Muszla

Różne rodzaje muszli

Muszla – jedno- lub dwuczęściowy wapienny szkielet zewnętrzny muszlowców (Conchifera) i ramienionogów (Brachiopoda), u niektórych grup częściowo lub całkowicie zredukowany. Do ciała zwierzęcia przytwierdzona jest jednym mięśniem, parą mięśni lub szeregiem mięśni parzystych.

Budowa i kształt muszli

Budowa muszli ślimaka: 1 – dołek osiowy, 2 – warga, 3 – otwór muszli, 4 – kolumienka (wrzeciono), 5 – szew, 6 – zwój, 7 – szczyt muszli. Skręty muszli, prócz ostatniego (najmłodszego i z otworem) tworzą skrętkę.

Muszle są charakterystycznym tworem mięczaków z grupy muszlowców: Monoplacophora, Gastropoda, Bivalvia, Scaphopoda i Nautilida.

Tworzone są przez specjalne gruczoły na powierzchni i na brzegu płaszcza, i narastają w ten sposób, że gdy zwierzę rośnie, brzegi płaszcza odsuwają się od siebie, odkładając coraz to nowe warstwy substancji budujących muszlę – tak więc początek muszli jest zawsze najmniejszy i najstarszy.

U ślimaków obserwuje się największą różnorodność kształtu muszli. U ślimaków nagich spotyka się niewielkie szczątkowe płytki wewnątrz ciała. Większość brzuchonogów posiada jednak dość pokaźne muszle, skręcone spiralnie wokół osi, mniej lub bardziej stożkowato wzniesione, jak np. u błotniarek. Nieliczne muszle są skręcone płasko, w jednej płaszczyźnie np. u zatoczkowatych. Muszle zwinięte spiralnie, w jednej płaszczyźnie mają też łodziki (Nautilida).

U Bivalvia muszla jest dwuklapowa i składa się z dwóch części, zwanych skorupkami. Muszle Monoplacophora składają się z jednej części i mają kształt nieregularnego stożka lub okrągławego „serduszka”. Polyplacophora mają osłonę składającą się z kilku płytek, upodabniającą zwierzę do segmentowanych stawonogów. U głowonogów muszla silnie zredukowana i zanurzona w tkance ciała, tworzy os sepiae, natomiast u Aplacophora brak muszli.

Muszle mają także ramienionogi (Branchiopoda) nienależące do mięczaków. Ich muszla jest bardzo podobna do muszli małży, ale jedna część (grzbietowa) jest u nich wyraźnie mniejsza.

Typy muszli

Ze względu na sposób skręcenia muszle można podzielić na następujące typy:

Ponadto mogą występować muszle o niejednorodnym (aberantnym) typie, np. u amonitów Baculites muszla planispiralna przechodzi w długi, prosty odcinek, u ślimaków Vermetus są skręcone nieregularnie. Mogą być również wtórnie uproszczone w kształcie płaskiego, nieskręconego stożka (ślimaki z rodzaju Diodora)

Warstwy muszli

W przekroju poprzecznym muszli można wyróżnić dwie lub trzy wyraźne warstwy (trzecia z niżej wymienionych warstw występuje w wielu, lecz nie we wszystkich grupach muszlowców):

Masa perłowa może być odkładana przez płaszcz także wokół drobin np. ziarenek piasku, które dostaną się do wnętrza muszli. Wtedy tworzą się zazwyczaj regularne grudki masy perłowej – perły.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Pokryszko 2009 ↓, s. 425.
  2. ↑ Radwańska 1995 ↓, s. 112–114.
  3. ↑ Radwańska 1995 ↓, s. 116.
  4. 1 2 Radwańska 1995 ↓, s. 117.
  5. ↑ Radwańska 1995 ↓, s. 122–123.
  6. 1 2 3 4 5 Radwańska 1995 ↓, s. 96.
  7. ↑ Radwańska 1995 ↓, s. 113.
  8. ↑ Radwańska 1995 ↓, s. 121, 123.
  9. ↑ Radwańska 1995 ↓, s. 95.
  10. ↑ Radwańska 1995 ↓, s. 118.
  11. ↑ Radwańska 1996 ↓, s. 118.

Bibliografia

Linki zewnętrzne