Mykyta Chruń

Mykyta Chruń (ukr. Микита Хрунь) – fikcyjny ruski (ukraiński) chłop z Galicji, którego charakterystyczną cechą była podatność na wyborcze przekupstwa. W XX wieku i później eponim „chruń” stał się wśród galicyjskich Ukraińców synonimem osoby sprzedajnej, zdrajcy.

Według Mychajła Czornopyskiego Ukraińcy (Rusini) w Galicji w XIX wieku nazywali „Mykytami Chruniami” tych wiejskich wyborców, którzy pod wpływem przekupstwa lub urzędowego nacisku głosowali w wyborach do Sejmu Krajowego lub austriackiego parlamentu na kandydatów polskich ziemian. Mykyta Chruń łączył negatywne cechy dwóch zwierząt: lisa i świni. Imię Mykyta mogło pochodzić od baśniowej postaci chytrego lisa Mykyty. Źródłosłów nazwiska leży w odgłosie wydawanym przez świnie (chrumkaniu).

Ołeksandr Zajcew twierdzi, że Mykyta Chruń był postacią historyczną, posłem do Sejmu Krajowego Galicji w latach 1860–1880, który porzucił reprezentowanie interesów ruskiego chłopstwa na rzecz interesu polskich właścicieli ziemskich. Jednakże monografia poświęcona galicyjskiemu parlamentowi nie wymienia takiej osoby.

Postać Mykyty Chrunia spopularyzował ukraiński publicysta i malarz Kornyło Ustyjanowycz(inne języki) w wydawanych przez siebie we Lwowie satyrycznych czasopismach „Zerkało” (1882–1883) i „Nowe Zerkało” (1883–1909). Po raz pierwszy Chruń pojawił się w „Zerkale” 15 marca 1882 w związku z wyborami do Sejmu Krajowego. Teksty o Chruniu (najczęściej wierszyki układane do taktu ludowych tańców, np. hopaka) Ustyjanowycz ilustrował karykaturami swojego autorstwa, na których był on przedstawiany z głową świni, często trzymając w rękach kiełbasę („kiełbasa wyborcza”) i butelkę wódki. W tekstach Ustyjanowycz piętnował podatność Chrunia na przekupstwo i obojętność na los rodaków.

Słowo „chruń” pojawiło się po raz pierwszy w wydanym w 1886 roku „Małorusko-niemieckim słowniku”. W 1909 roku znalazło się ono w czterotomowym „Słowniku języka ukraińskiego” wydanym w Kijowie przez Borysa Hrinczenkę. W pierwszym znaczeniu był to „epitet świni”, a w drugim „w Galicji: wyborca sprzedający swój głos”.

„Chrunie” byli czasem nazywani „kowbasnykami” (od kiełbasy wyborczej). W powiecie rawskim krążył wierszyk: „To Mykyta Chruń, Chruń, jemu w oczy pluń, pluń”. Niektórzy duchowni greckokatoliccy zaangażowani w ukraiński ruch narodowy nazywali „chruniami” wiernych tego wyznania czujących się Polakami.

W dwudziestoleciu międzywojennym ukraińscy nacjonaliści stosowali epitet „chruń” wobec Ukraińców, którzy współpracowali z polskimi władzami. Osoby takie były zagrożone zamachami ze strony UWO-OUN, tak jak np. Sydir Twerdochlib. W ukończonej w 1938 „Wojskowej doktrynie ukraińskich nacjonalistów” Mychajła Kołodzinskiego „chrunie” w znaczeniu „zdrajcy” zostali wymienieni wśród grup podlegających eksterminacji podczas nacjonalistycznego powstania.

Według Mychajła Czarnopyskiego współcześnie słowo „chruń” oznacza w języku ukraińskim osobę „pozbawioną zasad, sprzedajną, samolubną a także ciemną, otępiałą, ograniczoną, która jest gotowa sprzedać swoją godność dla korzyści materialnej, służyć dla niej niemoralnym przełożonym, zdradzić swoich bliskich itd”.

1 marca 2011 deputowana lwowskiej rady obwodowej Iryna Farion(inne języki) wyraziła pogląd, że „W Galicji jest mnóstwo chruni, tworzących partię tolerancyjnych Ukraińców”.