Kenia (góra)

Kenia
Ilustracja
Państwo

 Kenia

Pasmo

Wielki Rów Wschodni

Wysokość

5199 m n.p.m.

Wybitność

3825 m

Pierwsze wejście

1899
Halford John Mackinder

Położenie na mapie Kenii
Mapa konturowa Kenii, w centrum znajduje się czarny trójkącik z opisem „Kenia”
Ziemia0°09′22″N 37°19′05″E/0,156111 37,318056
Multimedia w Wikimedia Commons

Kenia (ang. Mount Kenya, suahili Mlima Kenya) – masyw wulkaniczny w Kenii, wysokość 5199 m n.p.m. (szczyt Batian), najwyższy szczyt w Kenii i drugi szczyt w Afryce, po Kilimandżaro. Leży nieznacznie na południe od równika, około 150 km na północ od stolicy Kenii – Nairobi.

Góra jest ważnym źródłem wody dla dużej części populacji Kenii – swoje początki mają tu dwie największe rzeki Kenii – Tana i Ewaso Ng’iro.

W 1997 roku Park Narodowy Góry Kenia został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Jej południowe, nawietrzne stoki i pola uprawne są zamieszkane przez bantuski lud Embu.

Historia

Pierwszym Europejczykiem, który odkrył Kenię, był w 1849 roku niemiecki misjonarz Johann Ludwig Krapf (1810–1881), przebywający w regionie wraz z Johannesem Rebmannem(inne języki) (1820–1876) – odkrywcą Kilimandżaro. Społeczność naukowa tamtych czasów nie chciała wierzyć w jego opowieści o śniegu i lodzie tak blisko równika. Potwierdzenie tych faktów nastąpiło dopiero w 1883 roku, kiedy górę zobaczył Joseph Thomson (1858–1895). Jako pierwszy opisał wzniesienie pod względem geologicznym, uznając, że masyw to wygasły wulkan. W 1887 roku Sámuel Teleki potwierdził istnienie krateru. W 1893 roku ekspedycja pod kierownictwem Johna Waltera Gregory’ego(inne języki) osiągnęła lodowiec Lewis Glacier na wysokości 5000 m. Najwyższy szczyt masywu (Batian – 5199 m n.p.m.) po raz pierwszy zdobył Halford John Mackinder (1861–1947) w 1899 roku.

Dziś na szczyt prowadzi wiele szlaków oraz tras wspinaczkowych, a najpopularniejsze to „Naro Moru”, „Chogoria” i „Sirimon”. Tradycyjne wejścia turystyczne nie prowadzą na Batian, a najwyższym osiąganym punktem jest Point Lenana (4985 m n.p.m.), trzeci co do wysokości punkt masywu. Turystykę ułatwia szereg wyznaczonych pól biwakowych oraz kilka schronisk. Najwyżej położonym z nich (u stóp spiętrzenia Point Lenana) jest 30-osobowa Austrian Hut (4790 m n.p.m.), otwarta 13 lutego 1973 r., zbudowana przez Mountaneering Club of Kenya za pieniądze zabrane w Austrii przez Marcusa Schmucka.

Geografia

Główne szczyty i lodowce Kenii

Kenia to masyw wulkaniczny leżący nieznacznie na południe od równika. Dawny stratowulkan powstały w pliocenie, zbudowany jest z bazaltów, trachitów, fonolitów i kenitów.

Najwyższy szczyt masywu – Batian osiąga wysokość 5199 m n.p.m. – jest to najwyższy szczyt w Kenii i drugi – po Kilimandżaro – pod względem wysokości szczyt w Afryce. Jego wybitność wynosi 3825 metrów.

Góra jest ważnym źródłem wody dla dużej części populacji Kenii – swe źródła mają tu dwie największe rzeka Kenii – Tana i Ewaso Ng’iro.

Najwyższe szczyty masywu

Lista podana za Balliett (2016):

Zlodowacenie

Szczyt przez tysiące lat pokryty był lodowcem, co spowodowało daleko posuniętą erozję wierzchołka i zboczy. Przypuszczalnie pierwotna wysokość wulkanu wynosiła około 6000 m, czyli więcej niż Kilimandżaro. Pozostałością po lodowcach górskich są U-kształtne doliny oraz moreny. Najniżej schodziły one do wysokości 3300 m. Obecnie lodowce nie schodzą niżej niż 4650 m.

W 2015 roku znajdowało się tam 9 małych lodowców:

Zdjęcie Nazwa Powierzchnia w 1947 (km²) Powierzchnia w 2015 (km²) Opis
Krapf Glacier 0.043 0.006
Gregory Glacier 0.094 0.000 Lodowiec zanikł w latach 2006–2011.
Cesar Glacier 0.049 0.008
Joseph Glacier 0.034 0.000 Lodowiec zanikł w latach 1993–2004.
Northey Glacier 0.039 0.002
Lewis Glacier 0.400 0.088 W 2016 roku powierzchnia lodowca wynosiła 73 300 m², a lodowiec był największym w regionie.
Mellhuish Glacier 0.005 0.000 Lodowiec zanikł w latach 1947−1987.
Darwin Glacier 0.040 0.005
Diamond Glacier 0.007 0.001
Forel Glacier 0.037 0.011
Heim Glacier 0.025 0.004
Tyndall Glacier 0.101 0.024 W 2016 roku powierzchnia lodowca wynosiła 38 000 m², a lodowiec był drugim największym w regionie.

Deglacjacja postępuje stopniowo od początku XX w. W 1929 roku na górze odnotowano 17 lodowców, w 2004 rok – 10 a w 2016 – 9. Według prognoz wszystkie lodowce mogą zaniknąć całkowicie do 2050 roku.

Flora i fauna

Lobelia na zboczu Kenii

Do wysokości 1200 m górę porastają lasy równikowe, do 3200 m wilgotne lasy górskie i sawanny, wyżej łąki wysokogórskie a najwyższe partie pokrywają śnieg i lodowce.

Występuje tu 13 gatunków roślin endemicznych, m.in. Dendrosenecio(inne języki) i lobelie. Do endemicznych gatunków zwierząt zalicza się m.in. Tachyoryctes rex(inne języki) i Surdisorex polulus(inne języki).

Ochrona środowiska

Powyżej 3300 m góra objęta jest ochroną w ramach Parku Narodowego Góry Kenia (ang. Mount Kenya National Park). W 1932 roku ustanowiono tu rezerwat przyrody, a w 1949 roku – park narodowy o powierzchni 715 km². W 1978 roku park został ustanowiony rezerwatem biosfery UNESCO. W 1997 roku Park Narodowy Góry Kenia został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Kultura i religia

Tradycyjne społeczności, m.in. Kikuju, Meru czy Embu uznają Kenię za świętą górę. Śnieg na szczycie uznawany jest za boski. Na górze znajduje się wiele świętych miejsc – wzniesień, jezior, jaskiń czy zagajników. Porastający górę Ficus natalensis(inne języki) czczony jest jako święte drzewo.

Kikuju wierzą, że bóg, stwórca świata Ngai rezyduje na ziemi na górze Kenia. Według mitu stworzenia, Ngai pokazał pierwszemu Kikuju stworzony przez siebie świat ze szczytu Kenii i zapowiedział, że jeśli kiedykolwiek będzie w potrzebie, to ma złożyć ofiarę i wznieść ręce w stronę góry. Wszystkie najważniejsze obrzędy Kikuju – związane z poświęceniem domu, zawarciem związku małżeńskiego czy rozstrzyganiem sporów – wymagają zwrócenia się w stronę góry i prośby o błogosławieństwo Ngai. Góra pełni ponadto centralną funkcję w inicjacji w wiek dorosły oraz w rytuałach sprowadzających deszcz.

Uwagi

  1. ↑ Encyklopedia PWN podaje, że nazwa w języku suahili to Kirinyaga, zob. Encyklopedia PWN ↓. Natomiast Maxon i Ofcansky (2014) podają, że Kirinyaga lubKereNyaga („Góra Jasności”) to nazwy góry w języku kikuju, zob. Maxon i Ofcansky 2014 ↓, s. 232.

Przypisy

  1. 1 2 KSNG 2019 ↓, s. 518.
  2. ↑ Pierre Camberlin i inni, Climatic gradients along the windward slopes of Mount Kenya and their implication for crop risks. Part 1: climate variability, „International Journal of Climatology”, 34 (7), 2014, s. 2136–2152, DOI: 10.1002/joc.3427, ISSN 0899-8418 [dostęp 2023-12-31] (ang.).
  3. ↑ Gregory 2018 ↓, s. 161.
  4. ↑ Coe 1967 ↓, s. 1.
  5. 1 2 Coe 1967 ↓, s. 2.
  6. 1 2 3 Gregory 2018 ↓, s. 163.
  7. ↑ Gregory 2018 ↓, s. 173.
  8. ↑ Coe 1967 ↓, s. 3.
  9. ↑ Mountain Club of Kenya 2023 ↓.
  10. ↑ W skrócie, „Taternik”, 220 (3), Klub Wysokogórski, 1973, s. 143 (pol.).
  11. ↑ Encyclopædia Britannica 2023 ↓.
  12. ↑ Mizuno i Otani 2022 ↓, s. 71.
  13. ↑ Scoon 2022 ↓.
  14. 1 2 3 Encyklopedia PWN ↓.
  15. ↑ Helman 2005 ↓.
  16. ↑ Mizuno i Otani 2022 ↓, s. 46.
  17. 1 2 Balliett 2016 ↓.
  18. ↑ Chen, Wang i Guo 2018 ↓.
  19. 1 2 Chen, Wang i Guo 2018 ↓, s. 1271.
  20. 1 2 3 4 Chen, Wang i Guo 2018 ↓, s. 1279.
  21. 1 2 Mizuno i Otani 2022 ↓, s. 4.
  22. ↑ Mizuno i Otani 2022 ↓, s. 2.
  23. ↑ UNESCO i IUCN 2022 ↓, s. 24.
  24. ↑ Maxon i Ofcansky 2014 ↓, s. 232.
  25. 1 2 3 UNESCO 2020 ↓.
  26. 1 2 3 4 5 Mizuno i Otani 2022 ↓, s. 49.
  27. ↑ UNESCO ↓.
  28. 1 2 Bernbaum 2022 ↓, s. 189.
  29. 1 2 Bernbaum 2022 ↓, s. 190.

Bibliografia

Linki zewnętrzne