Nimrod

Ten artykuł dotyczy biblijnej postaci. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Nimrod (hebr. נִמְרֹד, Nimrōḏ) – postać biblijna wymieniona w tzw. „tablicy narodów” w Księdze Rodzaju oraz w genealogii zawartej w 1 Krn 1,10. Według przekazu biblijnego był potomkiem Chama przez Kusza, „potężnym myśliwym przed PANEM”. Tradycja przypisuje mu związki z najważniejszymi ośrodkami starożytnej Mezopotamii, takimi jak Babel (Babilon), Erech (Uruk), Akkad i Niniwa.

Postać Nimroda od dawna budzi zainteresowanie badaczy Biblii, historyków starożytnego Bliskiego Wschodu oraz przedstawicieli tradycji religijnych. Choć tekst biblijny poświęca mu zaledwie kilka wersetów, w późniejszej literaturze żydowskiej, chrześcijańskiej i islamskiej rozwinęły się liczne interpretacje przypisujące mu rolę wielkiego władcy, budowniczego miast, a niekiedy także przeciwnika Boga. Współczesna nauka nie dysponuje jednak źródłami pozwalającymi na jednoznaczne potwierdzenie historyczności tej postaci.

Przekaz biblijny

Nimrod pojawia się w genealogii ludów pochodzących od Noego. Tekst przedstawia go jako syna Kusza i potomka Chama. W przeciwieństwie do większości osób wymienionych w tym rozdziale otrzymuje on krótki charakterystyczny opis:

Znaczenie określenia „dzielny myśliwy przed PANEM” jest przedmiotem dyskusji. Część egzegetów rozumie je jako wyraz wyjątkowej sławy i siły Nimroda, inni wskazują, że hebrajskie wyrażenie może mieć także odcień rywalizacji lub działania „wobec” Boga, choć tekst nie rozstrzyga tej kwestii jednoznacznie.

Rdz 10,10–12 przypisuje Nimrodowi początki królestwa obejmującego Babel, Erech, Akkad i Kalne w kraju Szinear. Następnie tekst wspomina Niniwę, Rechobot-Ir, Kalach i Resen. Identyfikacja części tych miejscowości pozostaje niepewna, jednak większość badaczy zgadza się, że narracja nawiązuje do obszaru południowej i północnej Mezopotamii.

Poza Księgą Rodzaju Nimrod pojawia się jedynie w 1 Krn 1,10, gdzie powtórzono informację o jego wyjątkowej potędze. Nawiązaniem może być także Mi 5,5–6, gdzie występuje określenie „ziemia Nimroda”, zwykle interpretowane jako odniesienie do Mezopotamii lub Asyrii.

Nimrod a historia Mezopotamii

Miasta wymienione w Rdz 10 należały do najważniejszych ośrodków cywilizacji mezopotamskiej. Babel identyfikuje się z Babilonem, Erech z sumeryjskim Uruk, natomiast Akkad jest zwykle łączony ze stolicą imperium akadyjskiego, choć jej dokładne położenie nie zostało dotąd ustalone.

Niniwa i Kalach były ważnymi miastami Asyrii. Kalach utożsamiana jest z stanowiskiem archeologicznym Nimrud nad Tygrysem. Pozostałe nazwy, zwłaszcza Rechobot-Ir i Resen, pozostają przedmiotem sporów interpretacyjnych.

Opis królestwa Nimroda bywa interpretowany jako biblijne odzwierciedlenie pamięci o rozwoju pierwszych państw mezopotamskich i procesie urbanizacji. Nie istnieją jednak źródła mezopotamskie wspominające władcę o imieniu Nimrod. Z tego względu większość badaczy traktuje go jako postać literacką lub symboliczną, związaną z tradycjami dotyczącymi początków władzy królewskiej w Mezopotamii.

Nimrod w późniejszej tradycji

W literaturze żydowskiej okresu Drugiej Świątyni i w późniejszej literaturze rabinicznej Nimrod często występuje jako archetyp władcy buntującego się przeciw Bogu. Rozwinięto tam motyw jego związku z budową wieży Babel, choć sama Biblia nie przypisuje mu bezpośrednio udziału w tym przedsięwzięciu.

Szczególnie wpływowy okazał się opis Józefa Flawiusza, który przedstawiał Nimroda jako człowieka nakłaniającego ludzi do lekceważenia Boga i inicjatora budowy wieży mającej zabezpieczyć ludzkość przed kolejnym potopem.

W tradycji chrześcijańskiej przejęto wiele motywów rozwiniętych wcześniej przez autorów żydowskich. Nimrod bywał prezentowany jako symbol pychy, tyranii i buntu wobec Boga. W tradycji islamskiej natomiast pojawia się postać króla zwykle identyfikowanego z Nimrodem (Namrūd), przedstawianego jako przeciwnik proroka Ibrahima (Abrahama). Opowieści te wywodzą się jednak z późniejszych tradycji egzegetycznych, a nie z Koranu.

Historyczność postaci

Współczesna nauka nie dysponuje niezależnymi świadectwami potwierdzającymi istnienie historycznej osoby o imieniu Nimrod. W literaturze naukowej proponowano identyfikacje z różnymi postaciami lub bóstwami Mezopotamii, jednak żadna z nich nie uzyskała powszechnej akceptacji.

Jedną z najczęściej omawianych hipotez jest utożsamienie Nimroda z Gilgameszem, legendarnym królem Uruk. Argumentem ma być związek obu postaci z łowiectwem, siłą i miastem Erech (Uruk). Podobieństwo to uznaje się jednak za niewystarczające do identyfikacji.

Proponowano również związki z bóstwem Ninurtą, z Mardukiem, a także z niektórymi władcami asyryjskimi. Hipotezy te mają charakter spekulatywny i nie znajdują potwierdzenia w źródłach klinowych.

Obecnie dominujące stanowisko zakłada, że Nimrod jest postacią literacką odzwierciedlającą biblijną pamięć o początkach wielkich państw Mezopotamii oraz ideę pierwszego wielkiego władcy-miastotwórcy. Materiał źródłowy nie pozwala jednak jednoznacznie rozstrzygnąć jego pochodzenia ani historycznego odpowiednika.

Przypisy