Zażartka jajowata

Zażartka jajowata
	Nabis limbatus
	Dahlbom, 1851
	; Imago, samiec
	; Imago, samica
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	pluskwiaki
Podrząd	pluskwiaki różnoskrzydłe
Infrarząd	Cimicomorpha
Nadrodzina	Naboidea
Rodzina	zażartkowate
Podrodzina	Nabinae
Plemię	Nabini
Rodzaj	Nabis
Podrodzaj	Nabis (Dolichonabis)
Gatunek	zażartka jajowata
Synonimy
	Dolichonabis limbatus (Dahlbom, 1851); Reduviolus limbatus (Dahlbom, 1851); Reduviolus (Dolichonabis) limbatus (Dahlbom, 1851); Nabicula limbata (Dahlbom, 1851);
	Dolichonabis limbatus (Dahlbom, 1851); Reduviolus limbatus (Dahlbom, 1851); Reduviolus (Dolichonabis) limbatus (Dahlbom, 1851); Nabicula limbata (Dahlbom, 1851);
	Multimedia w Wikimedia Commons

Zażartka jajowata (Nabis limbatus) – gatunek pluskwiaka z podrzędu różnoskrzydłych, rodziny zażartkowatych i podrodziny Nabinae. Zamieszkuje palearktyczną Eurazję od Wysp Brytyjskich po dalekowschodnią Rosję i Półwysep Koreański; ponadto zawleczony został do nearktycznej części Ameryki. Wilgociolubny. Bytuje wśród roślinności trawiastej i zielnej.

Taksonomia

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1851 roku przez Andersa Gustafa Dahlboma pod nazwą Nabis limbatus. Jako miejsce typowe wskazano teren między Rudą i Bergą w szwedzkim regionie Kalmar. W 1912 roku Wasilij Oszanin wyznaczył go gatunkiem typowym wprowadzonego przez Oda Reutera w 1908 roku podrodzaju Reduviolus (Dolichonabis), który później klasyfikowany był jako odrębny rodzaj, a współcześnie uznawany jest zwykle za podrodzaj w rodzaju Nabis.

Morfologia

Pluskwiak o wydłużonym ciele długości od 7,2 do 9 mm. Ubarwienie jest jasne, żółtawe z dwoma lub trzema wąskimi, podłużnymi, ciemnymi paskami na wierzchu odwłoka oraz z parą bocznych ciemnych pasków na spodzie odwłoka przy listewkach brzeżnych, u samic czasem z tłem odwłoka zabarwionym czerwonawo.

Głowa cechuje się prawie równoległymi skroniami.

Tarczka ma półokrągłe rejony błyszczącego oskórka w kątach bocznych. Dominują formy krótkoskrzydłe. Półpokrywy są u nich tak długie jak przedplecze, owalne, o sklepionych, jasnych żyłkach, niewyodrębnionej międzykrywce i rąbkowatej zakrywce, sięgające najwyżej do trzeciego tergitu odwłoka. Formy długoskrzydłe mają półpokrywy długości odwłoka, o wyraźnie wyodrębnionej międzykrywce. Długie i cienkie odnóża są jasne z ciemnym kropkowaniem i poprzecznym kreskowaniem. Uda trzeciej pary są węższe niż listewka brzeżna odwłoka.

Odwłok samca ma boki prawie równoległe, u samicy zaś rozszerza się owalnie ku tyłowi. Listewki brzeżne są od spodu wygraniczone bruzdami i nie są ku górze podniesione. Na sternitach nie występują połyskujące się kropki.

Biologia i ekologia

Owad rozmieszczony od nizin po góry, w Alpach dochodzący do rzędnych 1400 m n.p.m. Preferuje stanowiska wilgotne do podmokłych, otwarte do częściowo zacienionych, o roślinności złożonej z wysokich traw, trzcin, turzyc czy roślin zielnych. Zasiedla wilgotne łąki, pobrzeża zbiorników wodnych, polany leśne, przesieki, skraje lasów i leśne przydroża. Sporadycznie znajdywany jest na stanowiskach suchszych.

Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe są polifagicznymi drapieżnikami. Polują na powierzchni gruntu i na roślinach.

Jaja składane są latem, najliczniej w sierpniu, do źdźbeł traw i łodyg roślin zielnych. To one są stadium zimującym. Larwy klują się zwykle w drugiej połowie maja. Stadia larwalne są cztery. Dorosłość osiągana jest w drugiej połowie czerwca lub pierwszej połowie lipca. Samce zwykle giną przed końcem września, natomiast samice dożywają do października lub listopada.

Rozprzestrzenienie

Gatunek pierwotnie palearktyczny, należący do pacyficzno-atlantyckiego elementu faunistycznego.

W Europie znany jest z Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Rumunii, Bułgarii, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Kosowa oraz europejskiej części Rosji.

W Azji podawany jest z syberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji, anatolijskiej części Turcji, Kazachstanu, Kirgistanu, Iranu, Mongolii, północnych Chin i Korei.

Ponadto zawleczony został do nearktycznej Ameryki Północnej, gdzie notowany jest z terenu Kanady.

Przypisy

1 2 3 Nabis limbatus – Zażartka jajowata. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-11-15].
↑ A.G. Dahlbom. Anteckningar öfver Insekter, som blifvit observerade på Gottland och i en del af Calmare Län, under sommaren 1850. „Kungliga Svenska Vetenskapsakademiens Handlingar”. 1850, s. 155-229., 1851.
↑ Berend Aukema (red.): Nabis (Dolichonabis) limbatus Dahlbom, 1851 – Taxonomy and synonyms. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-11-15].
↑ B. Oshanin: Katalog der paläarktischen Hemipteren (Heteroptera, Homoptera - Auchenorhyncha und Psylloidea). Berlin: Friedländer & Sohn, 1912, s. 55.
↑ O.M. Reuter. Bemerkungen über die Nabiden nebst Beschreibung neuer Arten. „Mémoires de la Société Entomologique de Belgique”. 15, s. 87-130, 1908.
1 2 3 4 5 6 7 Alicja Cmoluchowa: Klucze do oznaczania owadów Polski. T. XVIII: Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera. Cz. zeszyt 7: Nabidae, Reduviidae, Phymatidae. Wrocław: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1978. ISBN 83-88518-20-8.
↑ Berend Aukema (red.): Subgenus Dolichonabis Reuter, 1908. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-11-15].
1 2 Nabis limbatus. Marsh Damsel Bug. [w:] British Bugs. An online identification guide to UK Hemiptera [on-line]. [dostęp 2025-08-15].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ekkehard Wachmann, Albert Melber, Jürgen Deckert: Wanzen. Band 1: Cimicomorpha: Dipsocoromorpha, Nepomorpha, Gerromorpha, Leptopodomorpha, Cimicomorpha (Teil 1) (= Die Tierwelt Deutschlands und der angrenzenden Meeresteile nach ihren Merkmalen und nach ihrer Lebensweise. 77. Teil). Goecke & Evers, Keltern, 2006, s. 175. ISBN 3-931374-49-1.
1 2 3 4 5 6 GrzegorzG. Gierlasiński GrzegorzG., BarbaraB. Lis BarbaraB., NataliaN. Kaszyca-Taszakowska NataliaN., ArturA. Taszakowski ArturA., Damsel bugs (Hemiptera: Heteroptera: Nabidae) of Poland: identification key, distribution and bionomy, „Monographs of the Upper Silesian Museum”, 17, 2020, DOI: 10.5281/zenodo.4159311 .
1 2 3 Berend Aukema (red.): Nabis (Dolichonabis) limbatus Dahlbom, 1851 – Distribution. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-11-15].

[insektarium-1] 1 2 3 Nabis limbatus – Zażartka jajowata. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-11-15].

[Dahlbom-2] A.G. Dahlbom. Anteckningar öfver Insekter, som blifvit observerade på Gottland och i en del af Calmare Län, under sommaren 1850. „Kungliga Svenska Vetenskapsakademiens Handlingar”. 1850, s. 155-229., 1851.

[cph-3] Berend Aukema (red.): Nabis (Dolichonabis) limbatus Dahlbom, 1851 – Taxonomy and synonyms. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-11-15].

[Oshanin-4] B. Oshanin: Katalog der paläarktischen Hemipteren (Heteroptera, Homoptera - Auchenorhyncha und Psylloidea). Berlin: Friedländer & Sohn, 1912, s. 55.

[Reuter-5] O.M. Reuter. Bemerkungen über die Nabiden nebst Beschreibung neuer Arten. „Mémoires de la Société Entomologique de Belgique”. 15, s. 87-130, 1908.

[Cmoluchowa-6] 1 2 3 4 5 6 7 Alicja Cmoluchowa: Klucze do oznaczania owadów Polski. T. XVIII: Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera. Cz. zeszyt 7: Nabidae, Reduviidae, Phymatidae. Wrocław: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1978. ISBN 83-88518-20-8.

[cph-d-7] Berend Aukema (red.): Subgenus Dolichonabis Reuter, 1908. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-11-15].

[bb-8] 1 2 Nabis limbatus. Marsh Damsel Bug. [w:] British Bugs. An online identification guide to UK Hemiptera [on-line]. [dostęp 2025-08-15].

[Wachmann-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ekkehard Wachmann, Albert Melber, Jürgen Deckert: Wanzen. Band 1: Cimicomorpha: Dipsocoromorpha, Nepomorpha, Gerromorpha, Leptopodomorpha, Cimicomorpha (Teil 1) (= Die Tierwelt Deutschlands und der angrenzenden Meeresteile nach ihren Merkmalen und nach ihrer Lebensweise. 77. Teil). Goecke & Evers, Keltern, 2006, s. 175. ISBN 3-931374-49-1.

[gltt-10] 1 2 3 4 5 6 GrzegorzG. Gierlasiński GrzegorzG., BarbaraB. Lis BarbaraB., NataliaN. Kaszyca-Taszakowska NataliaN., ArturA. Taszakowski ArturA., Damsel bugs (Hemiptera: Heteroptera: Nabidae) of Poland: identification key, distribution and bionomy, „Monographs of the Upper Silesian Museum”, 17, 2020, DOI: 10.5281/zenodo.4159311 .

[cph2-11] 1 2 3 Berend Aukema (red.): Nabis (Dolichonabis) limbatus Dahlbom, 1851 – Distribution. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-11-15].