Neuroreceptory

Neuroreceptory - receptory (proteiny) występujące w komórkach nerwowych, których ligandami są neuroprzekaźniki. Biorą one udział w chemicznym przekaźnictwie synaptycznym, wyróżnia się dwa rodzaje receptorów neuroprzekaźników: receptory jonotropowe (receptory będące kanałami dla jonów takich jak ${\displaystyle {\ce {Na+,Cl-}}}$) i receptory metabotropowe (receptory białka G).

Receptory jonotropowe

Receptory jonotropowe pełnią funkcje przekaźnictwa szybkiego, cechuje się natychmiastową reakcją po przyłączeniu ligandu, co jest przeciwieństwem do recpetorów metabotropowych. Dwoma głównymi rodzinami receptorów są receptory nikotynowe (nAChR, GABA-A i GABA-C, receptor glicynowy, 5-TH3) oraz receptory glutaminianowe (receptor AMPA, receptor kainowe, NMDAR)

Bramkowe receptory nikotynowe

Receptory tej grupy są pentametrami (składają się z 5 połączonych podjednostek), które otacza centralny wybiórczy kanał. Podjednostka białkowa składa się z czterech transbłonowych segmentów, zarówno koniec aminokwasów NH, jak i COOH znajdują się po zewnątrz komórkowej stronie. Wyróżnione zostały podjednostki α (1-10), β (1-4), γ, δ i ε.

Receptory glutaminianowe

Receptory tej grupy wykazują znaczne podobieństwo do bramkowych receptorów nikotynowych pod kątem działania. Na jonotropowe receptory glutaminianowe (w skrócie iGluR), mogą istnieć dwie grupy kanałów receptory AMPA/kainowe, lub receptory NMDA, które różnią się pod względem agonistów. Podjednostki tego typu różnią się od nikotynowych budową, zamiast czterech struktur transbłonowych, mają 3 oraz jedną pętlę, inną znaczącą różnicą jest fakt iż koniec COOH znajduje się po wewnętrznej stronie komórki. Pętelka odgrywa rolę struktury tworzącej kanał, przez który mogą przepływać jony.

Receptor AMPA/kainow

Receptor ten jest zbudowany z podjednostek od GluR1 do GluR4, które silnie reagują na AMPA (kwas α-amino-3-hydroksy-5-metylo-4-izoksazolopropionowy), występuje w ośrodkowym układzie nerwowym. Właściwości kanałów są różne w zależności od tego, jakie podjednostki je budują, jeżeli są to podjednostki GluR1 i GluR3, to kanał jest przepuszczalny dla kationów wapnia. Natomiast jeżeli podjednostkami budującymi są GluR2 i GluR1 lub GluR3, to kanał jest przepuszczalny dla kationów sodu i potasu.

Receptor NMDA

Pełen artykół: Receptor NMDA.

Receptor zbudowany z podjednostek GluN3A and GluN3B, GluN2A, GluN2B, GluN2C and GluN2D, GluN1. Receptory te są zależne od ligandu, ale różnych napięcia wewnątrz neuronu, najczęściej kanały są otwierane przy znacznej depolaryzacji i związaniu ligandu. Kanały są przepuszczalne dla róznych anionów, takich jak kationy wapnia, sodu oraz potasu, kation cynku mają hamujący wpływ na te kanały.

nAChR - jako przykłady receptora nikotynowego

Nikotynowe receptory acetylocholiny, jest kanałem jonowym działającym jako bramka ligandowa, najczęściej występuje w formie zbudowanej z podjednostek α4 i β2, jednak występuje również w formie zbudowanej z samych podjednostek α7. Podjednostka α wiąże acetylochloinę, występuje tutaj efekt allosteryczny. Jest to kanał nieselektywny, co oznacza że pozwala na przepływ 2 (lub więcej) cząsteczek w tym przypadku jonów sodu i potasu, powoduje to zmianę potencjału wnętrza komórki, czyli depolaryzację, co zwiększa szansę na wypalenie neuronu. Efektem działania tego receptora jest zatem pobudzenie komórki.

Receptory współpracujące z białkami G

Receptory związane z białkami G są dużymi kompleksami zbudowanymi z 7 transbłonowych helis. Ten rodzaj neuroreceptorów pozwala na powstanie wolnego przekaźnictwa, bazującego na powolnych zmiana w komórce, co odróżnia je od kanałów jonotropowych, które działają szybko po związaniu z ligandem (wyjątek receptor NMDA). Można odróżnić 3 rodzaje receptorów zależnie od funkcji białka G.

Przypisy