Nikodem Sobik

Nikodem Sobik
Ilustracja
kapitan piechoty kapitan piechoty
Data i miejsce urodzenia

15 września 1894
Rowień, Królestwo Prus, Cesarstwo Niemieckie

Data i miejsce śmierci

kwiecień 1940
Charków, USRR, ZSRR

Przebieg służby
Lata służby

1914–1925
1939–1940

Siły zbrojne

Armia Cesarstwa Niemieckiego
Wojsko Polskie

Jednostki

13 pułk piechoty
11 pułk piechoty
65 pułk piechoty
73 pułk piechoty

Stanowiska

dowódca batalionu
dowódca kompanii

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
I powstanie śląskie
II powstanie śląskie
III powstanie śląskie
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa:

Odznaczenia

Nikodem Sobik (ur. 15 września 1894 w Rowniu, zm. w kwietniu 1940 w Charkowie) – żołnierz armii niemieckiej, współtwórca Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, powstaniec śląski, kapitan piechoty rezerwy Wojska Polskiego, działacz społeczny, przedsiębiorca, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

Syn Jana – chłopa, i Pauliny z domu Oleś. Pochodził z wielodzietnej rolniczej śląskiej rodziny. Absolwent szkoły powszechnej (1908) oraz rolniczej. W 1910 rozpoczął pracę w hucie „Silesia” w Rybniku, wkrótce potem za pracą udał się do Turyngii, gdzie do wybuchu I wojny światowej pracował w hucie.

W latach 1914–1918 wcielono go do armii niemieckiej. Służył w artylerii i walczył na froncie zachodnim oraz wschodnim. Był ranny podczas walk na froncie francuskim oraz w czasie bitwy pod Kownem. Po wojnie powrócił w rodzinne strony i rozpoczął działania w celu przyłączenia Śląska do Polski. Działał w Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, był jednym z pierwszych jej organizatorów. W marcu 1919 wraz z innymi działaczami POW został aresztowany w Rybniku przez Grenzschutz i uwięziony w Raciborzu. Brał udział we wszystkich powstaniach śląskich w latach 1919–1921. Jako dowódca II batalionu 2 Żorskiego pułku powstańczego wsławił się m.in. zajęciem Żor i Rybnika oraz walkami o Paruszowiec. Za postawę wykazaną podczas powstań śląskich, 27 czerwca 1922 nadano mu order wojskowy „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.:

Jako sierżant art. Żorskiego II Pułku Grupy Południowej (później 13 pp), uczestnik I powstania śląskiego, odznaczył się pod Gotkowicami, gdzie razem z innymi napadł na placówkę Grenschutzu (18 ludzi) i rozbił ją oraz wziął 2 kaemy. Jako uczestnik III powstania śląskiego, dowódca baonu, w walce pod Paruszowcem szedł jako pierwszy do ataku. Kiedy atak się chwiał, przebiegał szeregi i zachęcał do szturmu. Tylko dzięki jego odwadze Paruszowiec został wzięty. W dniach 6–8 czerwca, kiedy dowodził baonem pod Wielką Rudą, trzymał cały front z garstką ludzi.

28 sierpnia tego roku na rynku w Rybniku został udekorowany otrzymanym orderem, osobiście przez Józefa Piłsudskiego.

Awansowany na porucznika w czerwcu 1922. Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku i w 1922 został zweryfikowany do stopnia porucznika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 września 1920. Po wojnie służył w 11 pułku piechoty.

22 listopada 1922 w mundurze porucznika Wojska Polskiego zjawił się na zabawie tanecznej w rodzinnym Rowniu. Wywołało to tumult, w rezultacie którego Sobik w obronie swego dobrego imienia i honoru wyciągnął rewolwer i śmiertelnie ranił 56-letniego rolnika Kaska, ojca dziesięciorga dzieci. Przybyła policja postawiła mu zarzut zabójstwa.

W 1924 został przeniesiony do 65 Starogardzkiego pułku piechoty do kadry oficerów rezerwowych, a w 1925, na własną prośbę, przeniesiony do rezerwy. W 1934 miał przydział w rezerwie do 4 pułku strzelców podhalańskich. Pozostawał wówczas w ewidencji PKU Pszczyna.

Zamieszkał w Rybniku, gdzie założył przedsiębiorstwo spedycyjno-transportowe. W okresie dwudziestolecia międzywojennego działał społecznie, m.in. w Związku Oficerów Rezerwy, Związku Powstańców Śląskich na powiat rybnicki, gdzie był komendantem, Lidze Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej oraz Związku Strzeleckim.

W 1938 rozpoczął tworzenie na Śląsku oddziałów samoobrony. Łącznie zmobilizował około 3800 mężczyzn w 8 batalionach Ochotniczej Powstańczej Samoobrony. Został uznany przez Niemców za wroga III Rzeszy i znalazł się na liście poszukiwanych przez Gestapo w Sonderfahndungsbuch Polen. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 210. lokatą w korpusie oficerów piechoty.

W sierpniu 1939 został zmobilizowany do 73 pułku piechoty i wyznaczony na stanowisko dowódcy kompanii marszowej. W kampanii wrześniowej przeszedł szlak bojowy 23 Dywizji Piechoty w składzie Armii „Kraków”. Po bitwie pod Tomaszowem Lubelskim, chcąc uniknąć niewoli niemieckiej, przedarł się do Lwowa. Tu został aresztowany przez NKWD i osadzony w obozie jenieckim w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD pod poz. 3057.

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

W 1924 ożenił się z Małgorzatą Elsner. Miał dwoje dzieci: Dagosa (ur. 2 października 1927) i Mirę (ur. 11 sierpnia 1926).

Upamiętnienie

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, major Nikodem Sobik został uhonorowany poprzez zasadzenie Dębu Pamięci przy Szkole Podstawowej nr 1 im. Janusza Korczaka w Żorach.

Jego imieniem nazwano ulicę w Rybniku.

Ordery i odznaczenia

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Polak (red.) 1993 ↓, s. 195.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 264.
  3. ↑ Kolekcja ↓, s. 1.
  4. 1 2 Kolekcja ↓, s. 2.
  5. 1 2 Kolekcja ↓, s. 4.
  6. ↑ Kolekcja ↓, s. 2, 4.
  7. ↑ Kolekcja ↓, s. 6.
  8. 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 14 grudnia 1922, s. 909.
  9. ↑ Rocznik Oficerski 1923 – Ministerstwo Spraw Wojskowych, Biuro Personalne, Warszawa 1923, s. 155, 448.
  10. ↑ Niepotrzebni bohaterowie
  11. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 28, 578.
  12. ↑ Patrz: Jan Delowicz, Śmierć przyszła wiosną: mieszkańcy ziemi rybnicko-wodzisławskiej z obozów .... str. 96
  13. ↑ Rybka i Stepan 2004 ↓, s. 609.
  14. 1 2 3 Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 498.
  15. ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. LXXIV.
  16. ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 57 [dostęp 2024-10-12] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
  17. ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
  18. ↑ Łojek 2008 ↓, s. 215.
  19. ↑ Polak (red.) 1993 ↓, s. 195 – tu wskazano: Mirosławę i Dagoberta.
  20. ↑ Katyń… Ocalić od zapomnienia. [online], katyn-pamietam.pl [dostęp 2026-09-21].
  21. ↑ Ul. Nikodema Sobika - Mapa Rybnik, plan miasta, ulice w Rybniku - E-turysta [online], mapy.e-turysta.pl [dostęp 2026-09-21].
  22. ↑ Kolekcja ↓, s. 1, 5.
  23. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 260, poz. 352 (ISAP)
  24. ↑ SOBIK NIKODEM - Lista odznaczonych Krzyżem i Medalem Niepodległości - Niezwyciężeni 1918-2018. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2018-09-01]. (pol.).
  25. 1 2 3 4 5 6 7 8 Kolekcja ↓, s. 3.
  26. ↑ „Za zasługi na polu pracy społecznej” M.P. z 1937 r. Nr 87, poz. 123 (ISAP)

Bibliografia