 metrów wysokości.

Łodyga: Długie i grube łodygi pnące, tworzące w węzłach korzenie powietrzne. Tkanki tych roślin zawierają liczne trichosklereidy, które są odpowiedzialne za ich drewnienie.

Liście: Ulistnienie naprzeciwległe, naprzemianległe. Liście właściwe wierzchołkowo kolankowate, tworzące zwykle długą pochwę, trwałą, wysychającą do postaci błony lub odpadającą. Blaszki liściowe całobrzegie, asymetryczne, podłużne do jajowato-eliptycznych, często wyraźnie perforowane w wyniku programowanego obumierania niektórych komórek, rzadziej pierzastodzielne. Kształt liści młodocianych jest inny niż dojrzałych, nie są one nigdy perforowane. Nerwacja pierwszorzędowa pierzasta, zbiegająca się do żyłki marginalnej, drugorzędowa równoległo-pierzasta lub siatkowata (np. Monstera dubia), dalsza siatkowata. Liście młodych roślin często ściśle przywierają do pnia drzewa.

Kwiaty: Roślina tworzy w każdym rozgałęzieniu od jednego do kilku kwiatostanów, typu kolbiastego pseudancjum, na pędach kwiatostanowych krótszych od ogonków liściowych. Pochwa kwiatostanu jajowata do podłużno-jajowatej, o zaostrzonym wierzchołku, łódko-kształtna i trochę zwinięta u nasady, wewnątrz biała do różowej. Kolba siedząca, niemal cylindryczna, nieco krótsza od pochwy, pokryta obupłciowymi kwiatami pozbawionymi okwiatu, jedynie u nasady pokryta prątniczkami. Kwiaty zbudowane z 4 wolnych pręcików i pojedynczej zalążni. Pręciki o spłaszczonych nitkach i podłużno-eliptycznych pylnikach, otwierających się przez podłużną szczelinę. Zalążnia pryzmatyczna, odwrotnie jajowata do eliptycznej, dwukomorowa, z 2 anatropowymi zalążkami w każdej komorze, powstającymi z osiowo-bazalnych łożysk. Szyjka słupka masywna, szersza od zalążni, zakończona okrągłym, podłużno-eliptycznym lub równowąskim znamieniem.

Owoce: Miąższowate jagody zawierające od 1 do 3 nasion. Nasiona odwrotnie jajowate do eliptycznych, spłaszczone, o gładkiej łupinie. Zarodek duży, bielmo nieobecne.

Gatunki podobne: Przedstawiciele plemienia Monstereae, od których różnią się budową kwiatów. Wiele gatunków monster jest podobnych do roślin z rodzaju filodendron, również w tym przypadku różnice morfologiczne dotyczą kwiatostanów.

Biologia i ekologia

Rozwój: Wieloletnie, wiecznie zielone hemiepifity, zwykle pnące się po pniach drzew lub głazach (np. monstera dziurawa, z wiekiem drewniejące do postaci lian. W okresie kwitnienia rośliny wykorzystują mechanizm termogenezy, podnosząc temperaturę kwiatostanu nawet o 15 °C powyżej otoczenia. Kwiaty monstery zapylane są przez pszczoły bezżądłowe z rodzaju Trigona oraz żukowate.

Siedlisko: Wilgotne lasy równikowe oraz lasy mgliste. Monstera dziurawa często występuje na stanowiskach palm z rodzaju sabal, które wykorzystuje jako podporę.

Cechy fitochemiczne: Tkanki tych roślin, w szczególności korzenie powietrzne i niedojrzałe owoce, zawierają w idioblastach kryształy szczawianu wapnia. Ugryzienie, żucie lub spożycie tych roślin może wywołać ostrą reakcję zapalną śluzówki jamy ustnej i układu pokarmowego, a kontakt soku z oczami, ich poważne podrażnienie. Owoce monstery dziurawej zawierają wysokie stężenie amin aromatycznych, dopaminy i tyraminy.

Genetyka: Liczba chromosomów 2n = 60 (24, 48, 56, 58, 70).

Systematyka

Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026): Należy do plemienia Monstereae, podrodziny Monsteroideae, rodziny obrazkowatych (Araceae), rzędu żabieńcowców (Alismatales) w kladzie jednoliściennych (ang. monocots).

Podział rodzaju według Madisona (1977)

sekcja Monstera
sekcja Marcgraviopsis
sekcja Echinospadix
sekcja Tornelia

Gatunki

Monstera acacoyaguensis Matuda
Monstera acuminata K.Koch
Monstera adansonii Schott – monstera Adansona
Monstera alcirana Croat, M.Cedeño, Zuluaga & O.Ortiz
Monstera alfaroi Croat & M.Cedeño
Monstera amargalensis Croat & M.M.Mora
Monstera anomala Zuluaga & Croat
Monstera aureopinnata Croat
Monstera barrieri Croat, Moonen & Poncy
Monstera bocatorensis Croat & M.Cedeño
Monstera boliviana Rusby
Monstera buseyi Croat & Grayum
Monstera caribaea M.Cedeño, O.Ortiz & A.Hay
Monstera cedenoi O.Ortiz, Croat & J.Hughes
Monstera cenepensis Croat
Monstera coclensis Croat
Monstera colossica M.Cedeño & O.Ortiz
Monstera corana M.Cedeño & O.Ortiz
Monstera costaricensis (Engl. & K.Krause) Croat & Grayum
Monstera croatii M.Cedeño & A.Hay
Monstera deliciosa Liebm. – monstera dziurawa, monstera wonna
Monstera dissecta (Schott) Croat & Grayum
Monstera donosoensis Croat, M.Cedeño & O.Ortiz
Monstera dubia (Kunth) Engl. & K.Krause
Monstera egregia Schott
Monstera epipremnoides Engl.
Monstera filamentosa Croat & Grayum
Monstera florescanoana Croat, T.Krömer & Acebey
Monstera gambensis M.Cedeño & M.A.Blanco
Monstera gentryi Croat, M.Cedeño & O.Ortiz
Monstera gigas Croat, Zuluaga, M.Cedeño & O.Ortiz
Monstera glaucescens Croat & Grayum
Monstera gracilis Engl.
Monstera guzmanjacobiae Diaz Jim., M.Cedeño, Zuluaga & Aguilar-Rodr.
Monstera harrisoniorum Croat, M.Cedeño & O.Ortiz
Monstera integrifolia Zuluaga & Croat
Monstera juliusii M.Cedeño & Croat
Monstera kessleri Croat
Monstera kikiae Zuluaga & M.Cedeño
Monstera lamersiana M.Cedeño & A.Hay
Monstera lechleriana Schott
Monstera lentii Croat & Grayum
Monstera limitaris M.Cedeño
Monstera luteynii Madison
Monstera maderaverde Grayum & Karney
Monstera membranacea Madison
Monstera minima Madison
Monstera mittermeieri M.Cedeño
Monstera molinae Croat & Grayum
Monstera momoi Zuluaga & M.Cedeño
Monstera monteverdensis M.Cedeño & Croat
Monstera ngabensis Croat
Monstera obliqua Miq. – monstera perforowana, monstera ukośna
Monstera oreophila Madison
Monstera panamensis M.Cedeño & O.Ortiz
Monstera pinnatipartita Schott
Monstera pittieri Engl.
Monstera planadensis Croat
Monstera praetermissa E.G.Gonç. & Temponi
Monstera punctulata (Schott) Schott ex Engl.
Monstera siltepecana Matuda
Monstera spruceana (Schott) Engl.
Monstera standleyana G.S.Bunting
Monstera subpinnata (Schott) Engl.
Monstera tablasensis M.Cedeño
Monstera tacanaensis Matuda
Monstera tarrazuensis Croat & M.Cedeño
Monstera tenuis K.Koch
Monstera titanum Croat, M.Cedeño & O.Ortiz
Monstera tuberculata Lundell
Monstera vasquezii Croat
Monstera wilsoniensis M.Cedeño & Grayum
Monstera xanthospatha Madison

Nazewnictwo

Etymologia nazwy naukowej: Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od łacińskiego słowa monstrum (potwór, dziwadło) i odnosi się specyficznej perforacji liści wielu gatunków z tego rodzaju.

Nazwy rodzajowe: Rodzaj znany jest w Polsce pod spolszczoną nazwą łacińską „monstera”. Pod tą nazwą opisany został już w Botanice Szczególnej Czerwiakowskiego w roku 1852. W późniejszych pracach z przełomu XIX i XX wieku oprócz nazwy „monstera” podawana była obocznie nazwa „zlenna”, która jednak nie przyjęła się.

Zastosowanie

Rośliny lecznicze: Napar z liści i korzeni powietrznych monstery dziurawej jest stosowany w leczeniu artretyzmu. Odpowiednio przygotowane korzenie tej rośliny służą też jako remedium na ukąszenia węży.

Rośliny spożywcze: Owocostany monstery dziurawej (ang. ceriman), przypominające wydłużoną szyszkę, osiągające długość 30 cm i średnicę 6 cm, są jadalne i bardzo cenione w Ameryce. Mogą być spożywane jedynie po pełnym dojrzeniu, kiedy jagody osiągają żółtawą barwę i łatwo schodzi z nich skórka. Owoce nie w pełni dojrzałe są silnie piekące z uwagi na zawartość kryształów szczawianu wapnia. Kremowo-biały miąższ jagód jest bardzo delikatny i słodki, przypomina w smaku banana i ananasa lub piña coladę. Jest składnikiem deserów, sałatek owocowych i lodów.

Rośliny ozdobne: Monstera dziurawa jest jedną z najpopularniejszych roślin pokojowych, uprawianą na całym świecie przede wszystkim ze względu na atrakcyjne, perforowane liście, osiągające długość 1 metra. Gatunek ten został introdukowany do uprawy w 1840 roku i obecnie jest częściej spotykany poza miejscem naturalnego występowania, gdzie jest rzadki. Oprócz monstery dziurawej w uprawie spotyka się mniej rosłe gatunki, np. Monstera dubia, monstera perforowana, o spiczastych, silnie perforowanych liściach, oraz Monstera acuminata, o blaszce liściowej nie większej niż 10–25 cm.

Inne zastosowania: Korzenie powietrzne monstery dziurawej są surowcem do produkcji koszy i lin.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-10-26] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-10-26]. (ang.).
1 2 3 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-12]. (ang.).
1 2 Adolf Engler, Kurt Krause. Araceae-Monsteroideae. „Das Pflanzenreich”. 37, s. 97-117, 1908. Adolf Engler. (łac.).
↑ Paul C. Standley. Flora of Panama (Araceae). „Annals of the Missouri Botanical Garden”. 31, s. 29-32, 1944. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Simon J. Mayo, Josef Bogner, Peter C. Boyce: The Genera of Araceae. Eleanor Catherine (ilustr.). Kew: The Trustees, Royal Botanic Gardens, 1997, s. 135-138. ISBN 1-900347-22-9. OCLC 468572283. (ang.).
↑ H. Arunika et al.. Programmed cell death and leaf morphogenesis in Monstera obliqua (Araceae). „Planta”. 221, s. 607–618, 2005. DOI: 10.1007/s00425-005-1545-1. (ang.).
↑ Margot Schubert: Mieszkamy wśród kwiatów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1991, s. 268. ISBN 83-09-00563-6.
1 2 David J. Mabberley: The plant-book: a portable dictionary of the vascular plants. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 1997, s. 556. ISBN 0-521-41421-0. (ang.).
↑ Marc Gibernau. Pollinators and Visitors of Aroid Inflorescences. „Aroideana”. 26, 2003. (ang.).
↑ Jiří Haager: Mieszkanie w kwiatach : moje hobby. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, 1992, s. 73, 213. ISBN 83-7066-343-5.
↑ David W. Nellis: Poisonous plants and animals of Florida and the Caribbean. Sarasota, Fla: Pineapple Press, 1997, s. 150. ISBN 1-56164-111-1. (ang.).
1 2 3 4 5 Jules Janick i Robert E. Paull (red.): The encyclopedia of fruit & nuts. Wallingford: CABI, 2008, s. 77-78. ISBN 978-0-85199-638-7. (ang.).
↑ Ignacy Rafał Czerwiakowski: Botanika Szczególna. T. 2: Opisanie róslin jednolistniowych lekarskich i przemysłowych. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 1852, s. 372. (pol.).
↑ Józef Rostafiński: Słownik polskich imion ródzajów oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 570. (pol.).
↑ Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich.... T. 2: T. 2. : Słownik łacińsko-polski.... Warszawa: Druk Noskowskiego, 1894, s. 365. (pol.).
↑ Dietary Reference Intakes Tables and Application, Institute ofI. Health, The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-10-26] (ang.).

[ing-3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-10-26]. (ang.).

[kew-4] 1 2 3 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-12]. (ang.).

[dpr-5] 1 2 Adolf Engler, Kurt Krause. Araceae-Monsteroideae. „Das Pflanzenreich”. 37, s. 97-117, 1908. Adolf Engler. (łac.).

[annals-6] Paul C. Standley. Flora of Panama (Araceae). „Annals of the Missouri Botanical Garden”. 31, s. 29-32, 1944. (ang.).

[goa-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Simon J. Mayo, Josef Bogner, Peter C. Boyce: The Genera of Araceae. Eleanor Catherine (ilustr.). Kew: The Trustees, Royal Botanic Gardens, 1997, s. 135-138. ISBN 1-900347-22-9. OCLC 468572283. (ang.).

[perfor-8] H. Arunika et al.. Programmed cell death and leaf morphogenesis in Monstera obliqua (Araceae). „Planta”. 221, s. 607–618, 2005. DOI: 10.1007/s00425-005-1545-1. (ang.).

[schubert-9] Margot Schubert: Mieszkamy wśród kwiatów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1991, s. 268. ISBN 83-09-00563-6.

[mabb-10] 1 2 David J. Mabberley: The plant-book: a portable dictionary of the vascular plants. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 1997, s. 556. ISBN 0-521-41421-0. (ang.).

[pollinators-11] Marc Gibernau. Pollinators and Visitors of Aroid Inflorescences. „Aroideana”. 26, 2003. (ang.).

[haager-12] Jiří Haager: Mieszkanie w kwiatach : moje hobby. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, 1992, s. 73, 213. ISBN 83-7066-343-5.

[poison-13] David W. Nellis: Poisonous plants and animals of Florida and the Caribbean. Sarasota, Fla: Pineapple Press, 1997, s. 150. ISBN 1-56164-111-1. (ang.).

[ency-14] 1 2 3 4 5 Jules Janick i Robert E. Paull (red.): The encyclopedia of fruit & nuts. Wallingford: CABI, 2008, s. 77-78. ISBN 978-0-85199-638-7. (ang.).

[czerw-15] Ignacy Rafał Czerwiakowski: Botanika Szczególna. T. 2: Opisanie róslin jednolistniowych lekarskich i przemysłowych. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 1852, s. 372. (pol.).

[rostaf-16] Józef Rostafiński: Słownik polskich imion ródzajów oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 570. (pol.).

[majew-17] Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich.... T. 2: T. 2. : Słownik łacińsko-polski.... Warszawa: Druk Noskowskiego, 1894, s. 365. (pol.).

[IOM-infobox-18] Dietary Reference Intakes Tables and Application, Institute ofI. Health, The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (ang.).