Morgana Le Fay, Morgaine, Morgain (ang.Morgan Le Fay) – postać z kręgu legend arturiańskich i celtyckich opowieści. Przyrodnia siostra Artura, córka Igerny z pierwszego małżeństwa – z królem Gorloisem. Często jest utożsamiana ze swoją siostrą Anną-Morgause.
Przedstawiana zawsze jako obdarzona wielką mocą czarodziejka, żeński odpowiednik Merlina i jego mocy, w niektórych wersjach legendy działa przeciwko królowi Arturowi i jego żonie Ginewrze. W Le Morte d’ArthurThomasa Malory’ego jest nieszczęśliwą żoną króla Uriena, spiskującą przeciwko Arturowi i pragnącą zapewnić władzę swojemu ukochanemu Akkolonowi.
Morgana Le Fay w literaturze
W opartej na legendach arturiańskich powieści Marion Zimmer BradleyMgły Avalonu, prezentującej wizję społeczeństwa u progu dziejowych zmian, Morgiana Le Fay jest siostrą-kochanką Artura, która opowiada historię świetności Camelotu.
Z kolei w książce Krystyny Kwiatkowskiej "Prawdziwa historia Morgan le Fay i rycerzy Okrągłego Stołu", Morgan jest przedstawiona jako kobieta, która kochała Artura i której miłość została zdeptana. Urodzona jako córka Uthera i Igerne była bliźniaczą siostrą Artura. Była wierną kopią Uthera (zaś Artur – Hoela, diuka Gorlois, pierwszego męża Igerne). Jej wychowaniem zajął się Merlin, który wtajemniczył ją w świat magii oraz pradawnych wierzeń. Rozdzielona w niemowlęctwie z bratem, poznaje go w wieku 15 lat. Młodzi zakochują się w sobie, jednak gdy dowiadują się, że są rodzeństwem, Artur zrywa ich związek, mimo iż Morgana spodziewa się ich dziecka. Odtrącona przez Artura i upokorzona przez Ginewrę poprzysięga im zemstę. W tym celu wychowuje swojego i Artura syna, Mordreda, w nienawiści do ojca. Po ostatecznej bitwie, w której giną obaj, Morgana wyznaje umierającemu Arturowi, że ciągle go kocha i razem odchodzą do Avalonu[potrzebnyprzypis].
Źródła w mitologii celtyckiej
Począwszy od Lucy Allen Paton w 1904 roku, Morgan była wiązana ze zmieniającą kształt i wielowymiarową irlandzką boginią magii, podziemia, wojny, śmierci i zniszczenia, znanej jako Morrigan, która w mitologii celtyckiej jest czczona jako jedna z Tuatha de Danaan. Imię Morrigan dosłownie oznacza "Wielka Królowa”, lub "Królowa Śmierci", i pochodzi od staroirlandzkiego mór, „wielka", oraz indoeuropejskiego rdzenia mor oznaczającego oznaczającego grozę i potworność, spokrewnionego ze staroangielskim maere (które przetrwało we współczesnym angielskim słowie „nightmare”), skandynawskim mara i starosłowiańskim mara („koszmar”), natomiast rígan tłumaczy się jako „królowa”.
Wykorzystanie motywu Morgany
Od imienia Morgany Le Fay, której przypisywano zdolność wywoływania miraży, pochodzi nazwa fatamorgana.
Morgana Lefay to nazwa szwedzkiego zespołu power-metalowego. Morganie poświęcony jest utwór zatytułowane "Morgana" wydany na płycie Thornstar w 2018 roku przez niemiecki zespół industrialno/gothrockowy Lord of the Lost, szerzej znany z reprezentowania Niemiec na konkursie Eurowizja w 2023 roku. Postaci Morgany w aspekcie bóstwa/fae poświęcone są także utwory pod tym samym tytułem "Morgana" wydane przez amerykański, neofolkowy zespół Kellianna na płycie Lady Moon z 2004 roku, oraz hiszpański darkfolkowy zespół Trobar de Morte na płycie the Silver Wheel z 2012 roku.
Morgana Le Fay jest również postacią z filmów z serii Stargate, przedstawicielką fikcyjnej rasy Pradawnych. Alexandra Ivy wykorzystała postać Morgany Le Fay w IV części sagi Strażnicy Wieczności.
W fikcyjnym świecie Warhammer Morgiana le Fay jest bohaterką królestw Bretonii oraz czarodziejką, osobistą wysłanniczką Pani Jeziora.
