| Data i miejsce urodzenia |
15 września 1894 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1914–1925 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki |
13 pułk piechoty |
| Stanowiska |
dowódca batalionu |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
Nikodem Sobik (ur. 15 września 1894 w Rowniu, zm. w kwietniu 1940 w Charkowie) – żołnierz armii niemieckiej, współtwórca Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, powstaniec śląski, kapitan piechoty rezerwy Wojska Polskiego, działacz społeczny, przedsiębiorca, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Syn Jana – chłopa, i Pauliny z domu Oleś. Pochodził z wielodzietnej rolniczej śląskiej rodziny. Absolwent szkoły powszechnej (1908) oraz rolniczej. W 1910 rozpoczął pracę w hucie „Silesia” w Rybniku, wkrótce potem za pracą udał się do Turyngii, gdzie do wybuchu I wojny światowej pracował w hucie.
W latach 1914–1918 wcielono go do armii niemieckiej. Służył w artylerii i walczył na froncie zachodnim oraz wschodnim. Był ranny podczas walk na froncie francuskim oraz w czasie bitwy pod Kownem. Po wojnie powrócił w rodzinne strony i rozpoczął działania w celu przyłączenia Śląska do Polski. Działał w Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, był jednym z pierwszych jej organizatorów. W marcu 1919 wraz z innymi działaczami POW został aresztowany w Rybniku przez Grenzschutz i uwięziony w Raciborzu. Brał udział we wszystkich powstaniach śląskich w latach 1919–1921. Jako dowódca II batalionu 2 Żorskiego pułku powstańczego wsławił się m.in. zajęciem Żor i Rybnika oraz walkami o Paruszowiec. Za postawę wykazaną podczas powstań śląskich, 27 czerwca 1922 nadano mu order wojskowy „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.:
Jako sierżant art. Żorskiego II Pułku Grupy Południowej (później 13 pp), uczestnik I powstania śląskiego, odznaczył się pod Gotkowicami, gdzie razem z innymi napadł na placówkę Grenschutzu (18 ludzi) i rozbił ją oraz wziął 2 kaemy. Jako uczestnik III powstania śląskiego, dowódca baonu, w walce pod Paruszowcem szedł jako pierwszy do ataku. Kiedy atak się chwiał, przebiegał szeregi i zachęcał do szturmu. Tylko dzięki jego odwadze Paruszowiec został wzięty. W dniach 6–8 czerwca, kiedy dowodził baonem pod Wielką Rudą, trzymał cały front z garstką ludzi.
28 sierpnia tego roku na rynku w Rybniku został udekorowany otrzymanym orderem, osobiście przez Józefa Piłsudskiego.
Awansowany na porucznika w czerwcu 1922. Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku i w 1922 został zweryfikowany do stopnia porucznika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 września 1920. Po wojnie służył w 11 pułku piechoty.
22 listopada 1922 w mundurze porucznika Wojska Polskiego zjawił się na zabawie tanecznej w rodzinnym Rowniu. Wywołało to tumult, w rezultacie którego Sobik w obronie swego dobrego imienia i honoru wyciągnął rewolwer i śmiertelnie ranił 56-letniego rolnika Kaska, ojca dziesięciorga dzieci. Przybyła policja postawiła mu zarzut zabójstwa.
W 1924 został przeniesiony do 65 Starogardzkiego pułku piechoty do kadry oficerów rezerwowych, a w 1925, na własną prośbę, przeniesiony do rezerwy. W 1934 miał przydział w rezerwie do 4 pułku strzelców podhalańskich. Pozostawał wówczas w ewidencji PKU Pszczyna.
Zamieszkał w Rybniku, gdzie założył przedsiębiorstwo spedycyjno-transportowe. W okresie dwudziestolecia międzywojennego działał społecznie, m.in. w Związku Oficerów Rezerwy, Związku Powstańców Śląskich na powiat rybnicki, gdzie był komendantem, Lidze Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej oraz Związku Strzeleckim.
W 1938 rozpoczął tworzenie na Śląsku oddziałów samoobrony. Łącznie zmobilizował około 3800 mężczyzn w 8 batalionach Ochotniczej Powstańczej Samoobrony. Został uznany przez Niemców za wroga III Rzeszy i znalazł się na liście poszukiwanych przez Gestapo w Sonderfahndungsbuch Polen. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 210. lokatą w korpusie oficerów piechoty.
W sierpniu 1939 został zmobilizowany do 73 pułku piechoty i wyznaczony na stanowisko dowódcy kompanii marszowej. W kampanii wrześniowej przeszedł szlak bojowy 23 Dywizji Piechoty w składzie Armii „Kraków”. Po bitwie pod Tomaszowem Lubelskim, chcąc uniknąć niewoli niemieckiej, przedarł się do Lwowa. Tu został aresztowany przez NKWD i osadzony w obozie jenieckim w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD pod poz. 3057.
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
W 1924 ożenił się z Małgorzatą Elsner. Miał dwoje dzieci: Dagosa (ur. 2 października 1927) i Mirę (ur. 11 sierpnia 1926).
W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, major Nikodem Sobik został uhonorowany poprzez zasadzenie Dębu Pamięci przy Szkole Podstawowej nr 1 im. Janusza Korczaka w Żorach.
Jego imieniem nazwano ulicę w Rybniku.